Tarihte kullan\u0131lm\u0131\u015f olan T\u00fcrk \u015fah\u0131s adlar\u0131 \u00fczerinde yap\u0131lacak \u00e7al\u0131\u015fmalar tarih, dil, sosyoloji ve tarihi demografiyi ayr\u0131 ayr\u0131 ilgilendirmesi bak\u0131m\u0131ndan b\u00fcy\u00fck \u00f6nem ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Atalanm\u0131z\u0131n birinci Anayurt’tan Ebedi Anayurt’ a gelinceye kadar ge\u00e7irmi\u015f oldu\u011fu b\u00fct\u00fcn sosyal ve co\u011frafi \u00e7evrenin etkilerini onlar\u0131n alm\u0131\u015f oldu\u011fu \u015fah\u0131s adlannda izlememiz m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n
Bug\u00fcne kadar yap\u0131lan bu konudaki \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n \u00e7o\u011fu T\u00fcrk\u00e7e adlar\u0131 tan\u0131tmak veya \u015fah\u0131s adlar\u0131n\u0131n alfabetik bir listesini vermek \u015feklinde olmu\u015ftur [1<\/a>]. \u015eah\u0131s adlar\u0131n\u0131n ar\u015fiv belgelerine dayan\u0131larak bilimsel bir metotla incelenmesini Say\u0131n Hocam Bahaeddin Yediy\u0131ld\u0131z’\u0131n Ordu y\u00f6resindeki \u015fah\u0131s adlar\u0131 \u00fczerine yapm\u0131\u015f oldu\u011fu \u00e7al\u0131\u015fmalarda g\u00f6rmekteyiz [2<\/a>]. \u015eah\u0131s adlar\u0131 \u00fczerine yap\u0131lacak \u00e7al\u0131\u015fmalarda birinci kaynak durumunda olan Osmanl\u0131 Tahrir defterlerinin -belki de yaz\u0131s\u0131n\u0131n siyakat t\u00fcr\u00fcnden olu\u015fu y\u00fcz\u00fcnden – kullan\u0131lmay\u0131\u015f\u0131 b\u00fcy\u00fck bir eksiklik do\u011furmu\u015ftur. \u015eer’iyye Sicilleri de \u00f6nemli bir kaynak olmas\u0131na ra\u011fmen onlardan da gerekli \u00f6l\u00e7\u00fcde yararlan\u0131lamam\u0131\u015ft\u0131r [3<\/a>].<\/p>\n\n\n\n Bu \u00e7al\u0131\u015fma, Ankara Tapu ve Kadastro Genel M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc Ar\u015fivi’nde bulunan r 14 numaral\u0131 ve 1572 M. (980 H.) tarihli Adana Mufassal Tahrir Defteri’ndeki \u015fah\u0131s adlann\u0131 konu almaktad\u0131r[4<\/a>]. Defterde 21 binden fazla \u015fah\u0131s ad\u0131 bulunmaktad\u0131r. Bunlardan toplam n\u00fcfusun \u00b0k 2’sini olu\u015fturan Ermeni ve Rumlara ait isimler ayn olarak incelenmi\u015ftir. Deftere XVIII. y\u00fczy\u0131lda eklendi\u011fini tahmin etti\u011fimiz 2 cemaate ait gg isim de ayn\u0131 \u015fekilde de\u011ferlendirmeye al\u0131nmam\u0131\u015ft\u0131r. De\u011ferlendirmeye dahil edilen isim say\u0131s\u0131 2o.33o’dur[5<\/a>]. \u00c7al\u0131\u015fma s\u0131ras\u0131nda sadece \u015fah\u0131s adlar\u0131 dikkate al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Baba adlar\u0131 \u00fczerinde yap\u0131lacak bir \u00e7al\u0131\u015fma bir nesil i\u00e7indeki de\u011fi\u015fmeyi g\u00f6stermesi bak\u0131m\u0131ndan \u00f6nemli olup, ayr\u0131 bir \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n konusu olacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n \u00c7al\u0131\u015fmam\u0131z s\u0131ras\u0131nda \u00f6zel olarak bast\u0131rd\u0131\u011f\u0131= teksirlerden fi\u015fler haz\u0131rlanm\u0131\u015f ve bu fi\u015flere \u015fah\u0131s ad\u0131, baba ad\u0131, alt\u0131na ise az kullan\u0131lan adlann kli\u015fesi ve varak numaras\u0131 al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. B\u00f6ylece az kullan\u0131lan adlann tam olarak tesbitine \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Di\u011fer b\u00f6lgelere ait Tahrir Defterleri \u00fczerinde de bu t\u00fcr \u00e7al\u0131\u015fmalann yap\u0131lmas\u0131 b\u00f6lgeler aras\u0131nda bir k\u0131yaslama ve bundan birtak\u0131m sonu\u00e7lar \u00e7\u0131karabilme imkan\u0131 verecektir. \u00f6rnek olarak Kansu ve S’ahkulu gibi adlann Izmir’de, Ni\u011fbolu’da ne oranda kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 bilmek ad vermede co\u011frafi \u00e7evre ve k\u00fclt\u00fcrel etkilerden daha a\u00e7\u0131k bir \u015fekilde s\u00f6z edebilmemizi sa\u011flayacakt\u0131r. Bu bak\u0131mdan bizim burada yapaca\u011f\u0131m\u0131z \u00e7al\u0131\u015fma daha \u00e7ok bir durum tesbiti \u015feklinde olacakt\u0131r<\/p>\n\n\n\n Sondaj metodunun kullan\u0131lmay\u0131\u015f\u0131 20 binden \u00e7ok ad \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015fmak zorunlu\u011funu ortaya \u00e7\u0131karm\u0131\u015ft\u0131r[6<\/a>]. Ancak bu yorucu \u00e7al\u0131\u015fma en sa\u011fl\u0131kl\u0131 tesbitin yap\u0131lmas\u0131yla amac\u0131na ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc tesbit edilen ro8o ad i\u00e7inde 557’si yaln\u0131zca bir defa, 128’i ise iki defa ge\u00e7mektedir. Bu bak\u0131mdan her 5 veya ro sayfadan bir sayfa almak \u015feklindeki bir sondaj \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131nda bu bir-iki defa kullan\u0131lan adlardan bir\u00e7o\u011funu tesbit edemeyecektik. Nitekim biz de \u00f6nce defterde bulunan 437 cemaat, 47 k\u00f6y ve 43 mahallede kay\u0131tl\u0131 ilk alt\u0131 isim alarak \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 bu \u015fekilde yakla\u015f\u0131k 3.000 isim \u00fczerinde yapmak istedik. Ancak tam bir tesbit yapabilmek i\u00e7in duydu\u011fumuz istek zor olan\u0131 se\u00e7meye bizi y\u00f6neltti.<\/p>\n\n\n\n 1572 y\u0131l\u0131nda Adana Sanca\u011f\u0131, Bah\u00e7e, Kadirli, Kozan, Feke, Saimbeyli, Tufanbeyli ve Pozant\u0131’n\u0131n bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc hari\u00e7 bug\u00fcnk\u00fc Adana ili s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 kapsamaktayd\u0131. B\u00f6lgede ya\u015fayan n\u00fcfusun \u00b0k 84’\u00fc cemaat halinde ya\u015famaktad\u0131r. Bunlar e\u00e7ok’lar\u0131n rtiregir koluna mensup O\u011fuz T\u00fcrkmenlerdir. XIII. y\u00fczy\u0131lda Horasan taraflar\u0131ndan gelmi\u015flerdir. Nitekim Hucendi ad\u0131 bize Horasan’\u0131n izlerini hat\u0131rlatan bir \u00f6rnek olarak kalm\u0131\u015f gibidir[7<\/a>]. Buna ra\u011fmen bu 20 bin isim i\u00e7erisinde riireg\u0131r ad\u0131na raslamak m\u00fcmk\u00fcn olmam\u0131\u015ft\u0131r. Y\u00fcregir 24 O\u011fuz boyundan birinin ismi oldu\u011fu gibi Ramazano\u011fullar\u0131 Beyli\u011fi’nin kurucusu Ramazan Bey’in de babas\u0131n\u0131n ismi olarak ge\u00e7mektedir. Ancak buna bir daha \u015fah\u0131s ad\u0131 olarak rastlanmay\u0131\u015f\u0131 Ramazan Bey’in babas\u0131n\u0131 de\u011fil de onun Y\u00fcregirlerden oldu\u011funu g\u00f6stermek i\u00e7in r\u00fcregir bin Ramazan denilmi\u015f olabilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcrmektedir. Nitekim belgelerde Pir l Bey i\u00e7in de Ramazan o\u011flu Piri Bey denilmesi bu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc kuvvetlendirrnektedir. Bug\u00fcn Y\u00fcregir bir ova ad\u0131 olarak ge\u00e7mektedir[8<\/a>].<\/p>\n\n\n\n XIII. y\u00fczy\u0131lda b\u00f6lgeye gelen bu T\u00fcrkmenler Meml\u00fcklerin de deste\u011fiyle \u00c7ukurova’ya yerle\u015fmi\u015fler ve b\u00f6lgeye da\u011f\u0131yla ta\u015f\u0131yla T\u00fcrkle\u015ftirmi\u015flerdir. Kullan\u0131lan co\u011frafya isimlerinin hemen tamam\u0131 T\u00fcrk\u00e7e adlard\u0131r. B\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011fu konar-g\u00f6\u00e7er olan bu T\u00fcrkmen toplulu\u011fu \u0130sl\u00e2miyetin etkisiyle Arap\u00e7a isimleri b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde benimsemi\u015ftir. En \u00e7ok kullan\u0131lan ad Mehmed’dir[9<\/a>]. Mehmed (Muhammed) ad\u0131 1763 ki\u015fi taraf\u0131ndan kullan\u0131lmaktad\u0131r. Bu toplam n\u00fcftlsun % 8,57’sini te\u015fkil etmektedir. \u0130kinci s\u0131ray\u0131 Ali ad\u0131 almaktad\u0131r. Ali ad\u0131 1449 defa ge\u00e7mekte ve toplam n\u00fcfusun % 7,1 2’sini olu\u015fturmaktad\u0131r. Bu \u015fekilde loo ve daha fazla ki\u015fi taraf\u0131ndan kullan\u0131lan 33 isim bulunmakta, 14243 ki\u015fi bu 33 ismi kullanmaktad\u0131r. Bunun toplam n\u00fcfusa oran\u0131 % 7o.o5’dir. Bir ba\u015fka deyi\u015fle n\u00fcfusun % 7o’i to8o ismin 33’\u00fcn\u00fc yani % 3.05’ini kullanmaktad\u0131r. Geri kalan 1047 ismi ise n\u00fcfusun % 3o’unu olu\u015fturan 64387 ki\u015fi kullanmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Bu en \u00e7ok kullan\u0131lan 33 isim aras\u0131nda sadece Durak, Durmu\u015f ve Sevindik adlan T\u00fcrk\u00e7e olarak g\u00f6r\u00fclmektedir. Bu adlan kullananlann toplam\u0131 362 olup bunun 14243’e oran\u0131 % 2,54’d\u00fcr. Bu sonu\u00e7 Arap\u00e7a kaynakl\u0131 adlar\u0131n ne kadar yayg\u0131n olarak kullan\u0131ld\u0131klann\u0131 g\u00f6stermesi bak\u0131m\u0131ndan \u00f6nem ta\u015f\u0131maktad\u0131r [10<\/a>].<\/p>\n\n\n\n Tablo 1. En \u00e7ok kullan\u0131lan 33 ad ve y\u00fczdeleri<\/a><\/p>\n\n\n\n \u0130nceledi\u011fimiz defterde \u0131 oo ile 50 aras\u0131nda ki\u015fiye ad olmu\u015f 25 isim bulunmaktad\u0131 r. Bu adlar\u0131 kullanan 1771 ki\u015fi toplam n\u00fcfusun \u00b0k 8,7 \u0131 ‘ini te\u015fkil etmektedir. Bu adlar aras\u0131nda Murad, H\u00fcdaverdi, O\u011fuzlu (Veya U\u011furlu), Budak, G\u00fcvendik, \u00c7alabverdi gibi T\u00fcrk\u00e7e adlar\u0131 n 417 ki\u015fi taraf\u0131ndan kullan\u0131ld\u0131 klar\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir. Bunun 1771’e oran\u0131 ise % 23,54 d\u00fcr. Bu durum az kullan\u0131lan isimlere gidildik\u00e7e T\u00fcrk\u00e7e adlar\u0131n daha \u00e7ok kullan\u0131 ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir.<\/p>\n\n\n\n Tablo 2. 100 – 50 ki\u015fi taraf\u0131ndan kullan\u0131lan adlar<\/a><\/p>\n\n\n\n Bug\u00fcn de yayg\u0131n olarak kullan\u0131lan bu Arap\u00e7a kaynakl\u0131 isimlerin d\u0131\u015f\u0131nda, Ebu Hiireyre, Ebul-Beyt, Ebu’l-Ley1 gibi daha \u00e7ok Araplarca kullan\u0131lan adlar da g\u00f6r\u00fclmektedir. Saru\u00e7am nahiyesinde 95 neferlik Sencerl\u00fc Cemaatinde Mustafa o\u011flu Ebu-l-Hindihin karde\u015flerinin adlar\u0131n\u0131n da Abd\u00fclvehhab, Abd\u00fclgaffar, Ebu’l-Ley1 gibi T\u00fcrk\u00e7ede pek kullan\u0131lmayan adlar olmas\u0131 cemaat i\u00e7inde az say\u0131da da olsa Arap toplulu\u011fun bulundu\u011funa i\u015faret say\u0131labilir[11<\/a>]. Ancak bu \u015fekildeki adlar\u0131 n toplam n\u00fcfus i\u00e7indeki pay\u0131 y\u00fczde ile ifade edilemeyecek orandad\u0131 r: Ebu ile ba\u015flayan 14 ad\u0131 n 9’u Ebubekir, lo’u Ebu’l-Kiiszm’d\u0131r. Bu adlar\u0131 ta\u015f\u0131yanlar\u0131n toplam\u0131 ise 36’d\u0131 r.<\/p>\n\n\n\n Adanaya yerle\u015fen bu Horasan T\u00fcrkmenleri \u0130ran k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn etkisini g\u00f6steren isimler de almi\u015flard\u0131r.”\u015eah” kelimesi isimlerin ba\u015f\u0131nda bazan ikinci bir isim bazen de s\u0131fat gibi kullan\u0131lmak suretiyle 21 isim meydana getirilmi\u015ftir. Bu \u015fekilde, \u015eah Kulu, \u015eah Ali, \u015eah Bende gibi isimler ta\u015f\u0131yan 166 ki\u015fi bulunmaktad\u0131r. Bazan de “\u015fah” kelimesi isimlerin sonuna getirilerek, Cihan \u015eah, E\u011flen \u015eah (\u015feh), Kalem\u015fah gibi isimler te\u015fkil edilmi\u015ftir. Sonu “\u015fah” ile biten 12 isim ve bu isimleri kullanan 38 ki\u015fi bulunmaktad\u0131r. Ayr\u0131ca Cihangir, Cihansu, Kalemddr, R\u00fc\u015fen, F\u0131r\u00fcz gibi Fars\u00e7a isimlerden bir k\u0131sm\u0131 bug\u00fcn de kullan\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Anadolu Sel\u00e7uklu Sultanlar\u0131 taraf\u0131ndan kullan\u0131lan Keykdvus, Keyhusrev, Keykubad gibi adlar\u0131n defterde hi\u00e7 ge\u00e7medi\u011fini de belirtmek gerekir. Bu durumu \u0130ran k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn Anadolu Sel\u00e7uklu Saray\u0131 \u00fczerindeki etkisi ile a\u00e7\u0131klamak belki m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Saray\u0131n, hanedan mensuplar\u0131n\u0131n kulland\u0131\u011f\u0131 bu adlar\u0131 halk benimsememi\u015ftir denilebilir. Ancak Sel\u00e7uklu devletinin kurucusu \u00c7a\u011fr\u0131 Beyin ve dedesi Sel\u00e7uk’un adlar\u0131 da defterde hi\u00e7 ge\u00e7memektedir. Alp Arslan bir defa, Melik \u015eah da yine bir defa kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bunun yorumunu Sel\u00e7uklu tarihi ara\u015ft\u0131r\u0131c\u0131larma b\u0131rakmak daha do\u011fru olur san\u0131r\u0131m.<\/p>\n\n\n\n Kansu, \u015eeyld, Ho\u015fkadem gibi adlar ise \u00c7ukurova T\u00fcrkmenleri \u00fczerinde 300 y\u0131la yak\u0131n s\u00fcren M\u0131s\u0131r Memluk hakimiyetinin zay\u0131f izleri gibidir.<\/p>\n\n\n\n Karaman, Mente\u015fe, \u0130sfendiyar gibi Anadolu Beylikleri’nin etkisini g\u00f6steren isimler i\u00e7inde At\u00e7eken o\u011flu Karaman\u015fah’\u0131n ayr\u0131 bir yeri vard\u0131r. Bu \u015fah\u0131s b\u00fcy\u00fck bir ihtimalle Konya Karamano\u011fullar\u0131’n\u0131n At\u00e7eken a\u015firetine mensuptur.<\/p>\n\n\n\n 24 O\u011fuz boyuna ait isimlerden Av\u015far (Af\u015far), Bay\u0131nd\u0131r, \u00c7ebni, Kay\u0131, Sa-\/ur (Sa\/ir). Eyrn\u00fcr (\u0130mir’in asl\u0131 oldu\u011funu tahmin etmekteyim) \u015fah\u0131s ad\u0131 olarak ge\u00e7mektedir. Bay\u0131nd\u0131r ayn\u0131 zamanda Bah\u00e7e kazas\u0131nda bir nahiye olarak da ge\u00e7er. K\u0131n\u0131k ve regir (Oregir) birer nahiye ad\u0131 olarak ge\u00e7melerine ra\u011fmen \u015fah\u0131s ad\u0131 olarak defterde ge\u00e7memektedir.<\/p>\n\n\n\n Giinde\u015f, Ku,stem\u00fcr, Kulaguz (K\u0131lavuz), Savc\u0131, A\u011fay\u0131llu gibi adlar\u0131 ayn\u0131 zamanda cemaat ad\u0131 olarak g\u00f6rmekteyiz. Bunun d\u0131\u015f\u0131nda adlar\u0131n sonuna “11” “lu” tak\u0131s\u0131 getirilerek cemaat (kabile, a\u015firet) adlar\u0131 meydana getirilmi\u015f ve yayg\u0131n olarak kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Ahmedcel\u00fc, Pa\u015falu, Kayalu gibi. Bazan da topluluk adlar\u0131 ismin ba\u015f\u0131nda bir s\u0131fat gibi kullan\u0131lmaktad\u0131r: Farsak Durmu\u015f, Varsak Mustafa, K\u00fcrd H\u00fcseyin, Arap Kara gibi.<\/p>\n\n\n\n Ayas bug\u00fcnk\u00fc Yumurtal\u0131 k il\u00e7esinin eski ad\u0131d\u0131 r. Defterde Ayas, Nlara\u015f, Bayburd, Bay\u0131nd\u0131 r, \u00c7umra, \u00c7orlu, Erdebi I gibi yer isimlerini ayn\u0131 \u015fekliyle \u015fah\u0131s ad\u0131 olarak g\u00f6rmekteyiz. Bazan de yer isimlerinin sonuna Arap\u00e7a mensubiyet “ye” si getirilerek Iraki, Hucendi \u015feklinde \u015fah\u0131s adlar\u0131 olu\u015fturuldu\u011fu gibi sonuna T\u00fcrk\u00e7e tak\u0131 getirilerek Porlulu gibi \u015fah\u0131s ad\u0131 da yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131 r.<\/p>\n\n\n\n \u015eah\u0131s adlar\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131na s\u0131 fat veya ikinci ad olarak birtak\u0131 m ekler getirilmi\u015ftir. Bunlar\u0131 bir tablo halinde \u015f\u00f6ylece g\u00f6sterebiliriz.<\/p>\n\n\n\n Tablo 3. Adlar\u0131n ba\u015f\u0131 na getirilen ekler<\/a><\/p>\n\n\n\n Ayr\u0131ca Abc\/\u00fc\/ad\u0131 n\u0131 alan to ki\u015fi, Abd(kul) kelimesiyle Arap\u00e7a tamlama olarak yap\u0131lm\u0131\u015f Abdullah, Abd\u0131i katlar \u015feklinde 27 isimde ise 433 ki\u015fi bulunmaktad\u0131 r. Ebu ile ba\u015flayan 14 isimde 36 ki\u015finin bulundu\u011funu daha \u00f6nce belirtmi\u015ftik.<\/p>\n\n\n\n \u015eah\u0131s adlar\u0131n\u0131 sonlar\u0131 na getirilen ekler bazan tek ba\u015f\u0131na ad olarak da kullan\u0131lmakta bazan de s\u0131fat gibi adlar\u0131n ba\u015f\u0131na getirilmektedir. Bunlardan ba\u015fl\u0131calar\u0131 \u015funlard\u0131r:<\/p>\n\n\n\n Tablo 4.<\/a> Evliya \u00c7elebi, Adana i\u00e7in: “Ulem\u00e2s\u0131 \u00e7oktur, halk\u0131 ehl-i s\u00fcnnettendir… Halk\u0131 \u00e7o\u011funlukla Bele’dir, yani O\u011fuz T\u00e2ifesidir” demektedir [14<\/a>]. Bu bak\u0131mdan defterde ge\u00e7en \u015eahkulu, \u015eah Bende, \u015eahruh, \u0130mam Kulu gibi adlar\u0131n yorumlanmas\u0131nda ihtiyatl\u0131 olmak gerekti\u011fi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcndeyiz. Nitekim Dulkadir beylerinden ikisi de \u015eahbudak ve \u015eahruh adlar\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131maktad\u0131rlar.<\/p>\n\n\n\n Adana’da bulunan Ermeniler \u015fehrin 28 mahallesinden birisinde, Ayas’da bir k\u00f6yde ve \u00fc\u00e7 ayr\u0131 kalede sakindiler. Toplam n\u00fcfusun `)\/0 2’sin\u0131 te\u015fkil eden bu az\u0131nl\u0131klar T\u00fcrk k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc olduk\u00e7a benimsemi\u015f g\u00f6r\u00fcnmektedirler. Burada ya\u015fayan 451 Ermeni ve Rum’un 6 \u0131 ‘i T\u00fcrk adlar\u0131 ta\u015f\u0131maktad\u0131r. En \u00e7ok kulland\u0131klar\u0131 ad ise Karag\u00f6zd\u00fcr. Bal\u0131, Budak, Kaplan Arslan, Tannverdi, Tannvermi,s, Durak, Karaca ve Karako\u00e7 da \u00e7ok kullan\u0131lan adlardand\u0131r. Ayd\u0131n, Tombul, Sar\u0131, Kara, Ar\u0131k, G\u00f6k\u00e7e, El\u00e2g\u00f6z, Elvan, \u015eaht\u0131mur, Mu-rad, Dede, Ahlyar adlar\u0131n\u0131n yan\u0131nda Haydar, Faz\u0131l, Sefer, Davud, \u0130skender gibi adlar da g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Buna ra\u011fmen Ahmed, Mehmed, Mustafa gibi kullanan\u0131n M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131\u011f\u0131n’ g\u00f6sterecek isimler kesinlikle ge\u00e7memektedir. Yukar\u0131da say\u0131lan adlar aras\u0131nda g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi kulland\u0131klar\u0131 isimler daha \u00e7ok \u0130sl\u00e2miyet \u00f6ncesi T\u00fcrk isimlerindendir. Karag\u00f6z ad\u0131 20330 ad aras\u0131nda sadece bir defa ge\u00e7ti\u011fi halde burada 61 isim i\u00e7erisinde 12 defa ge\u00e7mektedir.<\/p>\n\n\n\n “Kara” s\u0131fat\u0131n\u0131n T\u00fcrk\u00e7ede ayr\u0131 bir yeri vard\u0131r. Kara renk bildirdi\u011fi gibi ay\u0131p, eksiklik de bildirir. Kara ayn\u0131 zamanda t\u00e2bilik bildirir. Kara Er, k\u00f6t\u00fc adam demektir. Kara halk, avam anlam\u0131na gelir [15<\/a>]. Kara, korku ve sayg\u0131 bildirdi\u011fi gibi bir de sava\u015fta yenik d\u00fc\u015fenlerin isimlerinin ba\u015f\u0131na getirilirdi [16<\/a>]. Defterde ad\u0131 Kara olan 5 ki\u015fi olmas\u0131na ra\u011fmen isminin ba\u015f\u0131nda “Kara” y\u0131 bir s\u0131fat gibi ta\u015f\u0131yan 45 isimde 58 ki\u015fi bulunmaktad\u0131r. Bunlardan \u00e7o\u011funun bunu bir lakap olarak renginin karal\u0131\u011f\u0131ndan dolay\u0131 alm\u0131\u015f oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnebiliriz. Adana gibi s\u0131cak bir b\u00f6lgede bu gayet normaldir. Ancak “M\u00fcbarek” ismi \u00f6n\u00fcndeki “kara”n\u0131n daha ayr\u0131 bir anlama geldi\u011fini tahmin etmekteyiz. Nitekim Kara M\u00fcbarek ismini alt\u0131 ki\u015fi ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Bunlardan 5’inin babas\u0131 Abdullah’t\u0131r. Buna ba\u011fl\u0131 olarak M\u00fcbarek ad\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yanlar\u0131 inceledi\u011fimizde bu ismi ta\u015f\u0131yan 78 ki\u015fiden 75’inin baba adlar\u0131n\u0131n Abdullah oldu\u011funu g\u00f6rmekteyiz. Buradan da M\u00fcbarek, Kara M\u00fcbarek ve Abdullah adlar\u0131 aras\u0131nda bir ba\u011f kurmam\u0131z m\u00fcmk\u00fcn g\u00f6z\u00fckmektedir. Abdullah ad\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yan 123 ki\u015finin 43’\u00fcn\u00fcn babalar\u0131n\u0131n adlar\u0131 da Abdullah’d\u0131r. Abdullah ad\u0131 \u00fczerinde yo\u011funla\u015fan bu durum daha az oranda da olsa di\u011fer isimlerde de g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z genel bir incelemede baba ad\u0131 ile ayn\u0131 ad\u0131 ta\u015f\u0131yan, di\u011fer isimlerde 53 ki\u015fi say\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Burada baba adlar\u0131na dayal\u0131 bir \u00e7al\u0131\u015fma yapmad\u0131\u011f\u0131m\u0131zdan konuyu da\u011f\u0131tmaktan ka\u00e7\u0131nd\u0131\u011f\u0131m\u0131z i\u00e7in \u015funlar\u0131 belirtmekle yetinmek istiyoruz:<\/p>\n\n\n\n T\u00fcrk k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn etkisi alt\u0131nda kalm\u0131\u015f ve ald\u0131klar\u0131 \u015fah\u0131s adlar\u0131 ile T\u00fcrkl\u00fc\u011f\u00fc benimsemi\u015f olan gayr\u0131m\u00fcslimlerin bir k\u0131sm\u0131n\u0131n kendi istekleri ile islamiyeti kabul ettikleri bilinmektedir. Bunlara M\u00fcsl\u00fcman adlar\u0131 verilmi\u015f ve baba adlar\u0131 da Abdullah olarak Tahrir Defterlerine kay\u0131t edilmi\u015ftir. Ancak b\u00fct\u00fcn baba adlar\u0131 Abdullah olanlar\u0131n d\u00f6nme olduklar\u0131n\u0131 da d\u00fc\u015f\u00fcnemeyiz. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u0130slam peygamberi’nin de babas\u0131n\u0131n ad\u0131 Abdullah’t\u0131r ve Abdullah bug\u00fcn de ayn\u0131 \u015fekilde yayg\u0131n bir M\u00fcsl\u00fcman-T\u00fcrk ad\u0131 olarak kullan\u0131lmaktad\u0131r. U\u00e7 Eri cemaatinden Varsak Mustafa’rl\u0131n da baba ad\u0131 Abdullah’t\u0131r. Va\u0131sak (Farsak) lakab\u0131 O’nun T\u00fcrkl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc a\u00e7\u0131k olarak g\u00f6stermektedir. Bu sebepten b\u00f6yle bir genellemeye gitmek tarihi ger\u00e7ekleri sapt\u0131rmak olur.<\/p>\n\n\n\n Alfabetik s\u0131ralamada \u015fah\u0131s adlar\u0131n\u0131n ka\u00e7ar defa kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u015fa\u011f\u0131daki tablodan a\u00e7\u0131k olarak g\u00f6rmekteyiz. I-2 defa kullan\u0131lan adlar genellikle T\u00fcrk\u00e7e’dir. Yayg\u0131n olarak kullan\u0131lan isimlerde ise daha \u00e7ok Arap\u00e7a kaynakli M\u00fcsl\u00fcman-T\u00fcrk isimleri kullan\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n A harfi ile ba\u015flayan \u0131o6 ayr\u0131 isim bulunmaktad\u0131r. Bu \u0131o6 isimden 53 tanesi I defa, 15 tanesi iki defa, 7 tanesi \u00fc\u00e7 defa kullan\u0131lmaktad\u0131r. \u0131 \u0131 ve daha fazla kullan\u0131lan isim say\u0131s\u0131 ise 16’d\u0131r. A ile ba\u015flayan 1 o6 ad\u0131 ta\u015f\u0131yan toplam 3105 ki\u015fi bulunmaktad\u0131r. Sonu\u00e7ta ise 1 o8o ayr\u0131 isim bulundu\u011fu, bu \u0131 o8o isimden 577’sinin \u0131 defa, 128’inin 2 defa 7o’inin 3 defa ge\u00e7ti\u011fi g\u00f6r\u00fclmektedir. 1-10 defa ge\u00e7en 916 ad\u0131 194o ki\u015fi kullanmaktad\u0131r (2, 1 ki\u015fiye bir ad). Geriye kalan 18390 ki\u015fi ise 164 t\u00fcr ad kullanmaktad\u0131r (112, I ki\u015fiye bir ad).<\/p>\n\n\n\n![\"\"\/](\"https:\/\/belleten.gov.tr\/img\/table.png\")
<\/a><\/figure>\n\n\n\n<\/a><\/figure>\n\n\n\n<\/a><\/figure>\n\n\n\n<\/a><\/figure>\n\n\n\n
At G\u00fcden, At S\u00fcren, Atlu Bey, Atlu Han gibi isimler konar-g\u00f6\u00e7er T\u00fcrkmenlerin hayat\u0131nda at\u0131n ne kadar \u00f6nemli oldu\u011funu g\u00f6steren \u00f6rnekler gibidirler. Onlar babalar\u0131na duyduklar\u0131 sayg\u0131n\u0131n bir ni\u015f\u00e2nesi olarak \u00e7ocuklar\u0131na babalar\u0131n\u0131n adlar\u0131n\u0131 yayg\u0131 n bir \u015fekilde verrni\u015flerdir. Bu gelenek bir cemaat i\u00e7inde belli adlar\u0131n yo\u011funla\u015fmas\u0131 sonucunu do\u011furmu\u015ftur. Saru Hamzalu cemaatinde 14 nefer i\u00e7inde ad\u0131 Hamza olan bir ki\u015fi, baba ad\u0131 Hamza olan 4 ayr\u0131 ki\u015fi bulunmaktad\u0131r. Ad vermede bazan ahenge de \u00f6nem verildi\u011fini g\u00f6rmekteyiz: Ahmedin iki o\u011flunun birisi Pir Dede, di\u011feri Er Dede ad\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131maktad\u0131 r [12<\/a>]. Kara Pirinin o\u011fullan ise Sat\u0131lm\u0131\u015f ve Yetilmi\u015ftir[13<\/a>].<\/p>\n\n\n\n<\/a><\/figure>\n\n\n\n