Halil \u0130nalc\u0131k<\/p>\n\n\n\n
Anahtar Kelimeler:<\/strong> Atat\u00fcrk, T\u00fcrkiye, Modernle\u015fme, Lozan Bar\u0131\u015f Konferans\u0131, Tarih<\/p>\n\n\n\n 1922 Lozan konferans\u0131na delegelerimiz e\u015fsiz bir zaferle gittiler. Fakat orada m\u00fczakereler a\u00e7\u0131ld\u0131\u011f\u0131 zaman bat\u0131l\u0131 devletler T\u00fcrkiye\u2019ye e\u015fitlik hakk\u0131 tan\u0131mak istemiyorlar, bilhassa T\u00fcrkiye\u2019nin geri bir memleket oldu\u011fu noktas\u0131 \u00fczerinde duruyorlard\u0131. Kapit\u00fcl\u00e2syonlar\u0131n ipkas\u0131 i\u00e7in Ryan \u201cMedeni Kanun \u0130sl\u00e2m mevzuat\u0131ndan al\u0131nmad\u0131r”<\/em>, Galli ise \u201c Kanun-i esasi, kanunlar\u0131n daima f\u0131k\u0131h ahk\u00e2m\u0131na uygun olmas\u0131n\u0131 ister. Muhtelit mahkemelerde bile Mecelle ihtic\u00e2c olunur”<\/em> diyordu. Ba\u015fdelegemiz \u0130smet Pa\u015fa, T\u00fcrk adliyesini \u00f6vd\u00fc\u011f\u00fc zaman da Curzon “yaz\u0131k ki, b\u00fct\u00fcn \u00e2lemin bildi\u011fi \u00fczere mesele b\u00f6yle de\u011fildir”<\/em> diye bunu istihza ile kar\u015f\u0131l\u0131yordu, i\u015fte o zaman Riza Nur ve M\u00fcnir beyler, T\u00fcrkiye\u2019nin umum\u00ee ve asri bir kanun ne\u015fredece\u011fini Bar\u0131\u015f konferans\u0131na bildirdiler.<\/p>\n\n\n\n Ayn\u0131 tarihte Mustafa Kemal, T\u00fcrk milletine \u015fu s\u00f6zlerle hitap ediyordu: \u201cMemleket behemehal asri, medeni, m\u00fcteceddit olacakt\u0131r. Bizim i\u00e7in bu hayat d\u00e2vas\u0131d\u0131r”<\/em>. Og\u00fcndenberi modernle\u015fme, T\u00fcrkiye i\u00e7in bir hayat d\u00e2vas\u0131, m\u00fccadelelerimizin ana meselesi olmu\u015ftur. Bug\u00fcnk\u00fc meselelerimizin as\u0131l kayna\u011f\u0131 \u015f\u00fcphesiz modernle\u015fme d\u00e2vas\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Modernle\u015fme kavram\u0131, i\u00e7inde kendili\u011finden bir de\u011fer h\u00fckm\u00fc ta\u015f\u0131yan mefhumlardand\u0131r. Ger\u00e7ekte, bir medeniyetin di\u011ferine \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc hakk\u0131nda bir h\u00fck\u00fcm vermek i\u00e7in elimizde hi\u00e7 bir objektif \u00f6l\u00e7\u00fc yoktur.<\/p>\n\n\n\n Sosyoloji, modernle\u015fme kavram\u0131n\u0131, ileri-geri medeniyet, tek\u00e2m\u00fcl ve terakki gibi de\u011fer h\u00fck\u00fcmlerinden s\u0131y\u0131rarak k\u00fclt\u00fcr de\u011fi\u015fimi kavram\u0131 i\u00e7inde m\u00fctal\u00e2a eder. Bu da, Molinovski\u2019nin umum\u00ee tarifini kabul edersek, \u201cbir cemiyetin mevcut nizam\u0131n\u0131, y\u00e2ni i\u00e7tima\u00ee, madd\u00ee ve manev\u00ee medeniyetini bir tipten ba\u015fka bir tipe \u00e7eviren bir processus<\/em>d\u00fcr”.<\/p>\n\n\n\n T\u00fcrkiye\u2019nin Bat\u0131 medeniyetini benimseme\u011fe \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 i\u00e7tima\u00ee bir olayd\u0131r. Bir k\u00fclt\u00fcr de\u011fi\u015fimi olay\u0131d\u0131r. Fakat bu de\u011fi\u015fme, T\u00fcrkler taraf\u0131ndan bir modernle\u015fme, y\u00e2ni daha m\u00fctek\u00e2mil, daha ileri addedilen bir i\u00e7timai d\u00fczen tipine ge\u00e7i\u015f tel\u00e2kki edilir; bir de\u011fer h\u00fckm\u00fc ta\u015f\u0131r. Muayyen bir attitude\u2019<\/em>\u00fc ifade eder.<\/p>\n\n\n\n Bununla beraber medeniyet ile k\u00fclt\u00fcr aras\u0131nda fark g\u00f6ren bir k\u0131s\u0131m sosyologlara g\u00f6re, medeniyet unsurlar\u0131 i\u00e7inde \u00f6yle bir kategori vard\u0131r ki, mahiyetleri icab\u0131 bir de\u011fer h\u00fckm\u00fc ta\u015f\u0131maz. Bunlar ba\u015fl\u0131ca madd\u00ee-teknik unsurlard\u0131r. Mesel\u00e2, bir cemiyetteki din, ahl\u00e2k ve \u00e2d\u00e2t\u0131n di\u011fer cemiyetlerdekinden \u00fcst\u00fcn oldu\u011fu, objektif bir \u00f6l\u00e7\u00fcye g\u00f6re t\u00e2yin edilemez; ama istihsal vas\u0131talar\u0131, teknoloji ve hatt\u00e2 idare usulleri sahas\u0131nda objektif bir \u00f6l\u00e7\u00fc kullanmak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Mesel\u00e2 makinele\u015fmi\u015f ziraatin \u00e7apa ziraatinden ileri oldu\u011fundan kimse \u015f\u00fcphe etmez. B\u00fcy\u00fck T\u00fcrk d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u00fc Ziya G\u00f6kalp ve ondan \u00f6nce Nam\u0131k Kemal ve arkada\u015flar\u0131 bu d\u00fc\u015f\u00fcncede idiler. Ancak k\u00fclt\u00fcrle medeniyet aras\u0131nda kesin bir ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131 m\u00fcmk\u00fcn g\u00f6rmeyen sosyologlar baz\u0131 itirazlar ileri s\u00fcrerler: Mesel\u00e2 geleneksel bir cemiyet, zira\u00ee tekni\u011fi dahi sadece g\u0131da vesair ihtiya\u00e7lar\u0131 temin i\u00e7in bir vas\u0131ta olarak d\u00fc\u015f\u00fcnmez; ziraatle ilgili faaliyetler ve \u00e2letler dahi do\u011frudan do\u011fruya din\u00ee-sihr\u00ee bir m\u00e2na ta\u015f\u0131r ve ziraat faaliyeti \u00e2deta bir \u00e2yin mahiyetindedir. Ekonomik faide gayesi tamamen geri pl\u00e2na at\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Ba\u015fka bir deyimle k\u00e2inata bak\u0131\u015f tarz\u0131<\/em> medeniyete bir k\u00fcl olarak \u015fekil vermektedir. Temel hayat g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc, b\u00fct\u00fcn medeniyet unsurlar\u0131na \u015fekil ve m\u00e2na veren prensiptir. K\u00fclt\u00fcr-medeniyet, insan\u0131n cemiyetle ve k\u00e2inatla m\u00fcnasebetlerinde belli bir yorumlama ve de\u011ferlendirme sistemidir ve organik bir b\u00fct\u00fcn te\u015fkil eder. Netice olarak, modernle\u015fmede en \u00f6nemli olay attitude<\/em> de, hayat g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc<\/em> ve davran\u0131\u015f\u0131nda<\/em> meydana gelen de\u011fi\u015fmedir.<\/p>\n\n\n\n Konu\u015fmama bu nazari g\u00f6r\u00fc\u015flerle giri\u015fimin mazur g\u00f6r\u00fclece\u011fini umar\u0131m, \u00f6yle san\u0131yorum ki, bu noktalar, konumuzu tart\u0131\u015fmada bizim i\u00e7in hareket noktalar\u0131 te\u015fkil edecektir. Hemen i\u015faret etmek isterim ki, Atat\u00fcrk\u2019\u00fcn radikal modernle\u015fme fikri, y\u00e2ni yaln\u0131z madd\u00ee ve teknik unsurlarda de\u011fil, T\u00fcrk cemiyetinde attitude<\/em>‘i t\u00e2yin eden hayat g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcnde topyek\u00fbn modernle\u015fme karar\u0131, bu son g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda tamamiyle hakl\u0131 g\u00f6r\u00fcn\u00fcr. Atat\u00fcrk\u2019e kadar T\u00fcrkiye\u2019de, bilhassa geleneksel cemiyetin mukavemeti sebebiyle, modernle\u015fmenin yaln\u0131z teknikte ve usullerde m\u00fcmk\u00fcn ve arzu edilir bir \u015fey oldu\u011fu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc h\u00e2kimdi.<\/p>\n\n\n\n T\u00fcrkiye\u2019de modernle\u015fme hareketi as\u0131rlarca gerilere uzan\u0131r. Fakat ancak topyek\u00fbn modernle\u015fme, hayat g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcnde modernle\u015fme kavram\u0131 ile T\u00fcrkiye ger\u00e7ek modernle\u015fme yoluna girmi\u015ftir. Atat\u00fcrk\u2019\u00fcn radikalizmi, yaln\u0131z bir derece fark\u0131 de\u011fil, bir mahiyet fark\u0131 do\u011furmu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n T\u00fcrkler, tarihleri boyunca ileri medeniyetleri benimsemekte daima b\u00fcy\u00fck kabiliyet g\u00f6stermi\u015flerdir. Burada Uygur medeniyetini, Hazarlar\u0131, nihayet \u0130sl\u00e2m k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn kabul\u00fcn\u00fc hat\u0131rlamak yeter. Osmanl\u0131lar, tarihlerinin ba\u015flang\u0131c\u0131ndan itibaren Bat\u0131\u2019n\u0131n kendileri i\u00e7in gerekli ara\u00e7lar\u0131n\u0131 iktibasta teredd\u00fct etmemi\u015flerdir. A\u015f\u0131k Pa\u015fa-z\u00e2de tarihindeki \u015fu s\u00f6zler, 15. as\u0131rda T\u00fcrkiye\u2019de \u00e2detlerde vuku bulan \u201cfrenkle\u015fmiye\u201d kar\u015f\u0131 geleneksel cemiyetteki tepkiyi g\u00f6stermektedir. O diyor ki: \u201c\u015eimdiki zamanda sakallar\u0131n kendi elleriyle keserler… bu sakal k\u0131rkmak \u00e2deti kad\u00eemi Frenkten kalm\u0131\u015ft\u0131r. Frenkten c\u00fcn\u00fcpl\u00fc a\u015f\u0131klar alm\u0131\u015flar. Bu yerlere Frenk gelme\u011fe ba\u015flay\u0131cak andan ald\u0131lar. \u015eimdiki zamanda sa\u00e7 gibi oldu ki, avratlar bile sa\u00e7\u0131n keserler ve erler sakallar\u0131n keserler.\u201d<\/p>\n\n\n\n Fatih Sultan Mehmet, \u015f\u00fcphesiz devrinin en \u201cmodern\u201d h\u00fck\u00fcmdarlar\u0131ndan idi. \u00dclkesini devrin en ileri \u00fclkesi yapmak azminde idi. Bir taraftan Do\u011fu’dan astronom-riyaziyeci Ali Ku\u015fcu\u2019yu ve b\u00fcy\u00fck edip Molla Cami\u2019yi \u00fclkesine \u00e7a\u011f\u0131r\u0131yor, \u00f6b\u00fcr taraftan Bat\u0131\u2019dan h\u00fcmanist Ciriaco d\u2019Ancona\u2019y\u0131 ve ressam Bellini\u2019yi saray\u0131na davet ediyordu. \u0130mparatorlu\u011fun maliye i\u015flerini bir Napolili Yahudinin, Yakup Pa\u015fa\u2019n\u0131n eline vermi\u015fti. Fatih, Galata\u2019da Floransal\u0131lar\u0131n ziyafetlerine kat\u0131lmaktan \u00e7ekinmezdi. Geli\u015fme ve ilerleme ihtiyac\u0131n\u0131 \u015fiddetle duymas\u0131, bu maksatla gelene\u011fi k\u0131rarak her vas\u0131ta ve unsurdan faydalanma\u011fa \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 onun modernizmi hakk\u0131nda hi\u00e7 \u015f\u00fcphe b\u0131rakmaz.<\/p>\n\n\n\n Daha sonralar\u0131, 1555\u2019de Busbecq \u015funlar\u0131 yaz\u0131yordu : \u201cD\u00fcnyada hi\u00e7bir millet T\u00fcrkler kadar faydal\u0131 bir icad\u0131 benimsemekte g\u00f6n\u00fcll\u00fc de\u011fildir. Mesel\u00e2 bizim k\u00fc\u00e7\u00fck b\u00fcy\u00fck toplar\u0131m\u0131z\u0131 ve di\u011fer icadlar\u0131m\u0131z\u0131 derhal kabul etmi\u015flerdir\u201d.<\/p>\n\n\n\n Fakat 16. as\u0131r ikinci yar\u0131s\u0131nda Osmanl\u0131lar, her \u015feyde en ileriye sahip olduklar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncesine vard\u0131lar. Art\u0131k de\u011fi\u015fmek de\u011fil, muhafaza etmek kaygusuna d\u00fc\u015ft\u00fcler.<\/p>\n\n\n\n B\u00f6ylcce Osmanl\u0131 k\u00fclt\u00fcr\u00fc kl\u00e2sizmini<\/em> yapm\u0131\u015f, ba\u015fka ifade ile kaidele\u015fmi\u015f, kal\u0131bla\u015fm\u0131\u015f ve Osmanl\u0131lar\u0131n attitude<\/em>‘i art\u0131k iktibas ve de\u011fi\u015fmeye kar\u015f\u0131 olmu\u015ftur. Davran\u0131\u015fta de\u011fi\u015fiklik, de\u011fi\u015fme ve isl\u00e2h ihtiyac\u0131, ancak \u015fiddetli bir zaruret, bir m\u00fcdafaa ihtiyac\u0131, y\u00e2ni faide d\u00fc\u015f\u00fcncesiyle 1699\u2019da kendini g\u00f6sterecektir. Bu y\u00f6neli\u015f, san\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi, yaln\u0131z asker\u00ee teknikte de\u011fil, zevklerde ve hayat felsefesinde ve bilhassa Bat\u0131 medeniyetine kar\u015f\u0131 bak\u0131\u015fta da de\u011fi\u015fiklik meydana getirdi. Art\u0131k Bat\u0131 be\u011feniliyor, onun ba\u015far\u0131lar\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda hayranl\u0131k duyuluyordu. Bir zaruret olarak kabul edilen Bat\u0131 asker\u00ee tekni\u011finden, 19. as\u0131rda devlet idaresinde ve idar\u00ee teknikte taklide ge\u00e7ildi. Ayn\u0131 devirde edebiyatta ilk defa bat\u0131l\u0131 hayat g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc de ayd\u0131nlar aras\u0131nda yay\u0131lma\u011fa ba\u015flad\u0131. \u0130\u015fte Atat\u00fcrk\u2019\u00fc b\u00fct\u00fcn bu uzun tarih\u00ee geli\u015fme haz\u0131rlam\u0131\u015ft\u0131r. Fakat 20. As\u0131r ba\u015f\u0131nda Ziya G\u00f6kalp\u2019dc bile modernle\u015fme, daha ziyade yaln\u0131z Bat\u0131 ilim ve teknolojisini iktibas \u015feklinde anla\u015f\u0131l\u0131yordu.<\/p>\n\n\n\n Modernle\u015fmede Atat\u00fcrk ihtil\u00e2li topyek\u00fbn bir ihtil\u00e2ldir. O, Bat\u0131’y\u0131 hayat felsefesi ile ve onun b\u00fct\u00fcn senbolleri ve de\u011fer h\u00fck\u00fcmleriyle benimsiyordu. 1925\u2019de diyordu ki : \u201cMedeniyim diyen T\u00fcrkiye Cumhuriyeti halk\u0131 zihniyetiyle medeni oldu\u011funu isbat ve izh\u00e2r etmek mecburiyetindedir\u2026. Aile hayaliyle, ya\u015fay\u0131\u015f tarziyle medeni oldu\u011funu g\u00f6stermek mecburiyetindedir”. 1927\u2019de de \u201cTapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z ve yapmakta oldu\u011fumuz inkil\u00e2plar\u0131n gayesi T\u00fcrkiye Cumhuriyeti halk\u0131n\u0131 tamamen asri ve b\u00fct\u00fcn m\u00e2na ve e\u015fk\u00e2liyle medeni bir heyet-i i\u00e7timaiye haline isal etmektir. \u0130nk\u0131l\u00e2b\u0131m\u0131z\u0131n umde-i asliyesi budur”. \u201cBe\u015f alt\u0131 sene i\u00e7inde kendimizi kurtarm\u0131\u015fsak bu, zihniyetimizdeki tebedd\u00fcldendir. Art\u0131k duramay\u0131z. Behemehal ileri gidece\u011fiz”<\/em>.<\/p>\n\n\n\n Zihniyet de\u011fi\u015fikli\u011fi, topyek\u00fbn de\u011fi\u015fme; i\u015fte bu kelimelerde Atat\u00fcrk\u2019\u00fcn radikal devrimci modernle\u015fme fikri ifadesini bulmaktad\u0131r. Malinovski\u2019nin t\u00e2biriyle gaye, T\u00fcrk cemiyet d\u00fczenini, y\u00e2ni i\u00e7timai, madd\u00ee ve m\u00e2nevi medeniyetini Bat\u0131 medeniyeti tipine \u00e7evirmektir. T\u00fcrkiye\u2019yi bat\u0131l\u0131 bir millet yapmakt\u0131r. Modernle\u015fme, Atat\u00fcrk taraf\u0131ndan asrile\u015fme, muas\u0131r medeniyet seviyesine eri\u015fme<\/em> veya garpl\u0131la\u015fma<\/em> terimleriyle ifade olunmu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n 1924 \u015fubat\u0131nda dedi ki: \u201cmedeniyetegirmek arzu edip de Garb’a tevecc\u00fch etmemi\u015f devlet hangisidir?”<\/em>. \u015e\u00fcphesiz modernle\u015fme, zaruri olarak bat\u0131l\u0131la\u015fma de\u011fildir. Bug\u00fcn bir \u00e7ok milletler, mesel\u00e2 Araplar modernle\u015fmek istediklerini, fakat bat\u0131l\u0131la\u015fmak istemediklerini il\u00e2n etmektedirler. Bu fikirde olanlar Bat\u0131 k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn mayas\u0131nda tarih\u00ee h\u0131ristiyan k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc bulurlar ve ondan insan\u00ee ve akl\u00ee olan ilmi ve teknolojiyi ay\u0131rt etmek isterler. Ziya Pa\u015fa daha 1869 da : \u201cAvrupal\u0131ya taklit ile ileri gitmek d\u00e2iresinde bulundu\u011fumuz halde Avrupa’da c\u00e2ri olan ri\u00e2yet-i kan\u00fbn ve icr\u00e2y-\u0131 ahk\u00e2m-\u0131 m\u00fck\u00e2fat ve m\u00fcc\u00e2z\u00e2t ve terakki-i sanayi ve tevs\u00ee-i tic\u00e2ret ve tem\u00een-i hukuk ve us\u00fbl-i me\u015fveret-i milliye gibi esb\u00e2b-\u0131 terakkiden hi\u00e7 birini taklit etmeyip fakat tiyatro yapmak baloya gitmek, zevcesini k\u0131skanmamak, tah\u00e2retsiz gezmek misill\u00fb \u015feylerde tatbik-i harekete \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131”<\/em> ve ahl\u00e2k-\u0131 milliyeyi bozdu\u011fumuzu yaz\u0131yordu. \u0130\u015fte bug\u00fcn m\u00fcsl\u00fcman memleketlerinin baz\u0131lar\u0131 ayn\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnceye t\u00e2bidirler.<\/p>\n\n\n\n \u015eu halde Bat\u0131 medeniyeti ger\u00e7ekte nedir? K\u00fclt\u00fcr ve medeniyet bahsinde oldu\u011fu gibi bu meselede de ancak bir yorumlama bahis konusu olabilir. Bat\u0131 medeniyetini yorumlayanlar\u0131n baz\u0131lar\u0131 onu, evvel\u00e2 topyek\u00fbn Bat\u0131ya mahsus tarih\u00ee geli\u015fmelerin do\u011furdu\u011fu i\u00e7tima\u00ee bir kompleks \u015feklinde tel\u00e2kki ederler. Buna kar\u015f\u0131 ba\u015fkalar\u0131, modern Avrupa\u2019n\u0131n do\u011fu\u015funda muayyen bir unsurun a\u011f\u0131rl\u0131k noktas\u0131 te\u015fkil etti\u011fine kanidirler. J. Burckhardt\u2019dan gelen bir ak\u0131ma g\u00f6re, modern Avrupa r\u00f6nesans<\/em> ve reform<\/em>‘dan do\u011fmu\u015ftur. Bu hareketler, ferdiyetin geleneklere isyan\u0131, ferdin duyma, d\u00fc\u015f\u00fcnme, tapma ve yaratma \u00e7abalar\u0131nda otoritelerden \u00e2z\u00e2de serbest geli\u015fme iradesini temsil eder ve kl\u00e2sik k\u00fclt\u00fcrde bu ihtiyac\u0131na bir destek ve \u00f6rnek bulmu\u015ftur. B\u00f6ylece b\u00fct\u00fcn tezah\u00fcrlerinde yeni bir \u00e7a\u011f, yeni bir Avrupa do\u011fmu\u015ftur. Kl\u00e2sik k\u00fclt\u00fcr\u00fc hareket noktas\u0131 olarak alan ferdiyetin galebesi modern Avrupa k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn kayna\u011f\u0131 ve temelidir.<\/p>\n\n\n\n Burada hemen il\u00e2ve edelim ki, bu yorum tarz\u0131 T\u00fcrkiye\u2019de de reva\u00e7 bulmu\u015ftur. Modernle\u015fme, bir T\u00fcrk h\u00fcmanizminin do\u011fu\u015funa ba\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Bu cereyana ba\u011fl\u0131 olarak baz\u0131lar\u0131 ilmi, rasyonel zihniyeti<\/em> Bat\u0131 medeniyetinin temel prensibi olarak belirtirler ve derler ki, Bat\u0131 k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc Do\u011fu k\u00fclt\u00fcrlerinden ay\u0131ran ba\u015fl\u0131ca \u00f6zellik, bat\u0131l\u0131 insan\u0131n eski Yunanl\u0131 gibi insana ve k\u00e2inata objektif bir g\u00f6zle bakabilmesindedir. Olaylar\u0131 objektif bir \u015fekilde m\u00fc\u015fahede ile rasyonel bir sisteme ba\u011flama kabiliyetidir. Modern insan, devlet hayat\u0131ndan \u00f6zel ya\u015fay\u0131\u015f tarz\u0131na kadar her \u015feyi rasyonel<\/em> bir \u015fekilde d\u00fczenleme\u011fe \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Buna kar\u015f\u0131 do\u011fulu her \u015feyi mistik, majik, \u0130l\u00e2hi bir sebebe ba\u011flar. Onun g\u00f6z\u00fcnde Tanr\u0131 ile her h\u00e2dise aras\u0131nda do\u011frudan do\u011fruya bir m\u00fcnasebet vard\u0131r. Bu sebepten o bizzat h\u00e2diseleri kontrol iradesini kendinde g\u00f6rmez. Halbuki bat\u0131l\u0131 insan tabi\u00ee ve i\u00e7tima\u00ee muhitini kontrol kudretini kendinde g\u00f6r\u00fcr. Onun i\u00e7indir ki, bat\u0131l\u0131, do\u011fulu ile temas\u0131nda onun davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 irrationel, fatalist<\/em> olarak vas\u0131fland\u0131r\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Atat\u00fcrk\u2019e g\u00f6zlerimizi \u00e7evirelim. O, diyor ki; “D\u00fcnyada her \u015fey i\u00e7in maddiy\u00e2t i\u00e7in m\u00e2neviy\u00e2t i\u00e7in muvaffakiyet i\u00e7in en hakiki m\u00fcr\u015fit ilimdir, fendir. \u0130lim ve fennin haricinde bir m\u00fcr\u015fid aramak gaflettir, cehalettir, dal\u00e2lettir”’ \u201cMemleketler muhteliftir, fakat medeniyet birdir ve bir milletin terakkisi i\u00e7in de bu yeg\u00e2ne medeniyete i\u015ftirak etmesi l\u00e2z\u0131md\u0131r”<\/em>.<\/p>\n\n\n\n Atat\u00fcrk i\u00e7in her hareketimize ilim zihniyeti<\/em>, b\u00fct\u00fcn k\u00fclt\u00fcre \u015fekil veren temel prensip ve bir hayat g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc olarak h\u00e2kim olmal\u0131d\u0131r. Bat\u0131 medeniyeti, bu insan\u00ee \u00fcniversel prensipin mahsul\u00fc oldu\u011fu i\u00e7in birdir. Bunun i\u00e7indir ki o, devlet ve cemiyet hayat\u0131nda, d\u00fcnyev\u00ee ya\u015fay\u0131\u015f\u0131m\u0131zda, mistik ve \u0130l\u00e2hi temele dayanan her t\u00fcrl\u00fc m\u00fcessesenin h\u00e2kimiyetine son vermedik\u00e7e modernle\u015fmenin m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131na inan\u0131yordu.<\/p>\n\n\n\n T\u00fcrkiye\u2019nin, ilim zihniyetinin yerle\u015fmesiyle modernle\u015fece\u011fi fikri \u00fczerinde son yirmi y\u0131l i\u00e7inde bilhassa iki T\u00fcrk d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u00fc etrafl\u0131 bir \u015fekilde durmu\u015flard\u0131r. Ord. Prof. Ayd\u0131n Say\u0131h\u2019ya g\u00f6re \u00e7a\u011f\u0131m\u0131z\u0131n en ileri ve en medeni cemiyetleri ilim zihniyetine t\u00e2bi cemiyetlerdir. Zira ilim, i\u00e7timai \u015fartlar\u0131 a\u015fan objektif mahiyetile gelenekleri bertaraf eder, cemiyete de\u011fi\u015fme ve dinamizm getirir. Bu cemiyetler yeni durumlara b\u00fcy\u00fck bir intibak kabiliyetini haizdir ve bunun sonucu s\u00fcratli ilerlemeler yaparlar. Bu ilerlemeler sonsuzdur. Kez\u00e2 ilim, anprik teknolojiye kar\u015f\u0131 ileri bir teknoloji getirir ve cemiyetin istihsal g\u00fcc\u00fcn\u00fc ve refah seviyesini y\u00fckseltir.<\/p>\n\n\n\n Prof. M\u00fcmtaz Turhan ise, medeniyet ve k\u00fclt\u00fcr aras\u0131nda mahiyet fark\u0131 bulan sosyologlara kat\u0131l\u0131r ve ger\u00e7ek bat\u0131l\u0131la\u015fmay\u0131 ilm\u00ee zihniyet ve teknolojiden bekler. Ona g\u00f6re. Bat\u0131 medeniyeti \u201ctamamiyle rasyonel m\u00fcnasebetlerin bir terkibidir\u201d. Esas unsurlar\u0131 da ilim, teknik, hukuk ve h\u00fcrriyettir. Bir k\u00fclt\u00fcr olarak Bat\u0131 k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc benimsemek imk\u00e2ns\u0131zd\u0131r. Fakat Bat\u0131 medeniyetinin esas unsurlar\u0131n\u0131 benimsemek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Modernle\u015fme de budur. Bu sebepten maarifi geni\u015fletmek, ilm\u00ee zihniyeti benimsemi\u015f \u00e2lim ve m\u00fctehass\u0131slar\u0131n miktar\u0131n\u0131 artt\u0131rmak modernle\u015fmeye g\u00f6t\u00fcren en k\u0131sa yoldur.<\/p>\n\n\n\n Max Weber de rasyonelle\u015fmeyi Bat\u0131 medeniyetinin en belirli vasf\u0131 olarak g\u00f6r\u00fcr ve Bat\u0131 devlet kavram\u0131 \u00fczerinde durur. Ona g\u00f6re rasyonel devlet, Bat\u0131 medeniyetine h\u00e2s bir kavramd\u0131r. Bu suretle bat\u0131l\u0131 modern devlet, cemiyeti, kitlenin refah ve saadeti gayesiyle rasyonel bir tarzda te\u015fkil\u00e2tland\u0131ran, topluluklar\u0131n zira\u00ee, sana\u00ee. ticar\u00ee ve i\u00e7tima\u00ee yap\u0131s\u0131n\u0131 ve faaliyetlerini yak\u0131ndan kontrol eden ve d\u00fczenleyen, pl\u00e2nla\u015ft\u0131ran bir devlet tipidir. Do\u011fulu devlet, bunun tersine, her \u015feyi tabiat \u00fcst\u00fc kuvvetlere b\u0131rakan, i\u00e7timai faaliyetleri mistik men\u015feden bir hukuka dayand\u0131ran sathi bir idare \u015fekli temsil eder. Modern devlet, cemiyeti temellerinden kavrayan ve de\u011fi\u015ftiren bir kuvvettir. Geleneksel cemiyet ise, i\u015fleri kadere b\u0131rakan devlettir.<\/p>\n\n\n\n \u0130ktisat tarih\u00e7isi Cunningham, modern devletin do\u011fu\u015fundaki \u015fartlar\u0131 ara\u015ft\u0131r\u0131r ve modern devletin, kilisenin iktisad\u00ee hayat ve hukuk sahas\u0131nda m\u00fcdahalelerini s\u0131n\u0131rlad\u0131\u011f\u0131n\u0131, l\u00e2ik bir hukuka dayanan ziyadesiyle merkezile\u015fmi\u015f bir idare yaratt\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve cemiyet i\u00e7inde faaliyet sahas\u0131n\u0131 geni\u015fletmi\u015f oldu\u011funu belirterek Weber\u2019le birle\u015fir. B\u00f6ylece modern Bat\u0131 cemiyetinin ana vas\u0131f\u0131n\u0131, onun iktisad\u00ee b\u00fcnyesinde g\u00f6ren tel\u00e2kkiye gelmi\u015f bulunuyoruz.<\/p>\n\n\n\n Bunlar modern devleti bilhassa bir refah devleti<\/em> olarak anlamaktad\u0131rlar. Modern cemiyet il\u00e2h\u00ee, mistik \u00f6l\u00e7\u00fclerle de\u011fil, m\u00fcspet ekonomik ve sosyal \u00f6l\u00e7\u00fclerle t\u00e2yin edilmektedir. B\u00f6ylece modern bir cemiyetin vas\u0131f ve \u015fartlar\u0131 \u015funlard\u0131r :<\/p>\n\n\n\n 1. Halk\u0131n ekseriyetinin ihtiya\u00e7lar\u0131 \u00e7ok \u00e7e\u015fitli, hayat standard\u0131 ve n\u00fcfus ba\u015f\u0131na gelir miktar\u0131, okuyup yazma nisbeti y\u00fcksek;<\/p>\n\n\n\n 2. \u0130\u015f b\u00f6l\u00fcm\u00fc ve i\u00e7timai farkl\u0131la\u015fma ilerlemi\u015f oldu\u011fu gibi i\u00e7timai seyyaliyet en y\u00fcksek derecede ve bunu sa\u011flayan haberle\u015fme, ula\u015ft\u0131rma vas\u0131talar\u0131 m\u00fctek\u00e2mil;<\/p>\n\n\n\n 3. \u0130lm\u00ee teknoloji b\u00fct\u00fcn istihsal kollar\u0131nda h\u00e2kim, insan ve hayvan g\u00fcc\u00fc yerine tabiat kuvvetlerinin istismar\u0131 gelmi\u015f;<\/p>\n\n\n\n 4. Emek kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 istihsal nisbeti \u00e2zami, l\u00fczumsuz emek ve servet israf\u0131 \u00f6nlenmi\u015f.<\/p>\n\n\n\n Bug\u00fcn modern cemiyet kar\u015f\u0131s\u0131nda, geli\u015fmemi\u015f geleneksel cemiyet mefhumu ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Reva\u00e7ta olan bir iktisad\u00ee geli\u015fme teorisine g\u00f6re, geli\u015fmemi\u015f cemiyetin en g\u00f6ze \u00e7arpan vasf\u0131, y\u00fcksek n\u00fcfus art\u0131\u015f\u0131 nisbetine kar\u015f\u0131 yetersiz gelir art\u0131\u015f\u0131 ve bunun neticesinde daim\u00ee bir fakirle\u015fmedir. D\u00fc\u015f\u00fck hayat standardiyle beraber sermaye birikiminde yetersizlik, ilk ihtiya\u00e7lar\u0131n tatminine m\u00fcnhas\u0131r basit bir ya\u015fama tarz\u0131, gelenek\u00e7ilik geri cemiyetlerin vas\u0131flar\u0131 aras\u0131ndad\u0131r. Modern cemiyetle geleneksel cemiyet aras\u0131nda en b\u00fcy\u00fck fark ilerleme temposundad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Atat\u00fcrk, daha 1923 de T\u00fcrkiye\u2019nin modernle\u015fmesi i\u00e7in refah devleti gayesini g\u00f6stermi\u015fti. O tarihte \u0130zmir\u2019de toplanm\u0131\u015f olan iktisat kongresinde s\u00f6ylenmi\u015f olan \u015fu s\u00f6zler onundur :<\/p>\n\n\n\n “Bence halk devri, iktisat devri mefhumiyle ifade olunur, \u00f6yle bir iktisat devri ki, onda memleketimiz mamur olsun, milletimiz m\u00fcreffeh olsun ve zengin olsun… Fakr\u0131 fazilet bilmek felsefesine de iktisat devri hitam versin…\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n 1937\u2019 de daha a\u00e7\u0131k olarak \u201cb\u00fcy\u00fck d\u00e2vam\u0131z en medeni ve en m\u00fcreffeh millet olarak varl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 y\u00fckseltmektir\u2026. Bu te\u015febb\u00fcste ba\u015far\u0131 ancak t\u00f6reli bir pl\u00e2nla ve rasyonel tarzda \u00e7al\u0131\u015fmakla olur.\u201d \u201cMilletimizi en geni\u015f refah vas\u0131ta ve kaynaklar\u0131na sahip k\u0131laca\u011f\u0131z\u201d (1933).<\/p>\n\n\n\n Atat\u00fcrk devrinde rasyonel devlet, ekonomik – sosyal hayatta, terbiyede ve k\u00fclt\u00fcrde muayyen bir gayeye g\u00f6re d\u00fczenleyici devlet mefhumunun uygulanmas\u0131na giri\u015fmi\u015ftir. Cemiyetin temellerine kadar inen bir devlet faaliyeti, tamamiyle rasyonel metodlara ve rasyonel bir hukuka dayand\u0131r\u0131lmak istenmi\u015ftir. Fakat bug\u00fcn ac\u0131 ile m\u00fc\u015fahede etmek mecburiyetindeyiz ki, Atat\u00fcrk\u2019\u00fcn \u00f6l\u00fcm\u00fcnden \u00e7eyrek as\u0131r sonra T\u00fcrkiye h\u00e2l\u00e2 geli\u015fmemi\u015f memleketler aras\u0131ndad\u0131r. Modernle\u015fme ger\u00e7ekle\u015fmemi\u015ftir. Bug\u00fcn bir d\u00f6n\u00fcm noktas\u0131na gelmi\u015f bulunuyoruz. Durum \u015fudur :<\/p>\n\n\n\n \u0130ktisad\u00ee problem, modernle\u015fme buhran\u0131n\u0131n esas konusu olmakta devam ediyor. T\u00fcrkiye geli\u015fmemi\u015f memleketleri tehdit eden f\u00e2sid daire i\u00e7indedir. Rekor seviyede bir n\u00fcfus art\u0131\u015f\u0131na kar\u015f\u0131l\u0131k gelir yeter derecede bir kalk\u0131nmay\u0131 sa\u011fl\u0131yacak miktarda artmamakta, daim\u00ee bir fakirle\u015fme ve bundan do\u011facak i\u00e7tima\u00ee ve siyas\u00ee tehlikeler memleketi tehdit etmektedir. Son kalk\u0131nma pl\u00e2n\u0131m\u0131za g\u00f6re, T\u00fcrkiye\u2019de n\u00fcfus ba\u015f\u0131na gelir modern cemiyetlerden on defa d\u00fc\u015f\u00fckt\u00fcr. Okuma yazma bilmiyenler % 61 dir. \u015eehirlerde meskenlerin % 30\u2019 u oturulam\u0131yacak seviyededir. Kara sapan miktar\u0131 1948 den 1958 e yar\u0131m milyon artm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130ktisat\u00e7\u0131lar\u0131n geri cemiyetler i\u00e7in kulland\u0131klar\u0131 hangi \u00f6l\u00e7\u00fcy\u00fc tatbik ederseniz, T\u00fcrkiye\u2019yi geli\u015fmemi\u015f bir cemiyet olarak bulacaks\u0131n\u0131z.<\/p>\n\n\n\n Bu durumun sebebi nedir ?<\/p>\n\n\n\n T\u00fcrkiye\u2019de rasyonel devlet, Bat\u0131\u2019dakinden farkl\u0131 bir \u015fekilde ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f ve tamamiyle uygulanamam\u0131\u015ft\u0131r. Modernle\u015fme, Bat\u0131\u2019da uzun bir tek\u00e2m\u00fcl neticesinde a\u015fa\u011f\u0131dan, kitlenin geleneksel cemiyeti de\u011fi\u015ftirmesi \u015feklinde olmu\u015f; T\u00fcrkiye\u2019de ise devletin ve ayd\u0131n bir z\u00fcmrenin devrim hareketi olarak yukar\u0131dan gelmi\u015ftir. Bu durum, i\u00e7tima\u00ee ve siyas\u00ee geli\u015fmemizde, m\u00fccadele ve buhranlar\u0131m\u0131zda b\u00fcy\u00fck bir rol oynam\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcnmektedir. E\u011fitim nimetlerinden mahrum, mistik zihniyete sahip, taradisyonalizmin h\u00e2kim oldu\u011fu kitlede, modernle\u015fmeye kar\u015f\u0131 bir direnme kendini g\u00f6stermi\u015f ve kitlenin rey sahibi oldu\u011fu siyas\u00ee iktidar m\u00fccadelesi devrinde ise, siyaset\u00e7iler bu cereyandan istifade etme\u011fi denemi\u015flerdir. Gelenek\u00e7ilik te\u015fvik olunmu\u015f ve kitlenin muhafazak\u00e2r hisleri ayd\u0131nlara kar\u015f\u0131 bir d\u00fc\u015fmanl\u0131k haline getirilme\u011fe \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. T\u00fcrkiye bug\u00fcn bu ger\u00e7ekleri a\u00e7\u0131k\u00e7a tesbit etmi\u015ftir ve yeni bir hamle ile rasyonel modern devleti kurmak \u00e7abas\u0131 i\u00e7indedir.<\/p>\n\n\n\n Son anayasam\u0131z ve iktisad\u00ee kalk\u0131nma hamlemiz, Atat\u00fcrk\u2019\u00fcn mill\u00ee demokratik refah devleti yolunda, yani ger\u00e7ek modernle\u015fmede, kesin bir ileri at\u0131lmay\u0131 ifade eder. Bu hamlenin ba\u015far\u0131ya ula\u015fmas\u0131, hi\u00e7 \u015f\u00fcphesiz bu devletin kudret kayna\u011f\u0131 olan mill\u00ee dava heyecan\u0131n\u0131 beraber duymakla ve b\u00fct\u00fcn milletin bu hedefe do\u011fru birlik halinde y\u00fcr\u00fcmesi ile m\u00fcmk\u00fcn olacakt\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Halil \u0130nalc\u0131k Anahtar Kelimeler: Atat\u00fcrk, T\u00fcrkiye, Modernle\u015fme, Lozan Bar\u0131\u015f Konferans\u0131, Tarih 1922 Lozan konferans\u0131na delegelerimiz e\u015fsiz bir zaferle gittiler. Fakat orada m\u00fczakereler a\u00e7\u0131ld\u0131\u011f\u0131 zaman bat\u0131l\u0131 devletler T\u00fcrkiye\u2019ye e\u015fitlik hakk\u0131 tan\u0131mak istemiyorlar, bilhassa T\u00fcrkiye\u2019nin geri bir memleket oldu\u011fu noktas\u0131 \u00fczerinde duruyorlard\u0131. Kapit\u00fcl\u00e2syonlar\u0131n ipkas\u0131 i\u00e7in Ryan \u201cMedeni Kanun \u0130sl\u00e2m mevzuat\u0131ndan al\u0131nmad\u0131r”, Galli ise \u201c Kanun-i esasi, kanunlar\u0131n daima f\u0131k\u0131h ahk\u00e2m\u0131na … <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[316,317,318,319,163,320,321,322,323,324,325,326,327,328,329,330,331,332,333,334,335,336,337,338,339,340,341,342,343,344,345,346,347,348,349,350,351,352,353,354,355,356,164,357,358,359,360,361,362,363,364,365,366,367,368,369,370,371,372,373,374,375,376],"class_list":["post-247","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-uncategorized","tag-beautyblogger","tag-blogcommunity","tag-blogdesign","tag-blogfeed","tag-blogger","tag-bloggerdiaries","tag-bloggergoals","tag-bloggerlife","tag-bloggerlove","tag-bloggerslife","tag-bloggersofinstagram","tag-bloggerstyle","tag-bloggersupport","tag-bloggerworld","tag-blogging","tag-bloggingcommunity","tag-blogginggoals","tag-blogginglife","tag-bloggingtips","tag-bloginspo","tag-bloglife","tag-blogpost","tag-blogstrategy","tag-blogtips","tag-branding","tag-businesstips","tag-contentcreator","tag-contentmarketing","tag-contentstrategy","tag-copywriting","tag-creativewriting","tag-creativity","tag-dailyinspo","tag-digitalcontent","tag-digitalmarketing","tag-entrepreneur","tag-fashionblogger","tag-foodblogger","tag-freelancer","tag-growthmindset","tag-hustle","tag-influencer","tag-inspiration","tag-instablog","tag-lifestyleblogger","tag-marketingtips","tag-mindset","tag-motivation","tag-onlinebusiness","tag-onlinemarketing","tag-personalblog","tag-productivity","tag-remotework","tag-smallbusiness","tag-socialmedia","tag-storytelling","tag-travelblogger","tag-website","tag-wordpress","tag-workfromanywhere","tag-writersofinstagram","tag-writingcommunity"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sevenhd.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/247","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sevenhd.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sevenhd.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sevenhd.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sevenhd.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=247"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/sevenhd.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/247\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":248,"href":"https:\/\/sevenhd.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/247\/revisions\/248"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sevenhd.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=247"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sevenhd.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=247"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sevenhd.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=247"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}