Mel\u00e2hat \u00d6zg\u00fc<\/p>\n\n\n\n
Anahtar Kelimeler:<\/strong> Atat\u00fcrk, Edebiyat, Sanat, K\u00fclt\u00fcr, T\u00fcrkiye, Tarih<\/p>\n\n\n\n Say\u0131n Dinleyiciler,<\/p>\n\n\n\n S\u00f6zlerime ba\u015flamadan \u00f6nce, T\u00fcrk Tarih Kurumu Ba\u015fkan\u0131 Ord. Prof. Dr. \u015eevket Aziz Kansu ile, bu Kurumun Y\u00f6netim Kurulu \u00dcyeleri Meslekta\u015flar\u0131ma, Atat\u00fcrk\u2019\u00fcn 25. \u00d6l\u00fcm y\u0131ld\u00f6n\u00fcm\u00fcnde, b\u00fct\u00fcn bir y\u0131l verilecek konferanslar dizisinde, bana da yer ay\u0131rd\u0131klar\u0131ndan \u00f6t\u00fcr\u00fc, kendilerine, \u00f6n\u00fcn\u00fczde te\u015fekk\u00fcr etmek isterim.<\/p>\n\n\n\n Atat\u00fcrk\u2019\u00fcn edebiyat ve sanat anlay\u0131\u015f\u0131 ve bu alanlardaki ba\u015far\u0131lariyle ben, y\u0131llard\u0131r, yaln\u0131z ilgilenmi\u015f de\u011fil, ayn\u0131 zamanda o \u00e7a\u011f\u0131n havas\u0131n\u0131 da i\u00e7ime alm\u0131\u015f ve ba\u015flang\u0131\u00e7tan bug\u00fcne de\u011fin onun sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 h\u0131z i\u00e7inde edebiyat ve sanat\u0131m\u0131z\u0131n geli\u015fme basamaklar\u0131n\u0131 izlemi\u015f bulunuyorum.<\/p>\n\n\n\n Atat\u00fcrk\u2019\u00fcn sanatla ilgisi iki y\u00f6nl\u00fc olmu\u015ftur :<\/p>\n\n\n\n 1. \u015eairli\u011fi, edebiyat\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131, sanat\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131.<\/p>\n\n\n\n 2. Sanatseverli\u011fi ve koruyuculu\u011fu.<\/p>\n\n\n\n Onun bu nitelikleri k\u00fclt\u00fcr anlay\u0131\u015f\u0131na dayan\u0131yor :<\/p>\n\n\n\n \u201c K\u00fclt\u00fcr ; okumak, anlamak, g\u00f6rebilmek, g\u00f6rebildi\u011finden m\u00e2na \u00e7\u0131karmak, intibah almak, d\u00fc\u015f\u00fcnmek, zek\u00e2y\u0131 terbiye etmektir. -Yine insan enerjisiyle ve fakat tabiat\u0131n ona iltifat edildik\u00e7e t\u00fckenmez yard\u0131miyle, y\u00fckselen, geni\u015fleyen insan zek\u00e2s\u0131, hudutsuz kavray\u0131\u015f anlam\u0131nda \u2018insan\u0131n\u0131\u2019 diyen bir vasf\u0131 mahsusu olur.- \u0130nsan, hareket ve faaliyetin, yani dinamizmin ifadesidir. Bu b\u00f6yle olunca k\u00fclt\u00fcr.. insanl\u0131k vasf\u0131nda insan olabilmek i\u00e7in bir esasi unsurdur.\u201d<\/em> [1<\/a>]<\/p>\n\n\n\n Ve :<\/p>\n\n\n\n \u201c.. . eski devrin hurufat\u0131ndan ve evs\u00e2f\u0131 fikriyemizle hi\u00e7 de m\u00fcnasebeti olm\u0131yan yabanc\u0131 fikirlerden, \u015earktan ve Garptan gelen bilc\u00fcmle tesirlerden tamamen uzak, seciye-i milliye ve tarihimizle m\u00fcten\u00e2sip bir k\u00fclt\u00fcr. !<\/em>[2<\/a>]<\/p>\n\n\n\n \u00c7\u00fcnk\u00fc :<\/p>\n\n\n\n \u201c… deh\u00e2-yi millimizin inki\u015f\u00e2f-\u0131 t\u00e2mm\u0131 ancak b\u00f6yle bir k\u00fclt\u00fcr ile temin olunabilir. L\u00e1llett\u00e1yin bir ecnebi k\u00fclt\u00fcr\u00fc \u015fimdiye kadar takip olunan yabanc\u0131 k\u00fclt\u00fcrlerin muhip neticelerini tekrar ettirebilir. K\u00fclt\u00fcr (haraseti fikriye) zeminle m\u00fcten\u00e2siptir. O zemin, milletin seciyesidir.\u2019<\/em>[1<\/a>]<\/p>\n\n\n\n K\u00fclt\u00fcr, milletin seciyesinden, onun \u201cibda”<\/em> ve \u201cicat”<\/em> kabiliyetinden do\u011far.<\/p>\n\n\n\n Kendi s\u00f6z\u00fc :<\/p>\n\n\n\n \u201c\u0130nsanlar\u0131n hayat\u0131na, faaliyetine h\u00e2kim olan kuvvet ibda ve icat kabiliyetidir.”<\/em> [2<\/a>]<\/p>\n\n\n\n Bu \u201ckabiliyetle”<\/em> insan, k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc al\u0131r ve verir. Bu al\u0131p verme de insandan insana, en \u00e7ok ruh alan\u0131nda olur. Bu alan edebiyat ve sanatt\u0131r; \u00e7\u00fcnk\u00fc, edebiyat ve sanat inanca dayan\u0131r ve Goethe\u2019nin dedi\u011fi gibi y\u00fcrekten konu\u015fur :<\/p>\n\n\n\n \u201cY\u00fcrekten y\u00fcre\u011fe ula\u015ft\u0131ramazs\u0131n\u0131z Ulusumuzu \u201cmuas\u0131r medeniyet seviyesinin \u00fcst\u00fcne \u00e7\u0131karmak”<\/em> kayg\u0131s\u0131nda[4<\/a>] edebiyat ve sanat sorunlar\u0131 da vard\u0131r. Devrimleri yaparken Atat\u00fcrk, sanat g\u00fcc\u00fcm\u00fcz\u00fcn artmas\u0131n\u0131, ihmal edilmi\u015f sanat\u0131m\u0131z\u0131n yeniden ele al\u0131nmas\u0131n\u0131, bu alandaki g\u00fcc\u00fcm\u00fcz\u00fcn tan\u0131nmas\u0131n\u0131 y\u00fcrekten istemi\u015fti. Kendisi, her \u015feyi b\u00fct\u00fcn inceli\u011fiyle sezmi\u015f, olaylar\u0131 g\u00fc\u00e7l\u00fckleri i\u00e7inde izlemi\u015f, her biri \u00fczerinde d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015f, her birini yarg\u0131lam\u0131\u015f, her birini etkilemesini bilmi\u015ftir. \u0130\u00e7ine ald\u0131klar\u0131n\u0131n derin anlam\u0131n\u0131 anlam\u0131\u015f ve yaln\u0131zca bu anlay\u0131\u015f\u0131n de\u011fil, bu anlay\u0131\u015ftan \u00e7\u0131kacak sonu\u00e7lar\u0131 da s\u00f6zlerine katarak onlar\u0131 sanat bi\u00e7imi i\u00e7inde vermi\u015ftir. Bu da \u015f\u00fcphesiz k\u00fclt\u00fcrs\u00fcz ba\u015far\u0131lamazd\u0131.<\/p>\n\n\n\n Mustafa Kemal k\u00fclt\u00fcrl\u00fcyd\u00fc; okullarda, matemati\u011fe \u00e7ok \u00e7al\u0131\u015fmakla beraber, Frans\u0131zcaya daha Sel\u00e2nik R\u00fc\u015ftiyesi\u2019nde ba\u015flam\u0131\u015f, Manast\u0131r \u0130dadisi\u2019nde de sonralar\u0131 Frans\u0131zcaya \u00f6ylesine \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f ki, t\u00e2til aylar\u0131nda, Sel\u00e2ni\u011fe geldi\u011fi zaman, hep Fr\u00e8re\u2019lere giderek bu yabanc\u0131 dilini ilerletmi\u015f.[5<\/a>]<\/p>\n\n\n\n Karlsbad kapl\u0131calar\u0131nda Frans\u0131zca olarak tuttu\u011fu bir \u2018H\u00e2t\u0131ra Dcfteri\u2019nden s\u00f6z edilmektedir. B\u00fcy\u00fck bir ihtimalle bu defter onun Karlsbad\u2019da \u00f6zel olarak Frans\u0131zca dersi ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterdi\u011fini Falih R\u0131fk\u0131 Atay s\u00f6yl\u00fcyor.[1<\/a>]<\/p>\n\n\n\n Sonra da Mustafa Kemal Sofya\u2019da ata\u015femiliter iken Balkan Harbinde, Vize sava\u015f\u0131nda \u015fehit d\u00fc\u015fen dostu \u00d6mer L\u00fctfi Bey\u2019in asl\u0131 \u0130talyan, ama ailece T\u00fcrkiye\u2019de yerle\u015fmi\u015f ve T\u00fcrk uyruklu\u011funa girmi\u015f olan kar\u0131s\u0131 Corinne\u2019e yazd\u0131\u011f\u0131 mektuplardan, onun Frans\u0131zcay\u0131 iyi bildi\u011fi anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Ger\u00e7i ilk mektuplar\u0131nda hafif bir Frans\u0131zca acemili\u011fi, iml\u00e2 yanl\u0131\u015flar\u0131 varm\u0131\u015f ama, sonralar\u0131 bu kusurlar, \u00e7abucak d\u00fczeltilmi\u015f, hem de \u00f6ylesine ki, Madame Corinne, onun mektuplar\u0131m bir ba\u015fkas\u0131na yazd\u0131rd\u0131\u011f\u0131ndan bile ku\u015fkuland\u0131\u011f\u0131n\u0131 gizlemcmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n \u201cTiz m\u2019\u00e9cris que comme ma derni\u00e8re lettre ne contenait pas autant de fautes d\u2019ortographe, Tu avais conclu, de l\u00e0, qu’elle sortait de la plume d’un autre. Je consid\u00e8re cette petite remarque comme un compliment de ta part, car je ne me Jais encore aucune illusion au sujet de mon fran\u00e7aise, si je connaissais cette langue aussi bien que le Turque, no seulement je vous aurrais \u00e9crit plus souvent mais encore je saurais t’exprimer sous une forme plus \u00e9l\u00e9gante et plus choisie, mes sentiments de sinc\u00e8re attachement.”<\/em> [2<\/a>]<\/p>\n\n\n\n Atat\u00fcrk\u2019\u00fcn bu mektubundan anl\u0131yoruz ki, Madame Corinne\u2019e yazd\u0131\u011f\u0131 Frans\u0131zca mektuplar hep kendi kaleminden \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Cumhurba\u015fkan\u0131 olduktan sonra da bir yabanc\u0131 ile de\u011fil yaln\u0131z \u00f6zel g\u00f6r\u00fc\u015fmelerinde, gerekti\u011fi zaman diplomatik anla\u015fmalarda da onun bu dili iyi konu\u015ftu\u011funu yak\u0131nlar\u0131 hep onam\u0131\u015ft\u0131r. Cumhuriyet Bayram\u0131nda, resm\u00ee bir ak\u015fam ziyafetinde, sefirler aras\u0131nda bir g\u00f6r\u00fc\u015fmede hele, terc\u00fcman\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 ara\u00e7l\u0131\u011f\u0131 be\u011fenmiyerek, kendisi at\u0131lm\u0131\u015f ve :<\/p>\n\n\n\n ‘Sizler hep Frans\u0131zca konu\u015fuyorsunuz, ben de Frans\u0131zca biliyorum, \u015fu halde bu dilde konu\u015fal\u0131m’<\/em><\/p>\n\n\n\n demi\u015f ve siyasal bir konu \u00fczerinde \u00e7ok g\u00fczel konu\u015fmu\u015f.[3<\/a>] 25.X.1931 tarihinde, ikinci Balkan Konferans\u0131n\u0131n Ankara\u2019da, B\u00fcy\u00fck Millet Meclisinde yapt\u0131\u011f\u0131 son oturumundaki konu\u015fmas\u0131 da Frans\u0131z diliyledir.[1<\/a>] Pierre Loti\u2019ye de, Frans\u0131zca bir mektup yazm\u0131\u015f. Bu mektubun T\u00fcrk\u00e7e metni 1922 y\u0131l\u0131 \u201cH\u00e2kimiyet-i Milliye\u201d kolleksiyonlar\u0131nda \u015f\u00f6yle \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r :<\/p>\n\n\n\n \u201c T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi, Paris M\u00fcmessilinin hareketinden istifade ederek T\u00fcrklerin b\u00fcy\u00fck ve asil dostuna kar\u015f\u0131 perverde etti\u011fi hissiyat, minnet ve \u015f\u00fckran\u0131 tekrar beyan etmeyi kendine bir bor\u00e7 bilmi\u015ftir. \u2014 Tarihin en karanl\u0131k g\u00fcnlerinde sihrengiz kalemiyle daima T\u00fcrk Milletinin hakk\u0131n\u0131 teyit ve m\u00fcdafaa etmi\u015f olan b\u00fcy\u00fck \u00fcstad i\u00e7in T\u00fcrk Milletinin besledi\u011fi derin ve sars\u0131lmaz muhabbet hislerine, \u0130stikl\u00e2l M\u00fccadelesinde \u015fehit d\u00fc\u015fen erkeklerimizin yetim b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 k\u0131zlar\u0131m\u0131z taraf\u0131ndan g\u00f6zya\u015flar\u0131 aras\u0131nda dokunan bu hali \u015fahadet edecektir. \u2014 Na\u00e7iz k\u0131ymeti, del\u00e2let etti\u011fi m\u00e2nadan ibaret olan bu hediyemizi haksever ve civanmert b\u00fcy\u00fck Frans\u0131z’a besledi\u011fimiz \u015f\u00fckran hissine del\u00e2let olarak tel\u00e2kki ve kabul buyurman\u0131z\u0131 rica ederiz.\u201d<\/em>[2<\/a>]<\/p>\n\n\n\n Ger\u00e7i bu mektup Devlet ad\u0131na yaz\u0131lm\u0131\u015f bir mektuptur. Atat\u00fcrk bunu \u00f6zel k\u00e2tibine de yazd\u0131rm\u0131\u015f olabilir, ama bu mektup, ayn\u0131 zamanda, \u201csihrengiz kalemiyle\u201d<\/em> T\u00fcrk milletinin hakk\u0131n\u0131 teslim eden ve savunan bir sanat\u00e7\u0131y\u0131 nas\u0131l de\u011ferlendirmesini bildi\u011fini de g\u00f6steriyor.<\/p>\n\n\n\n Atat\u00fcrk Almanca da biliyordu. Veliaht Vahdettin ile birlikte Almanya\u2019ya gitmi\u015f, Kaiser Wilhelm\u2019in sofras\u0131nda oturmu\u015f ve Ludendorf ile ger\u00e7i Frans\u0131zca konu\u015fmu\u015f ama, \u0130mparator Ludendorf\u2019a Almanca, kendini kastederek: ‘Sa\u011fdaki adamla konu\u015f’<\/em> deyince, Ludendorf: ‘Konu\u015fuyorum’<\/em> cevab\u0131n\u0131 vermi\u015f. Atat\u00fcrk de bu olay\u0131 anlat\u0131rken \u015f\u00f6yle diyor :<\/p>\n\n\n\n \u201cBittabi, bu m\u00fck\u00e2lemeleri anl\u0131yacak kadar Almanca bildi\u011fim i\u00e7in, \u0130mparatorun ihtar\u0131na ve Ludendorf’un cevab\u0131na intikal etmi\u015ftim’.’<\/em>[3<\/a>].<\/p>\n\n\n\n Onun \u00c7ankaya\u2019daki kitapl\u0131\u011f\u0131nda da bir\u00e7ok Almanca kitaplar vard\u0131. General Litzmann\u2019\u0131n \u201cTak\u0131m\u0131n Muharebe Talimi\u201d adl\u0131 eserini de Almancadan \u00e7evirmi\u015f olsa gerek.[4<\/a>]<\/p>\n\n\n\n Atat\u00fcrk\u2019\u00fcn \u00c7ankaya\u2019daki Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 k\u00f6\u015fk\u00fcn\u00fcn \u00fcst kat\u0131nda, Ankara\u2019ya do\u011fru bak\u0131l\u0131nca, k\u00f6\u015fk\u00fcn sa\u011f ucunu veren \u2018L\u201d bi\u00e7imindeki kitapl\u0131\u011f\u0131nda, askerlik, hukuk ve tarih kitaplar\u0131 aras\u0131nda b\u00fcy\u00fck say\u0131da edebiyat alan\u0131ndan eserler de varm\u0131\u015f. Bunlar\u0131 zaman zaman \u00f6zel toplant\u0131lara getirir ve iyi okuyanlardan dinlermi\u015f[1<\/a>]. Dolmabah\u00e7e Saray\u0131\u2019ndan Yalova\u2019ya okumak \u00fczere getirdi\u011fi kitaplar aras\u0131nda Homeros\u2019un, Paul Bourget\u2019nin, Victor Hugo\u2019nun, Musset\u2019nin, d\u2019Annunzio\u2019nun da kitaplar\u0131 varm\u0131\u015f[2<\/a>]. Son g\u00fcnlerinde bile, \u00f6l\u00fcm d\u00f6\u015fe\u011finde, hik\u00e2ye ve seyahatname gibi kitaplar\u0131 okutup anlatt\u0131r\u0131rm\u0131\u015f[3<\/a>].<\/p>\n\n\n\n Atat\u00fcrk Harb Okulunda (Harbiye\u2019de) yeti\u015fmi\u015fti; \u00f6l\u00fcnceye dek de okuyarak dinleyerek ve \u00e7evrelerindekilere sorular a\u00e7arak kendi kendini tamamlama\u011fa \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 b\u00fct\u00fcn yak\u0131nlar\u0131 s\u00f6ylemi\u015f ve yazm\u0131\u015flard\u0131r. Okudu\u011fu eserler, ka\u00e7 cilt olursa olsun, bitirir, \u00f6nem verdi\u011fi c\u00fcmlelerin altlar\u0131n\u0131 k\u0131rm\u0131z\u0131, ya da mavi kalemlerle \u00e7izer ve metin kenar\u0131na kendine \u00f6zg\u00fc i\u015faretler koyarm\u0131\u015f. Nitekim \u2018 X \u2019 i\u015fareti \u00f6nemli anlam\u0131na gelirmi\u015f. Bu y\u0131ld\u0131zlar ne kadar artarsa, \u00f6nemi de c\u00fcmlenin ona g\u00f6re \u00f6ylesine \u00e7ok olurmu\u015f. \u2018D\u2019 i\u015fareti de \u2018dikkat\u2019 demekmi\u015f[4<\/a>]. B\u00fct\u00fcn bunlar onun kitaplar\u0131 nas\u0131l okudu\u011funu g\u00f6sterir. Okudu\u011fu kitaplardan ho\u015funa giden ve d\u00fc\u015f\u00fcncesine uyan yerler mektuplar\u0131na bile ge\u00e7mi\u015f. Bunun i\u00e7in Madame Corinne\u2019e 1916 y\u0131l\u0131nda, 6 May\u0131s\u2019da Siirt\u2019den yazd\u0131\u011f\u0131 bir mektupta Mignet\u2019nin \u015fu c\u00fcmleleri var :<\/p>\n\n\n\n \u201cL\u2019action m\u00e9canique des arm\u00e9es, qui durais ancore, allait finir’, car les soldats manquent lorsque l’ardeur publique s’eteint,.. g\u00e9n\u00e9raux ne se forment plus lorsque arrive l\u2019epuisement de l’esprit et les victoires casse.. avec les soldats, les g\u00e9n\u00e9raux et l’argent… \u201d<\/em>[5<\/a>].<\/p>\n\n\n\n Ayn\u0131 mektubun son s\u00f6z\u00fcn\u00fc de Chateaubriand’<\/em>\u0131n bir c\u00fcmlesi ile bitirmi\u015ftir :<\/p>\n\n\n\n \u201cJe voudrais n’\u00eatre pas n\u00e9, ou n’\u00eatre pas jamais oubli\u00e9..\u201d<\/em>[6<\/a>]<\/p>\n\n\n\n Atat\u00fcrk biyografilerinin hemen hepsinde, onun \u015fiir ve edebiyatla u\u011fra\u015fmas\u0131n\u0131n, \u015fiir ve roman okumak zevkinin k\u00f6klerini Manast\u0131r \u0130dadisinde \u00d6mer Naci ile arkada\u015f oldu\u011fu g\u00fcnlerde buluyorlar. \u00d6mer Naci, Bursa \u0130dadisinden onlar\u0131n s\u0131n\u0131f\u0131na gelmi\u015f. Daha o zamandan \u015fairmi\u015f. Mustafa Kemal\u2019den okunacak bir kitap istemi\u015f. Onun g\u00f6sterdi\u011fi kitaplardan hi\u00e7 birini be\u011fenmemi\u015f. An\u0131lar\u0131nda \u015f\u00f6yle diyor :<\/p>\n\n\n\n \u201c\u015eiir ve edebiyat diye bir\u015fey oldu\u011funa o zaman muttali oldum ve ona \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015flad\u0131m. \u015eiir bana cazip g\u00f6r\u00fcnd\u00fc. Fakat kitabet hocas\u0131 diye yeni gelen bir zat beni \u015fiirle i\u015ftigalden menetti : Bu tarz i\u015ftigal seni asker olmaktan uzakla\u015ft\u0131r\u0131r dedi<\/em>[1<\/a>].<\/p>\n\n\n\n Mustafa Kemal hocas\u0131n\u0131n bu s\u00f6z\u00fcn\u00fc Harbiyeye ge\u00e7tikten sonra da unutamad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ger\u00e7i onaylam\u0131\u015ft\u0131 ama, as\u0131l hevesinin daha \u00e7ok g\u00fczel s\u00f6ylemek ve g\u00fczel yazmak oldu\u011funu a\u00e7\u0131klam\u0131\u015ft\u0131r :<\/p>\n\n\n\n Kendi s\u00f6zleri :<\/p>\n\n\n\n \u201c\u015eiir yazmak hakk\u0131nda idadi hocas\u0131n\u0131n vaz’etti\u011fi memnu’iyeti unutmuyorum. Fakat g\u00fczel s\u00f6ylemek ve yazmak hevesi baki idi. Teneff\u00fcs zamanlar\u0131nda hitabet t\u00e2limleri yap\u0131yorduk. Saati ellerimize al\u0131yor bu kadar dakika sen, bu kadar dakika ben s\u00f6yliyece\u011fim diye m\u00fcsabaka ve m\u00fcnaka\u015falar tertip ediyorduk.”<\/em> [2<\/a>]<\/p>\n\n\n\n \u2018G\u00fczel s\u00f6ylemek\u2019 ve \u2018g\u00fczel yazmak\u2019 hevesi kendinde ele\u015ftirme yetene\u011fini geli\u015ftirmi\u015f, yaz\u0131 hayat\u0131nda kalemini kuvvetlendirmi\u015fti. B\u00fcy\u00fck Nutkunu nas\u0131l yazd\u0131\u011f\u0131n\u0131 izleyecek olursak, burada da gene, Dolmabah\u00e7e Saray\u0131n\u0131n geni\u015f salonlar\u0131nda her gece arkada\u015flar\u0131n\u0131 toplar, b\u00fcy\u00fck \u2018Nutuk\u2019tan par\u00e7alar okur, okutur ve \u00fczerinde a\u00e7\u0131klamalar yaparak tart\u0131\u015fmalara yol a\u00e7arm\u0131\u015f[3<\/a>]. Bu da gene bir \u00e7e\u015fit, daha y\u00fcksek bir basamakta bir \u2018hitabet t\u00e2limi’ <\/em>idi.<\/p>\n\n\n\n Atat\u00fcrk, daha Asker\u00ee R\u00fc\u015ftiye\u2019sinde iken, mahallelerinde oturan bir Pa\u015fa k\u0131z\u0131na \u00e2\u015f\u0131k oldu\u011fu ve bu ilk a\u015fk\u0131na \u2018\u015fark\u0131lar\u201d d\u00fczd\u00fc\u011f\u00fc s\u00f6yleniyor. Makidonya T\u00fcrk\u00fcs\u00fcn\u00fc de hi\u00e7 a\u011fz\u0131ndan b\u0131rakmazm\u0131\u015f. Ama bunlar, hen\u00fcz g\u00fcvenilir kaynaklara dayanmamaktad\u0131r [4<\/a>]. Sonralar\u0131 da, ak\u015fam yemeklerinden birinde, Karlsbad\u2019da bulundu\u011fu zamana ait g\u00fcncesini getirerek, a\u015fka dair par\u00e7alar okumu\u015f. Bu g\u00fcncesinde \u2018a\u015fk\u0131n tarifi\u2019 ile kendisinin a\u015fklar\u0131 yaz\u0131l\u0131ym\u0131\u015f[1<\/a>]. Belki \u015fiirleri de.. Baz\u0131lar\u0131 da bunun Frans\u0131zca bir not defteri oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyorlar. Bu defter ne oldu? Kimdedir? Bu da h\u00e2l\u00e2 bilinmemektedir. Atat\u00fcrk \u00f6ld\u00fckten sonra, onun \u00f6zel k\u00e2\u011f\u0131tlar\u0131n\u0131 bir komisyon toplam\u0131\u015f ve yirmibe\u015f y\u0131l sonra bu belgelerden faydalanmak suretiyle saklanm\u0131\u015f. Belki de bu ka\u011f\u0131tlar aras\u0131ndad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Manast\u0131r idadisinde de Nam\u0131k Kemal\u2019in ve Tevfik Fikret\u2019in gizli \u015fiirlerini ezberler ve her vesile ile hi\u00e7 \u00e7ekinmeden bunlar\u0131 tekrarlarm\u0131\u015f. Sonralar\u0131 b\u00fcy\u00fck Kumandan olarak \u00c2\u015fiyan\u2019\u0131 hep s\u0131k s\u0131k g\u00f6rme\u011fe gitmesi de bunu g\u00f6steriyor. Bu e\u011filimini bir g\u00fcn (18.VIII. 1917) \u0130brahim Al\u00e2ettin’e (G\u00f6vsa\u2019ya) \u015fu s\u00f6z\u00fc s\u00f6yliyerek belirtmi\u015f :<\/p>\n\n\n\n \u2018Ben edebiyat\u0131 ve \u015fiiri severim !<\/em>[2<\/a>]<\/p>\n\n\n\n \u0130brahim Al\u00e2ettin G\u00f6vsa\u2019n\u0131n \u00c7anakkale \u0130zleri<\/em> ozaman hen\u00fcz bir kitap halinde \u00e7\u0131kmam\u0131\u015f, ancak Tanin<\/em> gazetesinde par\u00e7a par\u00e7a yay\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Atat\u00fcrk hayran oldu\u011fu \u015feylerin de hep bi\u00e7imini bulurmu\u015f. \u00c2fet \u0130nan s\u00f6yl\u00fcyor : Atat\u00fcrk\u2019\u00fcn \u2018ye\u015fil’<\/em>e olan hayranl\u0131\u011f\u0131, en \u00e7ok Faruk Nafiz\u2019in \u015fu \u015fiir par\u00e7as\u0131n\u0131 tekrarlad\u0131\u011f\u0131 zamanlarda belli olurmu\u015f[3<\/a>]:<\/p>\n\n\n\n \u201cYe\u015fil hem de: Ben bu rengi ta\u015f\u0131r\u0131m can k\u00f6\u015femde. Kendi de \u015fiirler yazm\u0131\u015f[4<\/a>], gazeller d\u00fczm\u00fc\u015f[5<\/a>], ve Frans\u0131zcadan bir\u00e7ok \u015fiir \u00e7evirileri yapm\u0131\u015f. Bunlar\u0131n hepsi hen\u00fcz yay\u0131mlanmam\u0131\u015ft\u0131r; yay\u0131mlananlardan da ger\u00e7ekten Atat\u00fcrk\u2019\u00fcn oldu\u011fu hen\u00fcz kesin olarak s\u00f6ylenemiyor. Nitekim Ziya \u015eakir ilk \u015fiir \u00e7evirilerinden biri diyerek Bir Askerin Mezar\u0131<\/em> adl\u0131 bir \u015fiiri 1938 tarihinde \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 Atat\u00fcrk<\/em> adl\u0131 kitab\u0131na alm\u0131\u015f ama, bu \u015fiirin hangi tarihte, yay\u0131mland\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildirmemi\u015ftir. Yaln\u0131z \u2018vakit bulduk\u00e7a mensur \u015fiir \u00e7evirileri yap\u0131yor ve o zaman\u0131n \u00f6nemli bir yay\u0131n arac\u0131 olan Mal\u00fbmat<\/em> dergisine yolluyordu\u2019 diyor[1<\/a>]. \u015eiirin ilk \u00e7eviri b\u00f6l\u00fcm\u00fc \u015f\u00f6yle :<\/p>\n\n\n\n \u201c\u015euradaki kabrin \u00fczerine konulmu\u015f bir Enver Behnan \u015eapolyo da, Kemal Atat\u00fcrk ve Mill\u00ee M\u00fccadele Tarihi’<\/em>ne sekiz b\u00f6l\u00fcml\u00fc olan bu \u015fiir \u00e7evirisinin yaln\u0131zca \u00fc\u00e7 b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc \u201cMustafa Kemal\u2019in Harbiye Mektebi\u2019nden mecmualara g\u00f6nderdi\u011fi mensur \u015fiirlerinden bir n\u00fcmune\u201d ba\u015fl\u0131\u011fiyle alm\u0131\u015ft\u0131r[3<\/a>]. Bunu al\u0131rken, o da, kaynak g\u00f6stermemi\u015ftir. Herhalde, Ziya \u015eakir\u2019den alm\u0131\u015f olacak. Bu \u015fiir \u00e7evirisi, bu kitaplardan daha ba\u015fka kitaplara ve dergilere de aktar\u0131lm\u0131\u015f ve b\u00f6ylelikle bu yanl\u0131\u015fl\u0131k alan\u0131 geni\u015fletilmi\u015ftir. Oysa bu \u015fiir \u00e7evirisinin Atat\u00fcrk\u2019le uzaktan yak\u0131ndan hi\u00e7bir ilgisi olmad\u0131\u011f\u0131, bu \u015fiirin ger\u00e7i 28 Eyl\u00fcl 1315 (1899) tarihli haftal\u0131k Mal\u00fbmat<\/em> dergisinde \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 ve \u00e7evirinin \u201c\u00c7u\u015fima Muharebesi”<\/em> adl\u0131 eserin yazar\u0131 deniz subaylar\u0131ndan bir ba\u015fka Mustafa Kemal\u2019in oldu\u011fu son zamanlarda anla\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bunu da ilk olarak M\u00fcnir S\u00fcleyman \u00c7apano\u011flu \u00e7\u0131karm\u0131\u015ft\u0131r. Kendisi \u015f\u00f6yle demektedir :<\/p>\n\n\n\n \u201cMustafa Kemal imzal\u0131 bu terc\u00fcmeleri ben de g\u00f6rm\u00fc\u015f, Ata\u2019ya ait yeni bir \u015fey ke\u015ffetti\u011fim i\u00e7in sevinmi\u015ftim. Hatt\u00e2 buna dair bir de yaz\u0131 yazd\u0131m. Fakat \u201c\u00c7u\u015fima Muharebesi\u201dni dikkatle okudu\u011fum ve terc\u00fcme edenin Mustafa Kemal ad\u0131nda bahriyeli bir yazar oldu\u011funu hat\u0131rlalad\u0131\u011f\u0131m i\u00e7in ihtiyatl\u0131 davrand\u0131m, yaz\u0131y\u0131 ne\u015fretmedim. \u0130\u015fi tahkika koyuldum. Bas\u0131n\u0131n elli y\u0131ll\u0131k emektar\u0131 ve tarih\u00ee bilgisi \u00e7ok \u00fcst\u00fcn olan hocam\u0131z Ali R\u0131za Seyfi\u2019ye ba\u015fvurdum. De\u011ferli dostum ve \u00fcstad\u0131m, bu terc\u00fcmelerin Atat\u00fcrk\u2019e ait olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 Bahriyedeki- arkada\u015flar\u0131ndan Mustafa Kemal\u2019e ait bulundu\u011funu ve arada, bir isim benzerli\u011fi oldu\u011funu s\u00f6yledi.- \u0130\u015fi sa\u011flama ba\u011flamak i\u00e7in \u00fcstad, Hakk\u0131 Tar\u0131k Us\u2019a vaziyeti anlatarak Atat\u00fcrk\u2019e sormas\u0131n\u0131 rica ettim. Bir f\u0131rsat\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcp sormu\u015f \u201cbenim de\u011fil\u201d cevab\u0131n\u0131 alm\u0131\u015f.. .\u201d[4<\/a>].<\/p>\n\n\n\n Atat\u00fcrk\u2019\u00fcn kendi \u015fiir denemelerine gelince : Bunlardan birini \u2018\u015eanl\u0131 Ordu\u2019 ad\u0131ndaki gazete, 24 Kas\u0131m 1908 tarihinde yay\u0131mlam\u0131\u015f bulunuyor. Kad\u00eed-i \u0130stibdat yahut K\u0131rm\u0131z\u0131 \u0130zler<\/em> ba\u015fl\u0131kl\u0131 bu \u015fiir, \u0130stibdad\u0131n karanl\u0131k g\u00fcnlerini b\u00fct\u00fcn g\u00fcciyle duyurmas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan \u00e7ok ilgin\u00e7tir :<\/p>\n\n\n\n Bir k\u00f6hne kad\u00eed par\u00e7as\u0131, bir \u00e7ehre-i menhus MUSTAFA KEMAL<\/em>[1<\/a>]<\/p>\n\n\n\n Tevfik Fikret\u2019in \u00fcsl\u00fbbunu and\u0131ran bu \u015fiir, \u0130stibdad\u0131n karanl\u0131k g\u00fcnlerini b\u00f6ylesine i\u00e7inde duyan, o karanl\u0131klar\u0131 ancak y\u0131rtabilecek g\u00fcc\u00fc i\u00e7inde bulan Mustafa Kemal yazabilirdi. \u015eiiri, sonralar\u0131 \u201cY\u00fccel\u2019 dergisi de 1945 y\u0131l\u0131nda basm\u0131\u015ft\u0131r[1<\/a>]. Fikret\u2019i, Atat\u00fcrk, nutuklar\u0131nda da s\u0131k s\u0131k and\u0131\u011f\u0131 bilinmektedir. \u0130zmir K\u0131z \u00f6\u011fretmen okullar\u0131nda, \u00f6\u011frencilere sorulan sorulardan : \u2018T\u00fcrk kad\u0131n\u0131 nas\u0131l olmal\u0131d\u0131r?\u201d sorusu \u00fczerinde yapt\u0131\u011f\u0131 konu\u015fmada, T\u00fcrk kad\u0131n\u0131n\u0131 kendisi tarif ettikten sonra : ‘Her halde kad\u0131n \u00e7ok y\u00fcksek olmal\u0131d\u0131r’<\/em> diyerek Fikret\u2019in \u015fu dizesini hat\u0131rlatm\u0131\u015ft\u0131r: \u2018Elbet sefil olursa kad\u0131n al\u00e7al\u0131r be\u015fer.’<\/em> [2<\/a>]<\/p>\n\n\n\n Atat\u00fcrk, bir kurmay y\u00fczba\u015f\u0131s\u0131 iken, \u0130stanbul\u2019da, Vezneciler\u2019de s\u0131k s\u0131k g\u00f6rme\u011fe gitti\u011fi arkada\u015f\u0131 Evrenos z\u00e2de Mahir Bey\u2019in kona\u011f\u0131nda, haftan\u0131n b\u00e2z\u0131 geceleri toplan\u0131p \u015fiirler okuduklar\u0131n\u0131, bu arada Mustafa Kemal\u2019in de kendi \u015fiirlerini arkada\u015flar\u0131na, hem de dikkati \u00e7eken bir i\u00e7lilikle okudu\u011funu ressam Arif Kaptan babas\u0131ndan dinledi\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor ve \u00f6rnek olarak iki \u015fiirini veriyor. Biri \u015f\u00f6yle :<\/p>\n\n\n\n \u201cGafil, hangi \u00fc\u00e7 as\u0131r, hangi on as\u0131r? Son par\u00e7as\u0131 da \u015f\u00f6yle :<\/p>\n\n\n\n \u201cAsya’n\u0131n ortas\u0131nda O\u011fuz o\u011fullar\u0131 Hakikat nerde ?”<\/em>[3<\/a>]<\/p>\n\n\n\n Ama bu \u015fiirlerin kaynaklar\u0131 bilinmemektedir. Arif Kaptan, ger\u00e7i 1950 y\u0131l\u0131nda \u00e7\u0131kan bir gazetenin sanat ve edebiyat sayfas\u0131nda yay\u0131mland\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor ama, gazetenin ad\u0131n\u0131 bildirmiyor. Yaln\u0131z ilkinin ger\u00e7ekten Atat\u00fcrk\u2019\u00fcn oldu\u011fu, \u0130smail Habib Sev\u00fck\u2019\u00fcn bir an\u0131s\u0131 do\u011fruluyor.[1<\/a>] \u0130ltifat Gecesi<\/em> ba\u015fl\u0131kl\u0131 yaz\u0131s\u0131nda, Atat\u00fcrk, Cumhurba\u015fkan\u0131 olduktan sonra, Vali kona\u011f\u0131nda d\u00fc\u011f\u00fcn sofras\u0131nda, Tuna \u00fczerine okudu\u011fu bir \u015fiiri be\u011fenmiyerek :<\/p>\n\n\n\n \u201dAl eline kalemi k\u00e2\u011f\u0131d\u0131, Tuna\u2019y\u0131 ben dikte ettirece\u011fim\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n demi\u015f ve yazd\u0131rma\u011fa ba\u015flam\u0131\u015f. Do\u011fa\u00e7tan ve a\u011f\u0131r a\u011f\u0131r s\u00f6yledi\u011fi s\u00f6zler dizeli sanki birka\u00e7\u0131 hele aruza bile uygun, birka\u00e7\u0131 da tam, birka\u00e7\u0131 ise yar\u0131m, \u00f6zg\u00fcr ve uyaks\u0131zm\u0131\u015f (kafiyesiz); yazd\u0131r\u0131rken de bir ara \u0130smail Habib\u2019e \u015f\u00f6yle demi\u015f :<\/p>\n\n\n\n \u2018Bunlar\u0131n \u015fimdi veznine, kafiyesine falan bakma, onlar\u0131 sen bir \u015fekle koyacaks\u0131n, ben yaln\u0131z fikri dikte ettiriyorum… Sen bunu yar\u0131n ak\u015fama kadar eser yapacaks\u0131n !<\/em><\/p>\n\n\n\n \u0130smail Habib hi\u00e7 kurtulu\u015f \u00e7aresi bulamay\u0131nca, 1925 y\u0131l\u0131nda, erkekli kad\u0131nl\u0131 yirmibe\u015f \u00f6\u011fretmenle bir ay kadar Bulgaristan\u2019da inceleme gezisi s\u0131ras\u0131nda Pilevne \u0130skelesinden Rus\u00e7uk\u2019a gitmi\u015f ve Tuna boylar\u0131nda dola\u015fm\u0131\u015f oldu\u011fundan, bu an\u0131lar\u0131ndan da faydalanarak, \u201c\u0131rma\u011fa vuran g\u00fcne\u015f \u0131\u015f\u0131klar\u0131n\u0131 alt\u0131n sa\u00e7lar ve sular\u0131n l\u00e2civert su \u00e7evrimlerini de mavi g\u00f6zler\u201d halinde, Tuna\u2019n\u0131n g\u00f6\u011f\u00fcnde, Gazi\u2019ye sembol olan bir portre halinde tasarlayarak, ondan gelen s\u00f6zleri, altl\u0131 \u00fcstl\u00fc besliyerek, \u2018mensuremsi\u2019 bir taslak meydana getirmi\u015f. Bu tasla\u011f\u0131 sonra Faruk Nafiz, Cumhuriyetin onuncu y\u0131l\u0131nda Anayurd<\/em> dergisinde yay\u0131mlam\u0131\u015f[2<\/a>]. O zamanlar, bunun ne oldu\u011fu a\u00e7\u0131klanmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, yaz\u0131 anla\u015f\u0131lmadan kalm\u0131\u015f olsa gerek. Gerek taslakta, gerekse, bo\u015f bulunmamak i\u00e7in \u0130smail Habib\u2019in ne olur ne olmaz diye haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 ikinci bir taslakta, Atat\u00fcrk\u2019\u00fcn Vali Kona\u011f\u0131nda dikte ettirdi\u011fi esas metinleri de i\u00e7ine alarak (de\u011fi\u015ftirerek) yaln\u0131z onlar\u0131n nesirle naz\u0131m aras\u0131ndaki o orijinal, belirsiz, g\u00f6klerden iner gibi duygu veren bir eda havas\u0131n\u0131 da koruyarak Tuna \u00dcst\u00fcndeki Ses<\/em> ad\u0131 alt\u0131nda bir yaz\u0131 yazm\u0131\u015f. Bu yaz\u0131 da \u00c2rif Kaptan\u2019\u0131n verdi\u011fi \u015fiir de var :<\/p>\n\n\n\n \u201cGafil! hangi \u00fc\u00e7 as\u0131r, hangi on as\u0131r? Bu \u015fiirin yukar\u0131da Arif Kaptan\u2019\u0131n verdi\u011fi \u015fiirle bir benzerli\u011fi yok mu? Yaln\u0131z ne var ki o \u015fiirde de\u011fi\u015fik olan dizeler \u00e7ok daha g\u00fc\u00e7l\u00fc. Yaln\u0131z ikinci dize de: \u2018Tuna yal\u0131lar\u0131\u2019 yerine ‘Tuna ezelden’<\/em> denmi\u015f olmas\u0131, son dizede de: \u2018\u0130\u011fri tarihi g\u00f6m\u00fcp\u2019 yerine ‘Talan tarihi g\u00f6r\u00fcp’<\/em> s\u00f6z\u00fc, anlam\u0131 \u00e7ok daha iyi a\u00e7\u0131kl\u0131yor, sonra da kar\u015f\u0131tlar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnce bak\u0131m\u0131ndan de\u011fil, s\u00f6zc\u00fcklerdeki sesli harfler bak\u0131m\u0131ndan da simgele\u015ftiriyor. \u0130smail Habib\u2019in \u015fiirinin yazar\u0131 kendisi ise, kendinin dedi\u011fi gibi de : \u201cBurada yaz\u0131ya de\u011fil, Edeb\u00ee \u015eefin aziz nefesinden sinen hat\u0131rat\u0131n vecdine bakmal\u0131\u2019\u2019. Bu bak\u0131\u015fla da \u015fiirin asl\u0131, Atat\u00fcrk\u2019\u00fcn Veznecilcr\u2019de Mahir Bey\u2019in kona\u011f\u0131nda okudu\u011fu \u015fiir oluyor.<\/p>\n\n\n\n Bu konakta okunan ikinci \u015fiir de Atat\u00fcrk\u2019\u00fcn tarih g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne uymaktad\u0131r, onda da gene yurtseverlik heyecan\u0131 ve y\u00fcrekten duyu\u015f ile insanl\u0131k anlay\u0131\u015f\u0131 \u015fiirle\u015ftirilmi\u015ftir. Hepsinin, ger\u00e7ekten Atat\u00fcrk\u2019\u00fcn oldu\u011funa inand\u0131ran bir \u015fey varsa o da konular\u0131n\u0131n hep tarihten al\u0131nm\u0131\u015f olmas\u0131 ve belli bir tarih g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc, ya\u015fan\u0131lm\u0131\u015f bir tarihin kayna\u011f\u0131ndan yarat\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131d\u0131r. Buna da onun \u015fairlere verdi\u011fi \u00f6\u011f\u00fctler desteklemektedir :<\/p>\n\n\n\n \u201c\u015eairlerimiz, esasl\u0131 k\u00fclt\u00fcr sahibi olmal\u0131 ve tarihi iyi bilmelidir.\u201d<\/em>[2<\/a>] Yahya Kemal\u2019i de i\u015fte, s\u0131rf tarih k\u00fclt\u00fcr\u00fc oldu\u011fu i\u00e7in severmi\u015f. Onun tarih k\u00fclt\u00fcr\u00fc i\u00e7inde yo\u011frulu\u015fu, Do\u011fu ve Bat\u0131 k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc ve bu k\u00fclt\u00fcrlerin temellerini kavram\u0131\u015f olmas\u0131nda imi\u015f. Onun hakk\u0131ndaki h\u00fckm\u00fcn\u00fc de \u015f\u00f6yle form\u00fcle etmi\u015f :<\/p>\n\n\n\n \u201cTahya Kemal, geni\u015f tarih k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn eseridir.”<\/em> [3<\/a>]<\/p>\n\n\n\n Onun sesinden, gerek Frans\u0131z \u015fiirlerini, gerekse \u015fairin kendi \u015fiirlerini dinlemekten de zevk duyarm\u0131\u015f.[4<\/a>]<\/p>\n\n\n\n Mustafa Kemal\u2019in Roman da okudu\u011funu Corinne\u2019e yazd\u0131\u011f\u0131 mektuplar anlat\u0131yor. Uzunk\u00f6pr\u00fc yolu ile Maydos\u2019dan 20 Temmuz 1915 tarihinde Aziz Madame diye yollad\u0131\u011f\u0131 Frans\u0131zca mektubunda \u015f\u00f6yle demektedir :<\/p>\n\n\n\n \u201cSizin ak\u0131ll\u0131ca \u00f6\u011f\u00fctlerinizi beklerken g\u00fcn\u00fcn olaylar\u0131 y\u00fcz\u00fcnden kazand\u0131\u011f\u0131m sert karakteri yumu\u015fatacak romanlar okuma\u011fa ve b\u00f6ylece, \u00fcmit ederim ki hayat\u0131n ho\u015f ve iyi yanlar\u0131n\u0131 duyacak hale gelmeye karar verdim. -Herkesi b\u00fcy\u00fcleyen sevimli ve n\u00fckteli konu\u015fman\u0131zdan en b\u00fcy\u00fck Zevki almak benim i\u00e7in imk\u00e2ns\u0131z olmasayd\u0131, a\u015fk duygular\u0131ndan ve kendisiyle pek seyrek d\u00fc\u015f\u00fcncelerimin birle\u015fti\u011fi bir insan\u0131n hayat g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcnden ba\u015fka bir \u015fey ilham etmiyen bir roman\u0131n tefrikalar\u0131n\u0131 okumak ihtiyac\u0131n\u0131 duymazd\u0131m. Ama olan ve bana k\u0131sa bir s\u00fcre i\u00e7inde bitecek gibi g\u00f6r\u00fcnmiyen olaylar beni, Hulki Efendi’ye birka\u00e7 roman ad\u0131 vermenizi rica etmek zorunda b\u0131rak\u0131yor; gidip sat\u0131n alabilsin diye.”<\/em>[1<\/a>]<\/p>\n\n\n\n Halide Edib\u2019e de, romanlar\u0131n\u0131 daha Harp Okulunda okudu\u011funu kendisi s\u00f6ylemi\u015f.[2<\/a>]<\/p>\n\n\n\n Yakup Kadri\u2019nin \u201cNur Babas\u0131n\u0131\u201d bildi\u011fini, \u00dcsk\u00fcdar\u2019da \u00e7a\u011f\u0131rtt\u0131rd\u0131\u011f\u0131 bir \u015feyhin kar\u015f\u0131s\u0131nda, ona; \u201csize ilham bu \u015feytandan m\u0131 geldi?\u201d sorusu g\u00f6sterir,[3<\/a>]<\/p>\n\n\n\n B\u00fct\u00fcn bu eserleri i\u00e7ine alan \u201cEdebiyat\u201d kavram\u0131 \u00fczerinde Atat\u00fcrk\u2019\u00fcn \u00f6zel bir d\u00fc\u015f\u00fcncesi de vard\u0131. \u201cEdebiyat\u201d\u0131 \u015f\u00f6yle tarif etmi\u015fti :<\/p>\n\n\n\n \u201cS\u00f6z ve m\u00e2nay\u0131, y\u00e2ni insan dima\u011f\u0131nda yer eden her t\u00fcrl\u00fc bilgileri ve insan karakterinin en b\u00fcy\u00fck duygular\u0131n\u0131, bunlar\u0131 dinleyenleri veya okuyanlar\u0131 \u00e7ok al\u00e2kal\u0131 k\u0131lacak surette s\u00f6ylemek ve yazmak sanat\u0131…\u201d<\/em>[4<\/a>]<\/p>\n\n\n\n Burada \u201c\u00e7ok al\u00e2kal\u0131 k\u0131lacak surette s\u00f6ylemek ve yazmak\u201d<\/em> dan Atat\u00fcrk sanatl\u0131 bi\u00e7im verme\u011fi anlam\u0131\u015f olsa gerek, \u00e7\u00fcnk\u00fc dinleyenleri, okuyanlar\u0131 \u00e7eken ancak bi\u00e7imdir. Bi\u00e7imsiz bir s\u00f6z, etkili olamaz. Kendi de sonralar\u0131 konular\u0131n\u0131 geli\u015ftirerek, halk\u0131n psikolojisine inerek, d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcklerini ve duyduklar\u0131n\u0131 ulusuna bir bi\u00e7im i\u00e7inde s\u00f6ylemi\u015f de\u011fil midir? B\u00fcy\u00fck \u201cNutuk<\/em> ba\u015fl\u0131 ba\u015f\u0131na bir \u015faheserdir. Hele sonunda Ey T\u00fcrk Gen\u00e7li\u011fi<\/em> diye ba\u015flayan ve Ey T\u00fcrk \u0130stikbalinin Evl\u00e2d\u0131<\/em> diye biten Gen\u00e7li\u011fe Hitabesi<\/em> b\u00fct\u00fcn vecizli\u011fi ve heyecaniyle bug\u00fcn de ya\u015f\u0131yor; ya\u015f\u0131yor, \u00e7\u00fcnk\u00fc \u00f6zl\u00fc ve bi\u00e7imlidir, y\u00fcrekten kopmu\u015f g\u00fczel bir par\u00e7ad\u0131r. Onun b\u00fct\u00fcn s\u00f6ylevlerinde bu \u00f6zdeyi\u015f, bu heyecanl\u0131 g\u00fczellik vard\u0131r. Herbiri, edebiyat\u0131m\u0131zda, hitabet sanat\u0131 i\u00e7in g\u00f6sterilecek en g\u00fczel \u00f6rneklerdir. Gen\u00e7li\u011fin dilinden d\u00fc\u015fmiyen, gen\u00e7li\u011fe g\u00fc\u00e7 veren ruh, ate\u015f, bunun bir sanat eseri olmas\u0131ndan ileri gelmiyor mu? \u0130leriyi g\u00f6ren, emanetini kendinden sonra ayn\u0131 inan\u00e7la korunaca\u011f\u0131na inanan Atat\u00fcrk, gen\u00e7li\u011fe gereken yolu g\u00f6steri\u015f tarz\u0131, ulusal edebiyat\u0131m\u0131z\u0131n en g\u00fczel \u00f6rne\u011fini vermi\u015ftir :<\/p>\n\n\n\n \u201cEy T\u00fcrk Gen\u00e7li\u011fi !<\/em><\/em><\/p>\n\n\n\n Birinci vazifen, T\u00fcrk \u0130stikl\u00e2lini, T\u00fcrk Cumhuriyetini ilelebet, muhafaza ve m\u00fcdafaa etmektir. Mevcudiyetinin ve istikbalinin yeg\u00e2ne temeli budur. Bu temel, senin, en k\u0131ymetli hazinendir…\u201d<\/em>[1<\/a>]<\/p>\n\n\n\n Nutuk<\/em> dil devriminden \u00f6nce yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, Nam\u0131k Kemal edebiyat\u0131 etkisinde idi. Atat\u00fcrk\u2019\u00fc besleyen edebiyat, Nam\u0131k Kemal edebiyat\u0131yd\u0131. Birinci \u0130n\u00f6n\u00fc Sava\u015f\u0131 \u00fczerinde konu\u015fulurken de, T\u00fcrklerin kahramanl\u0131\u011f\u0131n\u0131, d\u00fc\u015fmanlar\u0131n\u0131n k\u00fc\u00e7\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc \u00fczerine s\u00f6ylenen s\u00f6zlerden sonra, milletinin o g\u00fcnlerde, ge\u00e7mi\u015finde oldu\u011fundan \u00e7ok daha umutlu oldu\u011funu anlatabilmek i\u00e7in, Nam\u0131k Kemal\u2019in Vatan Manzumesi<\/em>\u2019nden hi\u00e7 a\u011f\u0131zdan b\u0131rakmad\u0131\u011f\u0131 ba\u011flamas\u0131n\u0131 (nakarat\u0131n\u0131) anlayarak \u015f\u00f6yle der:<\/p>\n\n\n\n Nam\u0131k Kemal demi\u015ftir ki : Atat\u00fcrk\u2019\u00fcn asker-\u015fair ruhunu co\u015fturan bu dizelerin ilkinde: \u2018dayad\u0131\u2019 yerine \u2018dayas\u0131n\u2019<\/em>, \u0130kincisinde de \u2018yok mudur\u2019 yerine \u2018bulunur\u2019<\/em> s\u00f6zc\u00fcklerin ge\u00e7mesi, \u015fiirde, d\u00fcnyaya k\u00fcst\u00fcren karamsar hava, yepyeni bir umutla \u0131\u015f\u0131klan\u0131r ve m\u0131sra, b\u00fct\u00fcn\u00fcyle Mustafa Kemal\u2019in olur.<\/p>\n\n\n\n Ama, dilinin t\u00fcrk\u00e7ele\u015fmesi gerekti\u011fine inand\u0131ktan sonra Atat\u00fcrk, d\u00fc\u015f\u00fcnceleri u\u011fruna b\u00fct\u00fcn zevk ve al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131n\u0131 b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 gibi, \u00e7ok sevdi\u011fi \u00fcsl\u00fbbunu da \u201ci\u00e7ilmi\u015f bir c\u0131gara\u201d gibi at\u0131vermi\u015f ; yeni harfler al\u0131nd\u0131ktan sonra da, eski harflerle bir tek s\u00f6zc\u00fck bile yazmam\u0131\u015f.[3<\/a>]<\/p>\n\n\n\n Dilimizin t\u00fcrk\u00e7ele\u015fmesini gerekli bulmu\u015ftur Atat\u00fcrk; \u00e7\u00fcnk\u00fc bu ulusun, ana dil olarak iki dili, \u00f6z edebiyat\u0131 olarak da iki edebiyat\u0131 olamazd\u0131. Osmanl\u0131ca divan edebiyat\u0131n\u0131 yaratm\u0131\u015f, ayd\u0131n \u00e7evrelerin edebiyat\u0131 olmu\u015ftu. T\u00fcrk\u00e7emiz de, ger\u00e7i halk\u0131m\u0131z\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcncelerini, duygular\u0131m veriyordu ama, mahall\u00ee kalm\u0131\u015ft\u0131. \u0130kisi aras\u0131nda bir de mistikpantheist \u00e7izgilerle bir dervi\u015fler (tekke) edebiyat\u0131 duruyordu. Dilimiz \u00f6ylesine Arap\u00e7a ve Acemce ile kar\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131 ki, t\u00fcrk\u00e7emiz bunlara ancak yard\u0131mc\u0131 olabiliyordu. Ba\u015fl\u0131ba\u015f\u0131na i\u015fleme\u011fe elveri\u015fli g\u00f6r\u00fclmedi\u011fi i\u00e7in de bir t\u00fcrl\u00fc geli\u015femiyordu. Ger\u00e7i Sel\u00e2nikte bulunan gen\u00e7 yazarlar, T\u00fcrk dilini kesin olarak sadele\u015ftirmek, en \u00e7ok da dilimizdeki yabanc\u0131 terkip ve kurallar\u0131 kald\u0131rmak i\u00e7in ulusal bir heyecanla a\u011f\u0131rba\u015fl\u0131l\u0131kla ve iddial\u0131 bir k\u0131m\u0131ldan\u0131\u015fta bulundular. Ba\u015fta \u00d6mer Seyfeddin ile Ali Canib, sonra da Ziya G\u00f6kalp onlara kat\u0131l\u0131nca, k\u0131m\u0131ldan\u0131\u015f ak\u0131m halini ald\u0131; ad\u0131na da\u2018Yeni Lisan\u2019dediler, 11 Nisan 1911 tarihinde, Selanik\u2019te Gen\u00e7 Kalemler<\/em> dergisinde ba\u015flayan bu \u2018Yeni Lisan\u2019 ak\u0131m\u0131 \u0130stanbul\u2019da ve b\u00fct\u00fcn T\u00fcrkiye edebiyat\u0131nda \u00e7abucak geli\u015fti. Ama \u2018Yeni Lisan\u2019 ger\u00e7ekten bir \u2018Yeni Lisan\u2019 de\u011fildi. T\u00fcrk edebiyat\u0131n\u0131 uzun y\u0131llardan bu yana b\u00f6yle bir dil sadeli\u011fi i\u00e7inde \u00e7al\u0131\u015fan bilgin ve sanat\u00e7\u0131lar\u0131n \u00f6tedenberi ileri s\u00fcrd\u00fcklerini yaln\u0131zca uygulamalar\u0131na aktar\u0131l\u0131\u015f\u0131yd\u0131. Bunun i\u00e7in de i\u015fte gene de, Arap ve Acem \u00f6\u011feleri devamla T\u00fcrk\u00e7enin bir niteli\u011fi olarak kald\u0131. Biz Arap\u00e7aya, Bat\u0131 \u00fclkelerinde L\u00e2tinceye verilen anlam\u0131 vermi\u015f, okullarda hep bu dili \u00f6\u011frenmi\u015f ve \u00f6\u011fretmi\u015ftik; terimlerimizi Arap\u00e7adan alm\u0131\u015f, Arap\u00e7adan \u00e7\u0131karm\u0131\u015ft\u0131k; d\u00fc\u015f\u00fcncelerimizi duyu\u015flar\u0131m\u0131z\u0131 da hep Arab\u0131n ve Acemin bi\u00e7imleri i\u00e7inde veriyorduk. B\u00f6ylesine kar\u0131\u015f\u0131k bir dille de \u015f\u00fcphesiz, \u00f6z bir edebiyat do\u011famazd\u0131. Bunun i\u00e7in i\u015fte, her \u015feyden \u00f6nce, dilimizden bu yabanc\u0131 \u00f6\u011feleri atmak ve yerine daha ar\u0131 s\u00f6zc\u00fckler ge\u00e7irmek gerekti. Yeni s\u00f6zc\u00fcklerle de deyi\u015f tarz\u0131m\u0131z haliyle de\u011fi\u015fecek, yeni tarzda yeni edebiyat do\u011facakt\u0131. Yaln\u0131z Arap\u00e7a harflerle yaz\u0131lan bir dilden Arap\u00e7a s\u00f6z\u00e7\u00fckleri atmak imk\u00e2ns\u0131zd\u0131. Bunun i\u00e7in harflerin de\u011fi\u015fmesi gerekti; yeni harfler bizi ancak eski edebiyattan kurtarabilirdi. Atat\u00fcrk, yeni harflerin eski edebiyattan kurtaraca\u011f\u0131na, ar\u0131 bir yaz\u0131 dilinin ancak yeni bir edebiyat yarataca\u011f\u0131na inanm\u0131\u015ft\u0131. Dil ve harf devrimi i\u015fte bunun i\u00e7in zorunlu oldu. Amac\u0131, ya\u015fay\u0131\u015f\u0131m\u0131z\u0131 Bat\u0131 anlay\u0131\u015f\u0131na y\u00f6neltmek, T\u00fcrk toplumunu Avrupa toplumlar\u0131n\u0131n seviyesine \u00e7\u0131karmakt\u0131. Bu seviyede, toplumumuzun meseleleri kendili\u011finden de\u011fi\u015fecek, d\u00fc\u015f\u00fcnceleri ve duyu\u015flar\u0131 yeni bi\u00e7imler ar\u0131yacakt\u0131. Eski hayat ancak yeni bir dille korunabilir, yeni hayat da yeni bir dille kurulabilirdi: Bunun i\u00e7in i\u015fte \u015f\u00f6yle dedi :<\/p>\n\n\n\n \u201cBizim ahenktar, zengin lisan\u0131m\u0131z yeni T\u00fcrk harfleriyle kendini g\u00f6sterecektir. As\u0131rlardanberi kafalar\u0131m\u0131z\u0131 demir \u00e7er\u00e7eve i\u00e7inde bulundurarak, anla\u015f\u0131lmayan ve anlayamad\u0131\u011f\u0131m\u0131z i\u015faretlerden kendimizi kurtarmak, bunu anlamak mecburiyetindesiniz. Anlad\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131n \u00e2sar\u0131na yak\u0131n zamanda b\u00fct\u00fcn k\u00e2inat \u015fahit olacakt\u0131r. Buna kat’iyetle eminim”<\/em>[1<\/a>]<\/p>\n\n\n\n Dil ve harf devrimi i\u015fte bunun i\u00e7in gerekti, \u00e7\u00fcnk\u00fc :<\/p>\n\n\n\n \u201c\u00dclkesini, y\u00fcksek istikbalini korumas\u0131n\u0131 bilen T\u00fcrk milleti, dilini de yabanc\u0131 diller boyunduru\u011fundan kurtarmal\u0131d\u0131r”<\/em>[2<\/a>]<\/p>\n\n\n\n d\u00fc\u015f\u00fcncesinde idi. Bu inan\u00e7la, toptan bir davran\u0131\u015fla bir sonuca var\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flad\u0131. Amac\u0131, ya\u015fay\u0131\u015f\u0131m\u0131z\u0131 Bat\u0131 anlay\u0131\u015f\u0131na, y\u00f6neltmek T\u00fcrk toplumunu Avrupa toplumlar\u0131n\u0131n seviyesine \u00e7\u0131karmakt\u0131. Bu seviyede, toplumumuzun sorunlar\u0131 kendili\u011finden de\u011fi\u015fecek, benli\u011fini duyacak, duyu\u015flar\u0131na, d\u00fc\u015f\u00fcncelerine yeni bi\u00e7imler ar\u0131yacakt\u0131. Bunun i\u00e7in de i\u015fte bir g\u00fcn gene \u015f\u00f6yle demi\u015f :<\/p>\n\n\n\n \u201cReisicumhur olmasayd\u0131m Maarif Vekili olurdum”<\/em> [3<\/a>]<\/p>\n\n\n\n Atat\u00fcrk\u2019\u00fcn bu s\u00f6z\u00fc her halde, gen\u00e7li\u011fi bu yollarda yeti\u015ftirmek iste\u011finden gelmi\u015f olsa gerek. Gen\u00e7li\u011fe Hitabe<\/em>‘sini bitirdikten sonra da \u015fu telkinlerde bulunmu\u015f :<\/p>\n\n\n\n \u2018Gen\u00e7li\u011fi yeti\u015ftiriniz. Onlara ilim ve irfan\u0131n m\u00fcspet fikirlerini veriniz. \u0130stikl\u00e2lin ayd\u0131nl\u0131\u011f\u0131na onlarla kavu\u015facaks\u0131n\u0131z. H\u00fcr fikirler tatbik mevkiine ge\u00e7ti\u011fi vakit T\u00fcrk Milleti y\u00fckselecektir.’<\/em>[4<\/a>]<\/p>\n\n\n\n Ve s\u00f6z\u00fcn\u00fc \u00f6\u011fretmenlere y\u00f6neltti :<\/p>\n\n\n\n \u201cYeni nesli, Cumhuriyetin fedak\u00e2r muallim ve m\u00fcrebbileri, sizler yeti\u015ftireceksiniz\u2019, yeni nesil sizin eseriniz olacakt\u0131r.’<\/em>[5<\/a>]<\/p>\n\n\n\n Peki ama, edebiyat \u00f6\u011fretimimizde uyand\u0131r\u0131c\u0131, y\u00fcr\u00fct\u00fcc\u00fc, i\u015fleyici ara\u00e7lar ne olacakt\u0131? Afet \u0130nan \u201cH\u00e2t\u0131ralar\u0131nda\u201d, Atat\u00fcrk\u2019\u00fcn bu ara\u00e7lara g\u00f6t\u00fcrecek yolda d\u00f6rt noktaya \u00f6nem verilmesini istedi\u011fini saptam\u0131\u015f bulunuyor :<\/p>\n\n\n\n 1. T\u00fcrk \u00e7ocu\u011funu, do\u011fu\u015ftan beraberinde getirdi\u011fi yeteneklere g\u00f6re geli\u015ftirmek.<\/p>\n\n\n\n 2. \u0130yi korunmu\u015f zek\u00e2lar\u0131 a\u00e7mak.<\/p>\n\n\n\n 3. T\u00fcrk \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n kafalar\u0131na m\u00fcspet ilim ve teknik kavramlar\u0131n\u0131 yaln\u0131z nazar\u00ee olarak de\u011fil, pratik alanda ara\u00e7 olarak kullanabilece\u011fi gibi birle\u015ftirmek.<\/p>\n\n\n\n 4. \u00c7ocuklar\u0131n yeteneklerini, karakterlerindeki sa\u011flaml\u0131klar\u0131n\u0131 sarsmadan, zorlamadan, oldu\u011fu gibi g\u00f6sterme\u011fe, s\u00f6yleme\u011fe al\u0131\u015ft\u0131rmak[1<\/a>].<\/p>\n\n\n\n B\u00f6yle yeti\u015firse e\u011fer T\u00fcrk \u00e7ocu\u011fu, konu\u015furken s\u00f6yleyi\u015f ve anlat\u0131\u015f tarz\u0131, yazarken de deyi\u015f \u00fcsl\u00fbbu ile, kendini dinleyenleri, yaz\u0131s\u0131n\u0131 okuyanlar\u0131 pe\u015fine takar ve T\u00fcrk ulusuna iletebilir.<\/p>\n\n\n\n Bunun i\u00e7in i\u015fte :<\/p>\n\n\n\n ”\u00c7ocuklar\u0131m\u0131z ve gen\u00e7lerimiz yeti\u015firlerken onlara bilhassa mevcudiyeti ile, hakk\u0131 ile, birli\u011fi ile, tearuz eden bilumum yabanc\u0131 anas\u0131rla m\u00fccadele l\u00fczumunu ve efk\u00e2r\u0131 milliyeyi kemali isti\u011frak her mukabil fikre kar\u015f\u0131 \u015fiddetle ve fedak\u00e2rane m\u00fcdafaa zarureti telkin edilmelidir.\u201d<\/em> [2<\/a>]<\/p>\n\n\n\n Atat\u00fcrk, edebiyat \u00f6\u011fretiminin kayna\u011f\u0131n\u0131 ve amac\u0131n\u0131 b\u00f6yle a\u00e7\u0131klarken, sanat\u0131n yap\u0131c\u0131 g\u00fcc\u00fcnden faydaland\u0131\u011f\u0131 muhakkakt\u0131. Kendi deyi\u015fi :<\/p>\n\n\n\n \u201cEdebiyat, ister nesir, ister naz\u0131m \u015feklinde olsun, t\u0131pk\u0131 resim gibi, heykeltra\u015fl\u0131k gibi, bilhassa musiki gibi, g\u00fczel sanatlardan say\u0131lagelmektedir.\u201d<\/em>[3<\/a>]<\/p>\n\n\n\n Sanat, onun i\u00e7in yap\u0131c\u0131 bir g\u00fc\u00e7t\u00fcr :<\/p>\n\n\n\n \u201cSanat, yarat\u0131c\u0131l\u0131kta insan\u0131n tabiata tefevvuk etmesidir.\u201d<\/em>[4<\/a>]<\/p>\n\n\n\n Bunun i\u00e7in de :<\/p>\n\n\n\n \u201cSanats\u0131z kalan bir milletin hayat damarlar\u0131ndan biri kopmu\u015f olur\u201d<\/em>.[5<\/a>]<\/p>\n\n\n\n Bu s\u00f6z\u00fc, \u0130stikl\u00e2l Sava\u015f\u0131n\u0131 ba\u015faran bir kahraman, yerimizi, uluslararas\u0131nda, \u015ferefle sa\u011flayan bir diplomat, ihtiya\u00e7lar\u0131m\u0131z\u0131 derinli\u011fiyle duyup onlar\u0131 yeni bir d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc i\u00e7inde kar\u015f\u0131lama\u011fa \u00e7al\u0131\u015fan bir devlet adam\u0131 s\u00f6yl\u00fcyordu. Hem de d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn verimi devrimcilik olduktan, Cumhuriyet kurulduktan sonra Adana\u2019da s\u00f6yledi bunu.<\/p>\n\n\n\n Bu s\u00f6zde muhtevan\u0131n derinli\u011fi sanat bi\u00e7imi i\u00e7inde beliriyor, bi\u00e7imin pl\u00e2stikli\u011fi de d\u00fc\u015f\u00fcnceye canl\u0131l\u0131k veriyor. Burada sanat, insan v\u00fccudunun bir damar\u0131na benzetilmi\u015f, hayat da v\u00fccut olmu\u015ftur. Hayat damarlar\u0131ndan biri koparsa e\u011fer, ya\u015famaz o v\u00fccut art\u0131k… Sanat\u0131 i\u00e7inde duymasayd\u0131 Atat\u00fcrk, gelece\u011fe uyand\u0131rma olan bu d\u00fc\u015f\u00fcncesini do\u011frudan do\u011fruya s\u00f6yliyecek, yaln\u0131zca : \u201cmilletimiz sanats\u0131z kalamaz, kal\u0131rsa \u00f6l\u00fcr\u201d diyecekti. O zaman onun ne demek istedi\u011fi belki daha iyi anla\u015f\u0131lacak, daha kolayl\u0131kla kavran\u0131lacakt\u0131 ama, etkisi \u00f6ylesine b\u00fcy\u00fck olm\u0131yacak, \u00fczerinde b\u00f6ylesine d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcrmiyecek, s\u00f6z\u00fc veciz olm\u0131yacak ve ya\u015fam\u0131yacakt\u0131.<\/p>\n\n\n\n S\u00f6z\u00fcn de\u011feri, yaln\u0131zca ne s\u00f6ylendi\u011finde de\u011fil, ayn\u0131 zamanda nas\u0131l s\u00f6ylendi\u011findedir. Atat\u00fcrk, halk \u00f6nderi olarak yapt\u0131klariyle tam bir sanat\u00e7\u0131yd\u0131. T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131na yepyeni bir \u00e7\u0131\u011f\u0131r a\u00e7an ba\u015far\u0131lar\u0131n\u0131n de\u011feri yaln\u0131zca ne ba\u015fard\u0131\u011f\u0131nda de\u011fil, ayni zamanda nas\u0131l ba\u015fard\u0131\u011f\u0131ndad\u0131r. Sanat\u0131 i\u00e7inde duymasayd\u0131 Atat\u00fcrk, milletine b\u00fct\u00fcn bu devrimleri yapt\u0131ramazd\u0131. Onun yaln\u0131z s\u00f6zlerinde de\u011fil, davran\u0131\u015flar\u0131nda da bir \u00fcsl\u00fbp vard\u0131. Halka etki yapan i\u015fte bu \u00fcsl\u00fbp oldu. G\u00fczel Sanat kar\u015f\u0131s\u0131nda T\u00fcrk ulusunun durumunu \u015f\u00f6yle deyimlemi\u015ftir :<\/p>\n\n\n\n \u201c\u015eunu da ehemmiyetle tebar\u00fcz ettireyim ki, y\u00fcksek bir insan cemiyeti olan T\u00fcrk milletinin tarih\u00ee vasf\u0131 da g\u00fczel sanatlar\u0131 sevmek ve onda y\u00fckselmektir”<\/em>.[1<\/a>]<\/p>\n\n\n\n Bu ne demektir?<\/p>\n\n\n\n Tarihimizde G\u00fczel Sanatlar\u0131n ilk izlerine bakacak olursak, Turfan\u2019da bulunan heykellerin hi\u00e7 de Eski-Yunan heykellerinden a\u015fa\u011f\u0131 kalmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcr\u00fcz.[2<\/a>] Sel\u00e7uk T\u00fcrklerinin, Harzem T\u00fcrklerinin, \u0130lhanilerin, Timurilerin Osmanl\u0131lar\u0131n ve Akkoyunlu T\u00fcrklerinin M\u0131s\u0131rda, Irak\u2019ta, Suriye\u2019de, Anadolu\u2019da, \u0130ran\u2019da, T\u00fcrkistan\u2019da, Hint\u2019de ve Afganistan\u2019da yapt\u0131rd\u0131klar\u0131 camiler, saraylar t\u00fcrbeler, k\u00f6pr\u00fcler, ve \u00e7e\u015fmelerin, d\u00fcnyan\u0131n en g\u00fczel eserleri olduklar\u0131 art\u0131k herkes\u00e7e bilinmektedir. T\u00fcrk masallariyle halk \u015fiirleri, efsaneler, menkibeler, \u00fcst\u00fbreler, ata s\u00f6zleri, bilmeceler, m\u00e2niler, ko\u015fmalar, destanlar, il\u00e2hiler, Dede Korkut Kitab\u0131, \u00c2\u015f\u0131k Kerem, \u015eah \u0130smail, K\u00f6ro\u011flu gibi hik\u00e2yelerle Cenknameler, Yunus Emre, Kaygusuz, Karacao\u011flan, Dertli gibi tekke edebiyat\u0131 ve saz \u015fairleri, Karag\u00f6z ve Nasreddin Hoca gibi canl\u0131 eserler de ilk \u00e7a\u011flarda edebiyat alan\u0131ndaki zenginli\u011fimizi g\u00f6sterir.<\/p>\n\n\n\n Sanat\u0131 sevmeseydi e\u011fer T\u00fcrk ulusu, b\u00fct\u00fcn bu heykelleri, camileri, saraylar\u0131, t\u00fcrbeleri, k\u00f6pr\u00fcleri, \u00e7e\u015fmeleri yapabilir miydi? Edebiyat\u0131n\u0131 b\u00f6ylesine zenginle\u015ftirebilir miydi?<\/p>\n\n\n\n Sevgi, yarat\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n kayna\u011f\u0131d\u0131r. Sanat\u00e7\u0131lar, bu kayna\u011fa e\u011filmedik\u00e7e kabiliyetleri ne \u00f6l\u00e7\u00fcde olursa olsun geli\u015femez, eserleri canlanamaz. Sanat\u00e7\u0131 olm\u0131yanlar da bu kaynaktan i\u00e7medik\u00e7e sanat eserlerini benimseyemezler.<\/p>\n\n\n\n Ama sanat\u0131 sevebilmek i\u00e7in onu her \u015feyden \u00f6nce anlamak, anlamak i\u00e7in de onunla ilgilenmek gerekir. Hen\u00fcz g\u00f6rme\u011fe al\u0131\u015fmam\u0131\u015f, kavramas\u0131n\u0131 \u00f6\u011frenmemi\u015f olan bir insan, sanattan s\u00f6z a\u00e7\u0131l\u0131rsa, ona bilmedi\u011fi bir dille konu\u015fuluyormu\u015f gibi gelir. Dilini anlamad\u0131\u011f\u0131m\u0131z bir \u015fiir okunursa, biz bu \u015fiiri sevebilir miyiz? Sanat anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 zaman ancak y\u00fcrekleri dolduran, insanlara a\u015fk, \u00fcmid ve r\u00fcya ilham eden bir varl\u0131k olur. Bu varl\u0131kla insan, \u00e7evresinin darl\u0131\u011f\u0131ndan kurtulur. K\u00fc\u00e7\u00fckl\u00fckleri yener, i\u00e7 h\u00fcrriyete kavu\u015fur, devrimler yapar, \u00fclkeler fetheder. Ancak sanatta y\u00fckselir insan.<\/p>\n\n\n\n Milletimizin bir\u00e7ok kabiliyetleri aras\u0131nda g\u00fczel sanatlara olan sevgisini de besliyerek geli\u015ftirme\u011fi Atat\u00fcrk mill\u00ee \u00fclk\u00fcm\u00fcz olarak saym\u0131\u015ft\u0131r:<\/p>\n\n\n\n \u201cBunun i\u00e7indir ki milletimizin… g\u00fczel sanatlara sevgisini… her t\u00fcrl\u00fc vas\u0131ta ve tedbirlerle besliyerek inki\u015faf ettirmek mill\u00ee \u00fclk\u00fcm\u00fczd\u00fcr”<\/em>.[1<\/a>]<\/p>\n\n\n\n \u00c7\u00fcnk\u00fc insanlar sanat alan\u0131nda birbirlerini bulurlar, sanat alan\u0131nda birbirlerini anlarlar. M\u00fc\u015fterek hayatlar\u0131na, duyu\u015flar\u0131na ve d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc\u015flerine bu alanda bir bi\u00e7im verirler. Uluslar, bu ruh alan\u0131nda i\u00e7 hayatlar\u0131n\u0131 birbirlerine tan\u0131t\u0131rlar, seviyelerini birbirlerine g\u00f6sterirler; k\u00fclt\u00fcrlerinin \u00fcst\u00fcnl\u00fckleri de bu alanda belirir.<\/p>\n\n\n\n \u00c7\u00fcnk\u00fc sanat d\u0131\u015f hayat\u0131 d\u00fczenlemek i\u00e7in \u00e7areler arad\u0131\u011f\u0131 gibi, i\u00e7 hayat\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fc bir bi\u00e7imde s\u00f6ylemek i\u00e7in de bir ara\u00e7 bulur. \u015eairin arac\u0131 ana dilindeki s\u00f6zc\u00fcklerdir. Ressam\u0131nki ise yurdunun renkleri, \u00e7izgileri, \u0131\u015f\u0131klar\u0131d\u0131r. Mimar ve heykelci de ana topra\u011f\u0131n\u0131n ta\u015flar\u0131n\u0131, tun\u00e7lar\u0131n\u0131, mermilerini yo\u011furur. Hepsi ellerindeki malzeme ile bir \u201cd\u00fcnya\u201d yaratma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar ve bu d\u00fcnyaya, ger\u00e7ekle\u015ftirmek istedikleri hayallerindeki d\u00fczeni verirler; i\u00e7inde de g\u00f6r\u00fc\u015flerinin insan\u0131n\u0131 oturturlar ve hepsini nesnel olarak tasvire \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar. \u0130\u015fte onlar\u0131n bu nesnellikleri, eserlerini yurtta\u015flar\u0131na benimsetir. Herkes bu eserlerde kendi ruhundan, kendi d\u00fc\u015f\u00fcncesinden bir par\u00e7a bulur, hayatlar\u0131n\u0131 bu eserlerde bi\u00e7im alm\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n D\u00fc\u015f\u00fcnceler, duygular ge\u00e7icidir; insan da \u00f6l\u00fcml\u00fc… Uluslar ise tarih boyunca durmadan g\u00f6\u00e7\u00fcp gidiyor. Her birinin d\u00fc\u015f\u00fcncesi, duygusu ancak alm\u0131\u015f olduklar\u0131 sanat bi\u00e7imlerinde ya\u015f\u0131yor. Tarihten \u00f6nceki milletler bile bize eserleriyle varl\u0131klar\u0131n\u0131 duyuruyorlar. \u0130nsanlar, eserlerinde \u00f6l\u00fcms\u00fcz oluyor; uluslar, eserlerinde ya\u015f\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n Atat\u00fcrk\u2019\u00fcn hakk\u0131 var: Ulusumuzu ya\u015fatacak en \u00f6nemli temellerden biri sanatt\u0131r. Eserlerimiz hayat temelinin sars\u0131lmaz ta\u015flar\u0131d\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc :<\/p>\n\n\n\n \u201cBir millet sanattan ve sanatk\u00e2rdan mahrumsa tam bir hayata malik olamaz. B\u00f6yle bir millet bir aya\u011f\u0131 topal, bir kolu \u00e7olak, sakat ve alil bir kimse gibidir.\u201d<\/em>[1<\/a>]<\/p>\n\n\n\n Ruhun her t\u00fcrl\u00fc ba\u011flardan kurtuldu\u011fu, Cumhuriyet devrinin ger\u00e7ek devrimcili\u011finde Atat\u00fcrk, sanata \u00f6nem verilmesini istedi :<\/p>\n\n\n\n \u201cBir millet sanata ehemmiyet vermedik\u00e7e b\u00fcy\u00fck bir fel\u00e2kete mahk\u00fbmdur. Bir\u00e7ok unsurlar o fel\u00e2ketin derecesini farketmez. Farketti\u011fi g\u00fcn de, ne kadar m\u00fcthi\u015f bir faaliyetle \u00e7al\u0131\u015fmak l\u00e2z\u0131m geldi\u011fini tahmin eyleyemez. .\u201d[2<\/a>]<\/em><\/em><\/p>\n\n\n\n \u201cSanat\u0131n ehemmiyetini takdir etmeli ve bu takdirin bug\u00fcn\u00fcn icabat\u0131na g\u00f6re l\u00e2z\u0131m gelen vesaite tevess\u00fcl ile olaca\u011f\u0131n\u0131 anlamal\u0131y\u0131z.\u201d<\/em>[3<\/a>]<\/p>\n\n\n\n Bu s\u00f6zlerini Atat\u00fcrk ger\u00e7i esnafa y\u00f6nelterek s\u00f6ylemi\u015fti, ama g\u00f6r\u00fc\u015fleri G\u00fczel Sanatlar\u0131n her b\u00f6l\u00fcm\u00fc i\u00e7in de bir de\u011fer ta\u015f\u0131yordu. B\u00f6ylece Atat\u00fcrk, T\u00fcrk sanat\u0131n\u0131n yeni bir ruhla, modern ara\u00e7larla geli\u015fmesini istedi. Taassup, canl\u0131 resme sald\u0131rd\u0131\u011f\u0131 zaman bile T\u00fcrk ulusu, Arap harflerinin d\u00fcz ve k\u0131vr\u0131ml\u0131 \u00e7izgileriyle tanr\u0131sal \u00e7ehreler yaratmas\u0131n\u0131, tabiat\u0131n ince ve canl\u0131 bitkileriyle soyut bir bi\u00e7im d\u00fcnyas\u0131 kurmas\u0131n\u0131, yarad\u0131l\u0131\u015f\u0131n en \u00f6nemli unsurlar\u0131ndan biri olan su ile de camilerine, evlerine s\u00fcs vermesini bilmi\u015fti. Zevkleri ve bulu\u015flar\u0131 b\u00f6ylesine ince olan T\u00fcrk sanat\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n yepyeni bir d\u00fcnya i\u00e7inde, dev g\u00fcciyle \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 istemekte Atat\u00fcrk hakl\u0131yd\u0131. Bunun i\u00e7in de sanat\u00e7\u0131lara, sanat\u00e7\u0131 ruhiyle elini uzatt\u0131 :<\/p>\n\n\n\n \u201cSanatk\u00e2r, cemiyette uzun ceht ve gayretlerden sonra aln\u0131nda \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131 ilk his eden insand\u0131r\u201d<\/em> dedi.[1<\/a>]<\/p>\n\n\n\n B\u00f6ylece sanat\u00e7\u0131 da, toplum i\u00e7inde \u015ferefli insanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 bulmu\u015f, \u00fcst\u00fcn varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kazanm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n\n\n\n Bu g\u00f6r\u00fc\u015flerle art\u0131k sanat\u0131 desteklemek, sanat alan\u0131nda yeni yollar a\u00e7mak gerekece\u011fi pek a\u00e7\u0131kt\u0131r :<\/p>\n\n\n\n \u0130lk i\u015f olarak, be\u015fy\u00fcz y\u0131ll\u0131k bir tarih yuvas\u0131 olan Topkap\u0131 Saray\u0131 m\u00fcze haline kondu (1924). Vaktiyle 600.000 metrekare bir alan\u0131 kaplayan bu g\u00f6steri\u015fli saraydan toplu halde kalan 100.000 metrekarelik alanda bulunan, mimar\u00ee bak\u0131mdan oldu\u011fu gibi i\u00e7 s\u00fcsleme y\u00f6n\u00fcnden de birer \u00fcst\u00fcn eser olan yap\u0131lar, kap\u0131lar\u0131n\u0131 d\u00fcnyaya a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131. B\u00f6ylelikle T\u00fcrk sivil mimar\u00eesi geni\u015f ve zengin bir et\u00fcd konusu kazanm\u0131\u015ft\u0131r. Gene saray\u0131n \u00e7e\u015fitli k\u00f6\u015felerinde, depolar\u0131nda, birer vesile ile toplanm\u0131\u015f onbinlerce eser bulunmu\u015ftur. Ayni y\u0131lda da Etnografya M\u00fczesini a\u00e7t\u0131rd\u0131 Atat\u00fcrk. Burada da \u00e7e\u015fitli sanat b\u00f6l\u00fcmlerinde, en \u00e7ok da bak\u0131r ve a\u011fa\u00e7 oyma i\u015fleri bir araya getirilecekti. \u0130ki y\u0131l sonra da (1926\u2019da) Konya \u00c2sar\u0131 Atika M\u00fczesi a\u00e7\u0131ld\u0131 ve Sel\u00e7uk devrinden ba\u015fl\u0131yarak \u00e7e\u015fitli \u00e7a\u011flara ait mill\u00ee sanat eserlerimizden \u00e7ok de\u011ferli par\u00e7alar\u0131 tan\u0131tt\u0131.[2<\/a>] Ve o y\u0131l, Sanayi Nefise Mektebi, G\u00fczel Sanatlar Akademisine \u00e7evrildi. Mimarl\u0131kla heykelcilik b\u00f6l\u00fcmleri d\u00fczenlendi. T\u00fcrk s\u00fcsleme sanatlar\u0131 okulu kuruldu ve bu okula k\u0131z \u00f6\u011frenci de al\u0131nd\u0131. Bu da bu devreye kadar olanca h\u0131z\u0131 ile devam edegelmekte olan taassuba vurulan ilk darbe oldu.<\/p>\n\n\n\n M\u00fczeler gibi kitapl\u0131klar da binlerce eseri inceleme\u011fe sunuyordu. Say\u0131s\u0131 y\u00fczbinleri ge\u00e7en be\u015f alt\u0131 y\u00fczy\u0131ll\u0131k ar\u015fiv belgeleri b\u00f6l\u00fcmlenme\u011fe ba\u015fland\u0131. Bu \u00e7al\u0131\u015fmalar yaln\u0131z tarih olaylar\u0131n\u0131 de\u011fil, mimar\u00eeden ba\u015flayarak, sanat alan\u0131ndaki \u00e7e\u015fitli konular\u0131 da ayd\u0131nlat\u0131yordu. Ba\u015fbakanl\u0131k Ar\u015fivi de g\u00fc\u00e7l\u00fc bir kaynak haline girmi\u015fti.<\/p>\n\n\n\n B\u00f6ylece yurdumuzda, mill\u00ee sanat eserlerimizi belirtecek m\u00fczelerin kurulmas\u0131 ve kaynaklar\u0131n tan\u0131kl\u0131klar\u0131 Cumhuriyet devrinde Atat\u00fcrk\u2019\u00fcn deste\u011fi ile olmu\u015f, yerli ve yabanc\u0131 sanat tarih\u00e7ilerin T\u00fcrk sanatlar\u0131n\u0131 \u0130sl\u00e2m sanat\u0131 ad\u0131 alt\u0131nda incelemelerinden kurtarm\u0131\u015ft\u0131r [1<\/a>].<\/p>\n\n\n\n \u00d6zel olarak resim konusuna gelince :<\/p>\n\n\n\n Tanzimattan bu yana T\u00fcrkiye\u2019de resim yap\u0131l\u0131yordu, ama, bir m\u00fczemiz yoktu. Gelip ge\u00e7mi\u015f ressamlar\u0131m\u0131zdan pek az\u0131n\u0131n adlar\u0131 biliniyordu, ama hi\u00e7 birinin eserlerini tan\u0131m\u0131yorduk. Cumhuriyetin Onuncu y\u0131ld\u00f6n\u00fcm\u00fc i\u00e7in b\u00fct\u00fcn ressamlar seferber edildiler. \u201cYurt Gezileri\u201d tertip edildi. Bu da pl\u00e2stik sanatlar\u0131n hayat\u0131nda \u00f6nemli yenilikler yaratt\u0131 : Sanat\u00e7\u0131, k\u00f6\u015fesinden \u00e7\u0131kt\u0131, hayal d\u00fcnyas\u0131ndan s\u0131yr\u0131ld\u0131, tabiata at\u0131ld\u0131, ger\u00e7e\u011fi g\u00f6rd\u00fc. Anadolu\u2019nun kuca\u011f\u0131nda \u00fcsl\u00fbbuna en elveri\u015fli gelen konular\u0131n\u0131n en g\u00fczelini se\u00e7ti ve ona g\u00fcc\u00fc \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcnde g\u00fczel bi\u00e7imini verdi. Mill\u00ee M\u00fccadelenin tarih\u00e7esini ya\u015fatan b\u00fcy\u00fck \u00e7apta tablolar b\u00f6yle yarat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Atat\u00fcrk, eski, yanan Maarif Vek\u00e2leti binas\u0131n\u0131n alt\u0131nda tertiplenen ve \u201cT\u00fcrk \u00eenkil\u00e2p Sergisi\u201d diye adland\u0131r\u0131lan bu sergide heyecan\u0131n\u0131 ve memnunlu\u011funu gizlememi\u015f, saatlerce sergide kal\u0131p eserleri birer birer incelemi\u015f[2<\/a>].<\/p>\n\n\n\n B\u00f6ylelikle Y\u0131ll\u0131k Pl\u00e2stik Sanatlar Sergileri Atat\u00fcrk devrinde kurulmu\u015ftu. Prensibi de \u015fu idi: Ressamlar, heykeltra\u015flar, y\u0131l boyunca \u00e7al\u0131\u015farak b\u00fcy\u00fck \u00e7apta eserler yapacaklard\u0131. Bu eserlerin en g\u00fczelleri devlet\u00e7e sat\u0131n al\u0131narak resm\u00ee yap\u0131lara as\u0131lacakt\u0131 ve b\u00f6ylece, h\u00e2l\u00e2 bug\u00fcn pe\u015finde ko\u015ftu\u011fumuz : \u201cResm\u00ee yap\u0131larda sanat\u0131n \u201cpay\u0131\u201d prensibinin ger\u00e7ekle\u015fmesine ilk ad\u0131mlar at\u0131lm\u0131\u015f oldu.<\/p>\n\n\n\n Tanzimat devrinden arta kalan d\u00fc\u015f\u00fcncelerde, T\u00fcrk ayd\u0131n\u0131n\u0131n skol\u00e2stik anlay\u0131\u015ftan kendisini bir t\u00fcrl\u00fc kurtaramay\u0131\u015f\u0131n\u0131 uzun zaman ger\u00e7ek\u00e7ilikte, hatt\u00e2 ger\u00e7ek\u00e7ili\u011fin kalk\u0131nd\u0131r\u0131n etkileriyle ilgisini kesmi\u015f olmas\u0131nda aramak gerekir. Oysa, beri yanda, T\u00fcrk ulusunun ger\u00e7ekler kar\u015f\u0131s\u0131nda edindi\u011fi etkilerle kar\u015f\u0131la\u015faca\u011f\u0131 olaylara h\u00e2kim olabilecek kabiliyeti var. Bundan \u00f6t\u00fcr\u00fc Atat\u00fcrk, eskimi\u015f Osmanl\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc\u015f\u00fcnden kurtulman\u0131n yolunu halk\u0131n kafas\u0131ndaki ger\u00e7ek\u00e7ili\u011fi geli\u015ftirmekte bulmu\u015ftur. Sanat alan\u0131nda durumun b\u00f6yle oldu\u011funu anlad\u0131\u011f\u0131ndan, her kolda ulusal bir sanat yaratmak ve b\u00f6ylelikle uluslararas\u0131 bir de\u011fere ula\u015fmak i\u00e7in halk\u0131n sanat zevkini y\u00fckseltmek gerekti\u011fine inanm\u0131\u015ft\u0131. Bunun i\u00e7in resim alan\u0131nda m\u00fczelerin, halk\u0131n pl\u00e2stik sanat e\u011fitimindeki rol\u00fcn\u00fc sezmi\u015f ve 1937 y\u0131l\u0131 Dolmabah\u00e7e Saray\u0131 Veliaht Dairesinin resim ve heykel M\u00fczesine tahsis edilmesini emretmi\u015fti.[1<\/a>] Bu resim ve Heykel M\u00fczesinin kap\u0131s\u0131n\u0131n \u00fcst\u00fcnde :<\/p>\n\n\n\n \u201cAtat\u00fcrk emriyle 1937’de tesis edilmi\u015ftir\u201d<\/em> s\u00f6z\u00fc vard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Bir M\u00fczenin bir emirle a\u00e7\u0131lmas\u0131, belki bug\u00fcn bizleri hayrete d\u00fc\u015f\u00fcrebilir. Ama, \u015funu da itiraf edelim ki k\u00fclt\u00fcr hayat\u0131m\u0131zda hay\u0131rl\u0131 ba\u015far\u0131lar, hep tek ki\u015filerin, ya insan\u00fcst\u00fc \u00e7abalar\u0131, ya da ayd\u0131n devlet adamlar\u0131n\u0131n emirleriyle olmu\u015ftur. Atat\u00fcrk\u2019\u00fcn emri olmasayd\u0131, Dolmabah\u00e7e Saray\u0131\u2019n\u0131n Veliaht Dairesi gibi geni\u015f ve olduk\u00e7a elveri\u015fli bir yap\u0131 bulunamazd\u0131. M\u00fcze olsun diye de yeni ba\u015ftan, belki de g\u00fcn\u00fcm\u00fcze de\u011fin yap\u0131lam\u0131yacak, h\u00e2l\u00e2 bina pe\u015finde ko\u015facakt\u0131k. Nitekim Ankara\u2019da h\u00e2l\u00e2 bir galerimiz yoktur.<\/p>\n\n\n\n Nurullah Berk anlat\u0131yor : \u0130stanbul\u2019da, G\u00fczel Sanatlar Akademisine giren hocalar: Burhan Toprak, Cemal Tollu, Bedri Rahmi Ey\u00fcbo\u011flu, Sabri Berkel, Halil Dikmen aralar\u0131nda bir resim ve heykel m\u00fczesi a\u00e7ma d\u00fc\u015f\u00fcncesini i\u015fliyorlarm\u0131\u015f. Y\u00fczy\u0131ll\u0131k pl\u00e2stik sanat\u0131m\u0131z\u0131n en se\u00e7kin eserleri, ya Dolmabah\u00e7e Saray\u0131\u2019nda, ya eski k\u00f6\u015fk ve konaklarda, ya da Bakanl\u0131klar\u0131n rutubetli depolar\u0131nda. B\u00f6ylece saraylarda, konaklarda, k\u00f6\u015fklerde, depolarda bekleyen eserler, bir bir toplanarak saraya getirilmi\u015f… XIX. y\u00fczy\u0131l \u201cprimitif\u201dlerin S\u00fcleyman Seyyid\u201d in, \u015eeker Ahmed Pa\u015fa\u2019n\u0131n, H\u00fcseyin Zek\u00e2i Pa\u015fa\u2019n\u0131n, Halil Pa\u015fa\u2019n\u0131n, Osman Hamdi Pa\u015fa\u2019n\u0131n, sonra empresyonistlerin, sonunda yeni ku\u015fa\u011f\u0131n eserleri, tablolar\u0131, heykelleri toplanm\u0131\u015f, her birine birer salon ayr\u0131lm\u0131\u015f ve bu m\u00fczenin a\u00e7\u0131l\u0131\u015f\u0131nda Atat\u00fcrk de bulunmu\u015f; bir bir salonlar\u0131 gezmi\u015f, her tablonun, her heykelin \u00f6n\u00fcnde uzun uzun durmu\u015f, M\u00fcd\u00fcr\u00fcnden (o zaman Halil Dikmen\u2019den), T\u00fcrk resminin ba\u015flang\u0131\u00e7tan 1937 y\u0131l\u0131na kadarki de\u011fi\u015fme ve geli\u015fmelerini \u00f6\u011frenmek istemi\u015f[2<\/a>].<\/p>\n\n\n\n Bir devlet adam\u0131, sanat\u0131n tekni\u011finden, \u00f6zelliklerinden habersiz olabilir. Sanat\u0131 kavramas\u0131, sevmesi, sanat\u0131 toplum i\u00e7inde k\u00f6kle\u015ftirmek istemesi ba\u015fka, sanat\u0131n teknik ve i\u015f\u00e7ilik \u00f6zelliklerini bilmesi, ak\u0131mlar\u0131n\u0131 kavramas\u0131 ba\u015fkad\u0131r. Atat\u00fcrk\u2019\u00fcn o sava\u015f dolu hayat\u0131 i\u00e7inde, T\u00fcrk resminin ak\u0131mlar\u0131ndan habersiz olu\u015fu kadar do\u011fal bir \u015fey olamazd\u0131. Ama onun M\u00fczeyi saatlerce gezip, M\u00fcd\u00fcr\u00fcn a\u00e7\u0131klamalar\u0131n\u0131 dikkatle dinlemesi ve M\u00fcd\u00fcr\u00fc terletecek \u00f6l\u00e7\u00fcde, sorular sormas\u0131, \u00d6rnek olmu\u015ftur. Eseriyle de, y\u0131llardan bu yana karanl\u0131kta kalm\u0131\u015f bir \u00e7ok de\u011ferlerimiz ulus\u00e7a tan\u0131nd\u0131 ve bize kendi kendimizi anlamak f\u0131rsat\u0131n\u0131 verdi. O zamana de\u011fin gelip ge\u00e7mi\u015f bir\u00e7ok ressam\u0131m\u0131z\u0131n eserlerine art\u0131k kavu\u015fmu\u015ftuk. Eski konaklar\u0131n \u00e7at\u0131 katlar\u0131nda \u00f6r\u00fcmceklere yuva olmu\u015f nice tablolar, Atat\u00fcrk\u2019\u00fcn bu i\u015faretiyle g\u00fcn \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131na \u00e7\u0131kt\u0131lar. Tek ki\u015finin mal\u0131 olmaktan kurtulup, halk\u0131n g\u00f6zleri \u00f6n\u00fcne serildiler. B\u00fct\u00fcn sanat ku\u015faklar\u0131 resim m\u00fczemizin kl\u00e2sikleri say\u0131lan bir\u00e7ok de\u011ferli T\u00fcrk ressam\u0131n\u0131 b\u00f6ylece tan\u0131m\u0131\u015f oldu.<\/p>\n\n\n\n Adana s\u00f6ylevinde Atat\u00fcrk (1923 y\u0131l\u0131nda), Osmanl\u0131 devrinde milletimizin sanattan mahrum oldu\u011funu ac\u0131narak s\u00f6ylemi\u015f ve \u201casil milletimiz sanattan mahrumdu”<\/em> demi\u015fti[1<\/a>]. Bunun nedeni de ortadad\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc Osmanl\u0131 devrinde sanat\u00e7\u0131lar\u0131m\u0131z azd\u0131; onlardan bir \u00e7o\u011fu da gereken \u00f6l\u00e7\u00fcde sanatlar\u0131nda usta de\u011fillerdi. Bunu da Atat\u00fcrk itiraftan \u00e7ekinmemi\u015f ve \u015f\u00f6yle demi\u015ftir :<\/p>\n\n\n\n \u201cArt\u0131k tarihe kar\u0131\u015fan Osmanl\u0131 H\u00fck\u00fcmeti, maatteess\u00fcf as\u0131rlarca yanl\u0131\u015f bir zihniyet sahibi oldu\u2019, \u00e7\u00fcnk\u00fc onlar, sanat\u0131 ve sanatk\u00e2rlar\u0131 kendi milletlerinden yeti\u015fmi\u015f g\u00f6rmekten zevk almazlard\u0131. Hatt\u00e2 en \u015fevketli Osmanl\u0131 padi\u015fahlar\u0131ndan biri, zannedersem Kanun\u00ee Sultan S\u00fcleyman, askerlerinden bir T\u00fcrk m\u00fcsl\u00fcman\u0131n sara\u00e7l\u0131k sanat\u0131na sahip oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcnce fevkal\u00e2de meyus m\u00fcteessir olmu\u015ftu. Onlar\u0131n nazar\u0131nda sanatk\u00e2rlar\u0131n gayri m\u00fcslimden olmas\u0131 m\u00fcreccaht\u0131. Onlar, sanattaki hayat menbalar\u0131n\u0131 ba\u015fka milletlerin elinde bulundurman\u0131n zararlar\u0131n\u0131 g\u00f6rm\u00fcyorlard\u0131.”<\/em>[2<\/a>]<\/p>\n\n\n\n Atat\u00fcrk\u2019\u00fcn bu s\u00f6zlerinden tam on be\u015f y\u0131l sonra ancak \u0130stanbul M\u00fczesi a\u00e7\u0131lm\u0131\u015ft\u0131 (20 Eyl\u00fcl 1937). Kas\u0131m ay\u0131nda da B\u00fcy\u00fck Millet Meclisinde 5. D\u00f6nemin 3. toplanma y\u0131l\u0131n\u0131 a\u00e7arken :<\/p>\n\n\n\n \u2018\u0130lk resim galerimizi de bu y\u0131l a\u00e7m\u0131\u015f bulunuyoruz’<\/em><\/p>\n\n\n\n diyebilmi\u015ftir.[3<\/a>]<\/p>\n\n\n\n Eski eserlerimizi biraraya toplad\u0131ktan sonra, koleksiyonlar, XIX. y\u00fczy\u0131l boyunca (hele ikinci yar\u0131s\u0131ndan sonra) yurdumuzda de\u011ferli sanat\u00e7\u0131lar\u0131n yeti\u015fti\u011fini g\u00f6sterdi. T\u00fcrk resim \u00e7\u0131\u011f\u0131r\u0131 (ekol\u00fc), hem de kendine \u00f6zg\u00fc ruhu, rengi, havas\u0131 ile a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6r\u00fcld\u00fc. Gen\u00e7lik ate\u015fi, megalomanisinin etkisiyle d\u00fcn ink\u00e2r etti\u011fimiz, k\u00fc\u00e7\u00fcmsedi\u011fimiz eski ustalar\u0131n eserleri aras\u0131nda bug\u00fcn hayran kald\u0131klar\u0131m\u0131z bile var. Yaln\u0131z \u015fu var ki, Atat\u00fcrk dcvrimlerinden \u00f6nce pl\u00e2stik sanatlar, birer ser \u00e7i\u00e7e\u011fi gibi, sanki utana utana geli\u015fmi\u015fler, tablolar, heykeller meydana \u00e7\u0131kamam\u0131\u015f. Ressam, saray bah\u00e7elerinden yapt\u0131\u011f\u0131 resminin akma \u201ckullar\u0131\u201d diye imzalayarak padi\u015faha sunar, birka\u00e7 alt\u0131n alarak g\u00f6zden kaybolurmu\u015f, resim de saray\u0131n bir odas\u0131na, bir sofas\u0131na as\u0131l\u0131r ve orada unutulup kal\u0131rm\u0131\u015f. B\u00f6ylelikle resimlerin toplum ve toplumun k\u00fclt\u00fcr\u00fc ile ilgisi kesilivermi\u015f. Asl\u0131nda, bir bak\u0131ma da, resim yapmak g\u00fcnahm\u0131\u015f da, hele g\u00f6lgesi yere vuran, heykel yapan, d\u00fcped\u00fcz cehennemlikmi\u015f.<\/p>\n\n\n\n Bug\u00fcn bile bizi \u015fa\u015f\u0131rtan bir ustal\u0131kla bir ressam olan son halife Abd\u00fclmecid\u2019e kadar, Galatasaray sergilerine kadar, pl\u00e2stik sanatlar\u0131n yazg\u0131lar\u0131, T\u00fcrkiye\u2019de bu idi. Sanata toplumun yollar\u0131n\u0131 a\u00e7an Atat\u00fcrk devrimleridir. Atat\u00fcrk\u2019\u00fcn kendisidir. Topkap\u0131 Saray\u0131\u2019n\u0131n duvarlar\u0131n\u0131 Gentile Bellini\u2019nin freskleriyle s\u00fcsleyen Fatih Sultan Mehmet[1<\/a>], Dolmabah\u00e7e Saray\u0131\u2019n\u0131n Resim ve Heykel M\u00fczesi\u2019ne tahsisini emreden, Ayasofya\u2019y\u0131 bir m\u00fcze haline koyduran Kemal Atat\u00fcrk, sosyal b\u00fcy\u00fckl\u00fcklerinde oldu\u011fu gibi, sanat sevgilerinde de birle\u015fmi\u015flerdi. Bu iki b\u00fcy\u00fck adam, sanat\u0131n toplum i\u00e7indeki y\u00fckseltici rol\u00fcn\u00fc kavram\u0131\u015flard\u0131. Her ikisi de k\u00fclt\u00fcr alan\u0131nda \u0130sl\u00e2m geleneklerini bir yana atmaktan korkmad\u0131lar ve bu cesaretleriyle Orta\u00e7a\u011f karanl\u0131klar\u0131ndan kurtulma \u00e7abas\u0131nda, birka\u00e7 ad\u0131m daha ileri gittiler.<\/p>\n\n\n\n
Y\u00fcre\u011finizden gelmiyeni.. . .\u201d<\/em>[3<\/a>].<\/p>\n\n\n\n
Ye\u015filde ne arar da bulamaz insano\u011flu?
Ye\u015fil bu… varl\u0131k dolu, g\u00f6k dolu, umman dolu.
Bir ucu g\u00f6zlerinde, bir ucu engindedir.
Meyve veren a\u011fa\u00e7lar bu \u00e7ini rengindedir.
Bu \u00e7ini rengindedir bahar, deniz, k\u0131r, orman,
Bana Tanr\u0131m g\u00f6z\u00fck\u00fcr, ye\u015fil dedi\u011fim zaman.\u2019<\/p>\n\n\n\n
beyaz ta\u015f var.. Onun alt\u0131nda -bayraklar
temevv\u00fc\u00e7 ederken, kelleler u\u00e7u\u015furken..
ba\u015f\u0131ndaki mehabetti sorgucun \u00fcst\u00fcnde seyf-i
cel\u00e2deti t\u00e2b\u00e2n olurken ald\u0131\u011f\u0131 ceriha-i
mevt ile bu \u00e2lem-i h\u00ee\u00e7\u00eeye ved\u00e2 etmi\u015f -bir
asker yat\u0131yor..\u201d[2<\/a>]<\/p>\n\n\n\n
Zulmetler i\u00e7inde, m\u00fctereddit m\u00fctel\u00e2\u015fi,
D\u00e2im m\u00fctefekkir g\u00f6r\u00fcn\u00fcr, kendine mahs\u00fbs
Efk\u00e2r-\u0131 sak\u00eem\u00e2ne ile \u00e2leme kar\u015f\u0131
\u00c2te\u015f sa\u00e7arak etmede her g\u00fcn bizi tehd\u00eed,
Am\u00e2l-i haris\u00e2nesini eyledi tezy\u00eed. ..
G\u00f6rd\u00fck\u00e7e bu mazl\u00fbmlar\u0131n\u0131 sinesi ma\u011fr\u00fbr
T\u0131rnaklar\u0131n\u0131 aileler kalbine saplar,
Ma\u011fdurlar\u0131n\u0131n herbiri bir g\u00fb\u015fede a\u011flar,
Katland\u0131 vatan g\u00f6rmeye evl\u00e2d\u0131n\u0131 makhuur.. .
Bir\u00e7oklar\u0131m\u0131z mahbes\u00fc menfada s\u00fcr\u00fcnd\u00fck
Bir gaazi-i mecr\u00fch-i vega-dideye d\u00f6nd\u00fck
Ey kanl\u0131 eliyle vatan \u00e2m\u00e2line h\u00e2il,
Ey enmile-i s\u00fcrh cin\u00e2y\u00e2ta del\u00e2il,
Te\u015fkil eden ey k\u00f6hne kad\u00eed, kaatil-i efk\u00e2r,
Ey kaatil-i \u015f\u00fcbb\u00e2n-\u0131 vatan, kaatil-i ahr\u00e2r,
Ey varl\u0131\u011f\u0131 bir millet i\u00e7in b\u00e2di-i zillet,
Ey \u00e7ehresi \u0130frit\u2019e veren deh\u015fet\u00fc vah\u015fet!
Zindanlar\u0131, menfalar\u0131, mahbesleri doldur,
Zinc\u00eer-i esaretle b\u00fct\u00fcn hisleri dondur,
Tesmim-i nefs, nef-yi ebed, sonra denizler
Her girdi\u011fin evlerde durur k\u0131rm\u0131z\u0131 izler…
K\u00e2b\u00fbs-\u0131 hiy\u00e2netle vatan can \u00e7eki\u015firken,
\u00c2timizi dend\u00e2n-\u0131 harisin kemirirken,
Bir g\u00fcn Rumeli da\u011flar\u0131 env\u00e2ra boyand\u0131,
H\u00fcrriyetin enf\u00e2s\u0131 ile herkes uyand\u0131.. .<\/em><\/em><\/p>\n\n\n\n
Tuna ezelden T\u00fcrk diyar\u0131d\u0131r.
Bilinen tarihler s\u00f6ylememi\u015f bunu.
Kalk\u0131yor \u00f6rt\u00fcler \u00f6rt\u00fclen do\u011facak
Dinleyin sesini do\u011fan tarihin:
Ayd\u0131nl\u0131kta karalt\u0131, karalt\u0131da \u015fafak
Yalan tarihi g\u00f6r\u00fcp, do\u011fru tarihe giden.”<\/em><\/p>\n\n\n\n
Avrupa’n\u0131n Alplar\u0131nda O\u011fuz torunlar\u0131
Do\u011fu’dan \u00e7\u0131kan biz, Bat\u0131’da yine biz,
Nerde olsa, ne olsa kendimizi biliriz.
Hep insanlar kendilerini bilseler
Bilinir o zaman ki hep biliriz.
T\u00fcrk sadece bir milletin ad\u0131 de\u011fil,
T\u00fcrk b\u00fct\u00fcn adamlar\u0131n birli\u011fidir.
Ey birbirine di\u015f bileyen y\u0131\u011f\u0131nlar,
Ey y\u0131\u011f\u0131n y\u0131\u011f\u0131n insan gafletleri,
Y\u0131rt\u0131ls\u0131n g\u00f6zlerdeki gafletten perde
D\u00fcnya o zaman g\u00f6recek hakikat nerde,<\/em><\/em><\/p>\n\n\n\n
Tuna yal\u0131lar\u0131 T\u00fcrk diyar\u0131d\u0131r.
Ne vakittenberi diyemem bilmem
Bilinen tarihler bilemez bunu,
Onun s\u00f6ylenmesi as\u0131l tarihe kald\u0131.
Odur s\u00f6yliyecek do\u011fruluklar\u0131.
Dinleyin sesini as\u0131l tarihin:
\u0130\u011fri tarihi g\u00f6m\u00fcp do\u011fru tarihe gidin!”[1<\/a>].<\/p>\n\n\n\n
Vatan\u0131n ba\u011fr\u0131na d\u00fc\u015fman dayad\u0131 han\u00e7erini;
Yok mudur kurtaracak baht\u0131 kara m\u00e2derini?
\u0130\u015fte bu k\u00fcrs\u00fcden bu Meclisi \u00e2linin reisi s\u0131fat\u0131yle heyet-i \u00e2linize te\u015fkil eden b\u00fct\u00fcn \u00e2zan\u0131n herbiri nam\u0131na ve b\u00fct\u00fcn millet nam\u0131na diyorum ki:
Vatan\u0131n ba\u011fr\u0131na d\u00fc\u015fman<\/em> dayas\u0131n han\u00e7erini<\/em> Bulunur kurtaracak baht\u0131 kara m\u00e2derini.’<\/em>[2<\/a>]<\/p>\n\n\n\n