1<\/a>]. Frans\u0131z Demiryollar\u0131 idaresinden vagon ve lokomotif kiralanmas\u0131nda ve \u00f6d\u00fcn\u00e7 be\u015fy\u00fcz ton k\u00f6m\u00fcr al\u0131nmas\u0131nda arac\u0131l\u0131\u011f\u0131na ba\u015fvurulmu\u015f oldu\u011fu anla\u015f\u0131lan, Franklen Buyyon\u2019un bu konuda da arac\u0131l\u0131\u011f\u0131ndan yararlan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir. Franklen Buyyon; Ere\u011fli k\u00f6m\u00fcrlerinin Frans\u0131z vapurlar\u0131yla Mersin\u2019e ta\u015f\u0131nmas\u0131nda Yunanl\u0131lar\u0131n herhangi bir \u015fekilde sald\u0131r\u0131da bulunamayacaklar\u0131n\u0131, bu konu \u00fczerinde \u0130stanbul\u2019da M\u00f6sy\u00f6 Vil ile H\u00e2mid Bey\u2019in g\u00f6r\u00fc\u015fmeler yapmas\u0131n\u0131n kararla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131, Mersin\u2019deki Frans\u0131z Gemi Ortakl\u0131\u011f\u0131n\u0131n bir adam\u0131n\u0131n bu i\u015f i\u00e7in \u0130stanbul\u2019a gitti\u011fini bildirmi\u015ftir. Buna dayan\u0131larak Umum M\u00fcd\u00fcrl\u00fckten Naf\u0131a Vek\u00e2letine g\u00f6nderilen bir yaz\u0131da H\u00e2mid Bey\u2019in bu duruma dikkatinin \u00e7ekilmesi ile birlikte, Ere\u011fli K\u00f6m\u00fcrlerinin getirtilmesi sorunu ile Vek\u00e2let\u2019in do\u011frudan u\u011fra\u015fmas\u0131 istenilmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n\u00d6te yandan, Kardif k\u00f6m\u00fcrleri satmak isteyenlerin \u00f6nerileri de ba\u015flam\u0131\u015f oldu\u011fundan Umum M\u00fcd\u00fcrl\u00fck, Zonguldak\u2019a M.M\u00fcdafaa Vek\u00e2leti m\u00fcteahhitlerinden M.Ali Bey\u2019den Kardif k\u00f6m\u00fcr cinsleri ile bunlar\u0131n o s\u0131radaki fiyatlar\u0131 hakk\u0131nda bilgi istemi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n
K\u00f6m\u00fcr satmak isteyenler \u00e7o\u011falm\u0131\u015f ise de mal\u00ee durum bunlar\u0131 kar\u015f\u0131lamaya elveri\u015fli h\u00e2le gelememi\u015ftir. Kardif k\u00f6m\u00fcr\u00fc stokunu tonu 30 liradan vermek isteyen kimseye, elde para bulunmad\u0131\u011f\u0131ndan, Ankara ile g\u00f6r\u00fc\u015fme i\u00e7in biraz beklemesi istenilmi\u015ftir. Fakat, bu giri\u015fimin de sonu gelmemi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n
Askerlik bak\u0131m\u0131ndan, ileride yap\u0131lacak \u00f6nemli ta\u015f\u0131malar\u0131n yak\u0131tlar\u0131n\u0131n \u015fimdiden depo edilmesi gere\u011fi, Demiryollar\u0131 \u0130daresinin s\u00fcregelen uyarmalar\u0131na ek olarak Hat Asker\u00ee Komiserli\u011fince de \u00fcst makamlara bildirilmekte oldu\u011fu anla\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu zorlamalara ra\u011fmen; \u00f6teki ko\u015fullar\u0131n uygun ve elveri\u015fli oldu\u011fu \u015fu s\u0131ralarda, k\u00f6m\u00fcr al\u0131p depo etmek gibi en gerekli bir i\u015fin yap\u0131lmas\u0131na, mal\u00ee durumun elvermedi\u011fi g\u00f6r\u00fclmektedir.<\/p>\n\n\n\n
Naf\u0131a Vek\u00e2letine g\u00f6nderilen 21.1.1338 (1922) tarihli ve \u201charp\u201d i\u015faretli \u015fifrede, Ordunun yo\u011fun ta\u015f\u0131ma i\u015fleri \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131ndan odun yakman\u0131n, bu g\u00f6revi \u201cK\u00f6m\u00fcr\u201d gibi sa\u011flamayaca\u011f\u0131, bir vagon k\u00f6m\u00fcre alt\u0131 vagon odun kar\u015f\u0131l\u0131k verebilece\u011finden, yaln\u0131z odunla i\u015fletme yap\u0131l\u0131rsa, hat \u00fczerinde odun depolan da kurmak gerekece\u011fi, ayr\u0131ca, bu odun vagonlar\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131mak i\u00e7in makine say\u0131s\u0131n\u0131n da yeterli olmad\u0131\u011f\u0131, bir\u00e7ok k\u00f6m\u00fcr sat\u0131\u015f\u0131 \u00f6nerileri aras\u0131nda Mersin\u2019de vagonda teslim ko\u015fullu tonu 27 liradan Kardif k\u00f6m\u00fcr\u00fcn\u00fc alabilmek i\u00e7in bankaya yat\u0131r\u0131lacak para bulunamad\u0131\u011f\u0131 hususlar\u0131 a\u00e7\u0131klanmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Ere\u011fli-Zonguldak K\u00f6m\u00fcr\u00fc:<\/em><\/p>\n\n\n\n24.1.1338 tarihli Naf\u0131a Vekillili\u011finin telgraf\u0131nda; Zonguldak Osmanl\u0131 K\u00f6m\u00fcr \u015eirketinden d\u00f6rt bin ton k\u00f6m\u00fcr\u00fcn sat\u0131n al\u0131nmas\u0131na karar verildi\u011fi, tonunun Mersin vagonda teslim olarak 15,5 lira oldu\u011fu, vapur \u00fccretine verilmek \u00fczere M\u00e2liyeden idareye g\u00f6nderilecek on bin liran\u0131n Zonguldak Mutasarr\u0131fl\u0131\u011f\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile \u015firkete verilmek \u00fczere hemen g\u00f6nderilmesi istenilmektedir. Garp Cephesi Kumandanl\u0131\u011f\u0131 da Erk\u00e2n-\u0131 Harbiye-i Umumiye\u2019den kendisine g\u00f6nderilmi\u015f olan bu konudaki \u015fifre telgraf\u0131, demiryollar\u0131 idaresine g\u00f6ndermi\u015ftir. Bu \u015fifrede Naf\u0131a Vek\u00e2letince Zonguldak\u2019tan al\u0131nan ve i\u015flemleri bitmek \u00fczere olan k\u00f6m\u00fcr\u00fcn, \u00f6nemli ve acele ta\u015f\u0131malar i\u00e7in elde bulundurulmas\u0131n\u0131n ve odun depo edilmesi i\u015fine h\u0131z verilmesinin Naf\u0131a Vek\u00e2letine tebli\u011f edildi\u011fi bildirilmektedir.<\/p>\n\n\n\n
Zonguldak k\u00f6m\u00fcr\u00fc al\u0131m\u0131 i\u015fleriyle kendisinin me\u015fgul olmas\u0131 dile\u011fi \u00fczerine, Naf\u0131a Vek\u00e2letinin bu alanda \u00e7al\u0131\u015fmalar yapt\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir. Zonguldak Osmanl\u0131 K\u00f6m\u00fcr \u015eirketi ile, iki ay i\u00e7inde sekiz bin ton k\u00f6m\u00fcr\u00fcn teslimi \u00fczerine bir mukavele yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131; 48 bin lira tutacak olan navlun bedelinin, teslim edilenler oran\u0131nda pe\u015fin verilmesi ko\u015fulu ile k\u00f6m\u00fcr bedeli olan 76 bin liran\u0131n \u015eirketin G\u00fcmr\u00fck \u0130daresine olan borcundan d\u00fc\u015f\u00fclece\u011fi a\u00e7\u0131klanan Naf\u0131a Vek\u00e2letinin bir yaz\u0131s\u0131ndan, 1750 ton k\u00f6m\u00fcr y\u00fckl\u00fc bir vapurun da Mersin Liman\u0131na do\u011fru yola \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
O s\u0131ralarda, Demiryollar\u0131na k\u00f6m\u00fcr getirmekte olan Frans\u0131z band\u0131ral\u0131 Espuvar adl\u0131 vapurun 5.2.1338 tarihinde Zonguldak\u2019tan yola \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 fakat, yolda Yunanl\u0131lar taraf\u0131ndan el konarak Pire Liman\u0131na g\u00f6t\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc haber al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r, \u00f6te yandan; Adana Valili\u011fine gelen bir yaz\u0131dan, Frans\u0131z band\u0131ral\u0131 Espuvar adl\u0131 geminin Yunanl\u0131larca Pire Liman\u0131na g\u00f6t\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc\u00adn\u00fcn \u0130stanbul\u2019da Frans\u0131z Kuvvetlerinin kumandan\u0131 olan General Pelle taraf\u0131ndan haber verildi\u011fi; kurtarma i\u015fi ile kendisinin ilgilenece\u011fini, k\u00f6m\u00fcrlerin Frans\u0131z i\u015fgal b\u00f6lgesine ait oldu\u011funun ileri s\u00fcr\u00fclece\u011fini, bundan sonra k\u00f6m\u00fcrlerin \u0130skenderun\u2019da Ba\u011fdat Kumpanyas\u0131 ad\u0131na getirtilmesini istedi\u011fi anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
7.3.1338 tarihli telgraf\u0131 ile Adana Valisi H\u00e2mid Bey; Espuvar gemisinin Yunanl\u0131larca geri verildi\u011fi, bo\u015falt\u0131lm\u0131\u015f olan y\u00fck\u00fcn\u00fcn bedelinin sa\u011flanabil\u00addi\u011fi haberini vermektedir. Bu gemiden sekiz g\u00fcn sonra 13.2.1338 tarihinde 2675 ton k\u00f6m\u00fcrle Zonguldak\u2019tan yola \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 Naf\u0131a Vek\u00e2letince haber verilen ikinci bir vapura da Italyan Deniz Kuvvetlerince el konarak, k\u00f6m\u00fcrlerini \u0130stanbul\u2019da ucuz fiyatla satt\u0131rd\u0131klar\u0131 anla\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Bunlara bakarak Ere\u011fli-Zonguldak k\u00f6m\u00fcrlerinin getirtilmesinden umudunu yitiren Umum M\u00fcd\u00fcr Behi\u00e7 Bey, bir sava\u015f olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 haberlerinin esmekte oldu\u011fu anla\u015f\u0131lan Mart ay\u0131nda, Adana fabrikat\u00f6rlerinden Rasim Bev ad\u0131ndaki bir kimsenin verme\u011fi kabul etti\u011fi 40 ton k\u00f6m\u00fcr\u00fcn paras\u0131n\u0131n \u00f6denerek hemen al\u0131n\u0131p g\u00f6nderilmesini, idarenin Mersin mutemedine 19.3.1338 tarihinde bildirmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n
A\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 Kadar Altun:<\/em><\/p>\n\n\n\nUmum M\u00fcd\u00fcr; bu konu ile en \u00e7ok ilgilenecek makam oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcncesi ile Garp Cephesi Kumandanl\u0131\u011f\u0131na yak\u0131t durumunu a\u00e7\u0131klayan gizli bir yaz\u0131 g\u00f6ndermi\u015ftir. Bir\u00e7ok Kardif k\u00f6m\u00fcr\u00fc \u00f6nerilerini paras\u0131zl\u0131k y\u00fcz\u00fcnden benimseyemedi\u011fini, pahal\u0131 diye al\u0131nmam\u0131\u015f olan Mersin\u2019deki ufak stoklar\u0131n dahi \u015fimdi kalmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, bu durumu g\u00f6z \u00f6n\u00fcne alarak yaz\u0131\u015fmaya ve m\u00fcsaade almaya gerek g\u00f6rmeden bin ton Kardif k\u00f6m\u00fcr\u00fc i\u00e7in yaz\u0131l\u0131 s\u00f6zle\u015fme yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131, bunun i\u00e7in de pe\u015fin \u00fc\u00e7 bin lira verdi\u011fini, fakat gerisini \u00f6demek i\u00e7in para olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 Maliye Vekaletinin idareye olan 336 y\u0131l\u0131 borcunu tan\u0131mad\u0131\u011f\u0131n\u0131, 337 alacaklar\u0131ndan da para vermedi\u011fini, Demiryollar\u0131n\u0131n ise askeri ta\u015f\u0131malardan ba\u015fka bir ta\u015f\u0131ma yapamad\u0131\u011f\u0131ndan ayr\u0131ca para kazanamad\u0131\u011f\u0131m; Ordu ta\u015f\u0131malar\u0131n\u0131 durduracak nitelikte olan Maliye Vekaletinin bu tutumunu anlayamad\u0131\u011f\u0131m belirtti\u011fi bu yaz\u0131\u015f\u0131nda u. M\u00fcd\u00fcr Behi\u00e7 Bey, sava\u015f ba\u015flarsa gelecek bu Kardif k\u00f6m\u00fcr\u00fc \u0130\u00e7in \u201ca\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 kadar altun de\u011fer\u201d demekte, bu nedenlerle gereken paran\u0131n verilmesinin sa\u011flanmas\u0131n\u0131 istemek\u00adtedir.<\/p>\n\n\n\n
Umum M\u00fcd\u00fcr; sava\u015f ba\u015flarsa, fel\u00e2ketler kar\u015f\u0131s\u0131nda kalmamak \u0130\u00e7in her \u00e7areye ba\u015fvurdu\u011funu bildirerek; 500 tonu Frans\u0131z idaresinden \u00f6d\u00fcn\u00e7, \u00f6tekileri \u00e7e\u015fitli yerlerden olmak \u00fczere 650 ton k\u00f6m\u00fcr bulmu\u015f ve ta\u015f\u0131maya ba\u015flam\u0131\u015f oldu\u011funu 21.3.133\u00ab tarihli yaz\u0131 ile Naf\u0131a Vek\u00e2letine bildirmi\u015f, para yard\u0131m\u0131 yap\u0131lmas\u0131 \u0130\u00e7in yeniden uyarmalarda bulunmu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n
Ere\u011fli-Zonguldak K\u00f6m\u00fcrlerinin geli\u015fi:<\/em><\/p>\n\n\n\n29.3.1338 de \u201cArarat\u201d adl\u0131 Frans\u0131z band\u0131ral\u0131 bir gemi ile 1276 ton Ere\u011fli k\u00f6m\u00fcr\u00fc gelmi\u015ftir. Gemide bir Frans\u0131z subay\u0131 bulunmu\u015f, k\u00f6m\u00fcr de Osmanl\u0131 Bankas\u0131 ad\u0131na yola \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Frans\u0131z band\u0131ral\u0131 \u201cRusya\u201d ad\u0131ndaki geminin de 2500 ton k\u00f6m\u00fcrle 26.3.1338 tarihinde Zonguldak’tan yola \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 \u00f6\u011frenilmi\u015ftir. Ararat ad\u0131ndaki geminin bo\u015falt\u0131lmas\u0131 \u0130\u00e7in Osmanl\u0131 Bankas\u0131ndan bor\u00e7 al\u0131nd\u0131\u011f\u0131m bildiren u. M\u00fcd\u00fcr, Rusya ad\u0131ndaki geminin y\u00fck\u00fc daha \u00e7ok oldu\u011fundan acele para g\u00f6nderilmezse bunlar\u0131n bo\u015falt\u0131lamayacaklar\u0131n\u0131, bu bo\u015faltmalarla birlikte, g\u00fcmr\u00fckte bekleyen e\u015fya \u0130\u00e7in en az otuz bin lira verilmesini Naf\u0131a Vek\u00e2letinden istemi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n
Bu gemilerin getirdikleri k\u00f6m\u00fcr\u00fcn o s\u0131ralarda duyulan sava\u015f olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 s\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131 giderdi\u011fi anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Behi\u00e7 Bey\u2019in zaman\u0131nda haz\u0131rlatt\u0131\u011f\u0131 yaz\u0131\u015fmalar\u0131n kopyalar\u0131 ile birlikte arada notlar\u0131m da bulunduran defterlerinden 273 numaral\u0131s\u0131n\u0131n 40. sayfas\u0131ndaki notlar\u0131ndan \u00f6\u011frendi\u011fimize g\u00f6re; Mart 1338 (1922) \u0130\u00e7inde Garp Cephesinin istedi\u011fi ta\u015f\u0131malar artm\u0131\u015f; g\u00fcnl\u00fck 250 ton odun veya 100 ton k\u00f6m\u00fcr gerektirecek bir duruma gelmi\u015ftir, idare ise; g\u00fcnde 100 ton odundan fazlas\u0131n\u0131 elde edememektedir. Bu nedenle, g\u00fcnde 150 ton odun veya 100 ton k\u00f6m\u00fcr daha gerekmektedir. Behi\u00e7 Bey: \u201cMart ortalar\u0131nda gergin bir \u015fekil alan cephe vaziyeti bu mahrukat buhran\u0131 dolay\u0131s\u0131yla beni pek korkutmu\u015ftu. Her tarafa ba\u015f vurulmu\u015f ise de Fabrikat\u00f6r Rasim Bey\u2019den k\u0131rk ton k\u00f6m\u00fcrden fazla tedariki m\u00fcmk\u00fcn olamam\u0131\u015ft\u0131r. Ay nihayetine do\u011fru Ararat vapuru ile Zonguldak’tan 1270 ton k\u00f6m\u00fcr gelmi\u015f ve b\u00f6ylece buhran zail olmu\u015ftur\u201d demektedir<\/p>\n\n\n\n
\u0130\u015f Alan\u0131nda G\u00fcvence:<\/em><\/p>\n\n\n\nMart ay\u0131nda cephedeki gergin durum dolay\u0131s\u0131yla kendisinden k\u0131rk ton k\u00f6m\u00fcr al\u0131nm\u0131\u015f olan Rasim Bey; \u0130darenin k\u00f6m\u00fcrleri gelmesi \u00fczerine bunlardan 600 tonunun kendisine \u00f6d\u00fcn\u00e7 olarak verilmesini istemi\u015f ise de Naf\u0131a Vekl\u00e2letinin uygun bulmamas\u0131 \u00fczerine, bu iste\u011fi yerine getirilememi\u015ftir. Fakat, Naf\u0131a Vek\u00e2leti bir m\u00fcddet sonra Adana ve Havalisi Kumandanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u00f6nermesi \u00fczerine Rasim Bey\u2019e, sat\u0131n alaca\u011f\u0131 k\u00f6m\u00fcrden oldu\u011fu gibi geri vermesi ko\u015fulu ile 200 ton k\u00f6m\u00fcr verilmesini buyurmu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n
Vek\u00e2lete verdi\u011fi kar\u015f\u0131l\u0131kta, bu emrin ki\u015fili\u011fini k\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirten Behi\u00e7 Bey, yak\u0131t bunal\u0131m\u0131n\u0131n en dar zaman\u0131nda askerlik gereksinmeleri i\u00e7in kendi ki\u015fili\u011fine g\u00fcvenerek \u0130dareye 40 ton k\u00f6m\u00fcr veren Rasim Bey\u2019e kar\u015f\u0131 verdi\u011fi s\u00f6z\u00fc yerine getirmekten kendisini al\u0131koyarak \u201ck\u00f6m\u00fcr\u00fcn aynen iadesine muvafakat buyrulmam\u0131\u015fken…\u201d Kumandanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n bildirmesi \u00fczeri 200 ton k\u00f6m\u00fcr verilmesine muvafakatleri \u00e2cizlerini m\u00fc\u015fk\u00fcl bir vaziyete d\u00fc\u015f\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr\u201d dedikten sonra, bir ticarethane niteli\u011finde olan \u0130darenin verdi\u011fi s\u00f6z\u00fc tutmazsa, s\u0131k\u0131\u015f\u0131k zamanlarda etraf\u0131n yard\u0131m\u0131ndan yoksun kalaca\u011f\u0131n\u0131 belirterek: \u201cgerek bu hususta gerek k\u00f6m\u00fcr ihraciyesinde (bo\u015faltmas\u0131nda) verdi\u011fim s\u00f6zleri ifa edememekten dolay\u0131 bundan sonra ne kadar m\u00fc\u015fk\u00fcl vaziyet has\u0131l olursa olsun kimseye itimad \u00fczerine tekliflerde bulunamayaca\u011f\u0131m\u0131 ve zaten bulunsam da kimsenin itimad etmeyece\u011fini arzederim\u201d demektedir.<\/p>\n\n\n\n
\u00d6te yandan; k\u00f6m\u00fcr ta\u015f\u0131malar\u0131 i\u00e7in M\u00e2liyece Mersin G\u00fcmr\u00fck Muhasebesine g\u00f6nderilmi\u015f olan havale b\u00f6yle bir harcama kayd\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131ndan, idareye verilmemi\u015f; k\u00f6m\u00fcr\u00fcn Mersin – Yenice aras\u0131 ta\u015f\u0131nmas\u0131na ait belgeleri Frans\u0131z \u0130daresinin muhasebeye vermesi yolu ile sarf yap\u0131labilece\u011fi G\u00fcmr\u00fck muhasebesince bildirilmi\u015ftir. Alacakl\u0131 olan Frans\u0131z Demiryolu idaresine durum bildirilmi\u015ftir. Durum Naf\u0131a Vek\u00e2letine de yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
\u0130darenin iki bin ton k\u00f6m\u00fcr\u00fcn\u00fcn Zonguldak\u2019tan \u0130skenderun\u2019a geldi\u011fi anla\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Yunanl\u0131lar\u0131n gemileri \u00e7evirme giri\u015fimlerine kar\u015f\u0131 geminin y\u00fck k\u00e2\u011f\u0131tlar\u0131n\u0131n \u0130skenderun \u201cSuriye Bankas\u0131\u201d direkt\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcne d\u00fczenlenece\u011fi \u00f6nceden kararla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Bu k\u00f6m\u00fcr\u00fcn paras\u0131 Zonguldak\u2019ta \u00f6denmi\u015f olmas\u0131na ra\u011fmen, yeniden Suriye Bankas\u0131na yat\u0131r\u0131lmas\u0131 \u00f6nerisi al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Bunun do\u011fru olamayaca\u011f\u0131 gemi kaptan\u0131na bildirilmi\u015ftir. Bir hafta sonra Mersin Liman\u0131na gelecek olan geminin bo\u015falt\u0131lmas\u0131 i\u00e7in 20 bin lira g\u00f6nderilmesi Naf\u0131a Vek\u00e2letine yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Yeni bir Kardif K\u00f6m\u00fcr\u00fc \u00d6nerisi:<\/em><\/p>\n\n\n\nNaf\u0131a Vek\u00e2letinden gelen 13.5.1338 tarihli yaz\u0131da; Mersin iskelesinde teslim ve kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 akredetif olarak bankaya verilmek ko\u015fulu ile tonu 20 liradan onbin ton kriple Kardif k\u00f6m\u00fcr\u00fc \u00f6nerildi\u011fi bildirilmekte \u201ccihet-\u0131 m\u00e2lisi burada Maliye Vek\u00e2leti ile halledilece\u011fine nazaran\u201d denilerek \u0130darenin istedi\u011fi mikdar ile ba\u015fka bir taahh\u00fct olup olmad\u0131\u011f\u0131 sorulmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Buna kar\u015f\u0131l\u0131k olan 16.5.1338 tarihli \u015fifresinde U. M\u00fcd\u00fcr; Zonguldak’tan gelmi\u015f ve gelecek olan k\u00f6m\u00fcrlerin odunla kar\u0131\u015f\u0131k yak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda daha d\u00f6rt be\u015f ay yetece\u011fini, \u00f6nceki vapurla gelen k\u00f6m\u00fcr\u00fcn bir k\u0131sm\u0131n\u0131n Yenice – Uluk\u0131\u015fla aras\u0131nda vagonlarda durmas\u0131 nedeniyle \u015fomaj \u00fccreti verilece\u011fini, son gelen k\u00f6m\u00fcrleri Yenice\u2019de bir yere y\u0131\u011fmak zoru do\u011fdu\u011funu, Maliye Vek\u00e2leti be\u015f ay sonra l\u00e2z\u0131m olacak k\u00f6m\u00fcr i\u00e7in iki y\u00fcz bin lira verebilecek ise, be\u015f ava kadar hareketten d\u00fc\u015febilecek olan lokomotiflerin yedek par\u00e7alar\u0131 i\u00e7in hemen v\u00fcz bin lira vermesinin daha uygun olaca\u011f\u0131n\u0131 ve Mersin\u2019de, \u015fimdiki halde, tonu yirmi liradan a\u015fa\u011f\u0131 k\u00f6m\u00fcr bulman\u0131n kolay olaca\u011f\u0131m bildirmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n
Durum, U. M\u00fcd\u00fcrl\u00fck\u00e7e Erk\u00e2n-\u0131 Harbiye-\u061b Umumiye\u2019ye 24.5.1338 tarihinde bildirilmi\u015f oldu\u011fundan hemen gelen 27.5.1338 tarihli kar\u015f\u0131l\u0131kta: bu Kardif k\u00f6m\u00fcr\u00fc sorunundan haberleri olmad\u0131\u011f\u0131, bunun Zonguldak yolu a\u00e7\u0131lmadan \u00f6nce bir t\u00fcccar\u0131n \u00f6nermesi \u00fczerine Naf\u0131a Vek\u00e2letince ele al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 halde, Zonguldak\u2019tan k\u00f6m\u00fcr ta\u015f\u0131malar\u0131na ba\u015flan\u0131nca vazge\u00e7ilmi\u015f bir giri\u015fim oldu\u011funun anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bildirilerek, “memleketimizden k\u00f6m\u00fcr celp ve temin edilirken \u0130ngiliz k\u00f6m\u00fcrleri i\u00e7in on para vermek hi\u00e7 kimsenin hat\u0131r\u0131na gelmez efendim\u201d denilmektedir.<\/p>\n\n\n\n
Odun Biriktirmek:<\/em><\/p>\n\n\n\nBu arada odun m\u00fcteahhitlerine de para verilememi\u015ftir. Odun, veresiye (askeri) ta\u015f\u0131malar i\u00e7in yak\u0131ld\u0131\u011f\u0131 halde, odun kesmek i\u00e7in m\u00fcteahhitlerden orman vergisi pe\u015fin istenilmekte; m\u00fcteahhitler ise \u0130dareden para alamad\u0131klar\u0131ndan bu vergiyi verememekte, b\u00f6ylece odun sa\u011flamak g\u00fc\u00e7 olmaktad\u0131r. Odunsuz kalman\u0131n sonucunda ise k\u00f6m\u00fcr kullan\u0131lmakta oldu\u011fundan, bu durumdan dolay\u0131 hi\u00e7bir sorumluluk al\u0131namayaca\u011f\u0131, her vesile ile, Vek\u00e2lete bildirilmektedir.<\/p>\n\n\n\n
Sakarya Sava\u015f\u0131\u2019n\u0131n en bunal\u0131ml\u0131 zamanlar\u0131nda, yeterince depo edilmemi\u015f oldu\u011fundan, odunsuz ve k\u00f6m\u00fcrs\u00fcz kal\u0131nmas\u0131ndan Adliye Vek\u00e2leti gibi baz\u0131 vek\u00e2letlerden ve dairelerden, Ankara istasyonundaki makineler i\u00e7in toplam\u0131 4 bin kilo odun derlenebildi\u011fi, bu konuda yap\u0131lm\u0131\u015f bir yaz\u0131\u015fmadan anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Yine bu s\u0131rada, hat kenarlar\u0131nda bulunabilen a\u011fa\u00e7lar\u0131n ve Ankara istasyonundaki ah\u015fap k\u0131s\u0131mlar\u0131n ve parmakl\u0131klar\u0131n kesilmi\u015f oldu\u011funu, Recep Z\u00fcht\u00fc Beyden i\u015fittiklerine dayanarak Behi\u00e7 Bey bize s\u00f6ylemi\u015flerdi. Bir \u015fifresinde U. M\u00fcd\u00fcr Behi\u00e7 Bey: \u201cGe\u00e7en sene \u0130ktisat Vek\u00e2leti art\u0131k ahval kesbi vuzuh etmi\u015ftir. Harekat\u0131 askeriye icra edilmeyecektir\u201d diyerek hatt\u0131n mahrukat tedarikine kar\u015f\u0131 m\u00fc\u015fk\u00fcl\u00e2t \u00e7\u0131karm\u0131\u015f ve \u00e2cizlerinin odun tedarikine devam\u0131m \u00fczerine beni mahkemeye vermeye kalk\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131. O vakit derdimi kimseye anlatamad\u0131md\u0131. Sonra d\u00f6rt muharebe oldu. Her ne kadar son saatte para da m\u00fcsaade de her \u015fey ibzal edildi. Fakat vakit ge\u00e7mi\u015fti.\u201d diyerek yeniden b\u00f6yle k\u00f6t\u00fc duruma d\u00fc\u015fmemek i\u00e7in bu a\u00e7\u0131klamalar\u0131n\u0131n g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde tutulmas\u0131n\u0131 Naf\u0131a Vek\u00e2letinden istemektedir.<\/p>\n\n\n\n
Pozant\u0131\u2019da iki ki\u015fi ile g\u00fcnde 120 ton odun \u00fczerinden s\u00f6zle\u015fme yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Ancak, idarenin alm\u0131\u015f oldu\u011fu Ruhsatiyenin zaman\u0131 28.1.1338 de bitmi\u015f oldu\u011fundan, kesimlere yine engel olunmu\u015ftur. Yeniden Ruhsatiye al\u0131nmas\u0131 i\u00e7in Adana Valili\u011fine ba\u015fvurulmu\u015ftur. 7.2.1338 tarihinde de y\u00f6re ormanlar\u0131ndan yap\u0131lacak kesim i\u00e7in Ak\u015fehir Kaymakaml\u0131\u011f\u0131na yap\u0131lan ba\u015fvuruda idarenin bu y\u00f6redeki ihtiyac\u0131n\u0131n g\u00fcnl\u00fck 20 ton oldu\u011fu yaz\u0131l\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Odunlar\u0131n ta\u015f\u0131nmas\u0131 s\u0131ras\u0131nda h\u0131rs\u0131zl\u0131klara engel olunmas\u0131 i\u00e7in bundan sonra odun vagonlar\u0131n\u0131n n\u00f6bet\u00e7iler taraf\u0131ndan korunaca\u011f\u0131, vagonlardan odun \u00e7almak isteyenlere, kim olurlarsa olsunlar, n\u00f6bet\u00e7ilerce hemen ate\u015f edilmesi emri verildi\u011finin b\u00fct\u00fcn m\u00fcstahdemlere duyurulmas\u0131 7.2.1338 tarihli bir genelge ile bildirilmi\u015ftir. Bunun i\u00e7in Menzil M\u00fcfetti\u015fli\u011finden silahl\u0131 13 er al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Bunlardan, g\u00f6revlendirdikleri vagonlar\u0131 tam getirenlere yar\u0131m lira ikramiye verilmi\u015f oldu\u011fu anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Odun m\u00fcteahhitlerinin i\u015f\u00e7ilerinden b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131 askere al\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u00addan, m\u00fcteahhitlerin vermekte olduklar\u0131 odunlar azalmaya ba\u015flam\u0131\u015f bulunmaktad\u0131r. Bu i\u015f\u00e7ilerin tecilleri, Naf\u0131a Vek\u00e2letine ve Garp Cephesine yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bunlar\u0131n tecilleri hakk\u0131nda Adana Askerlik Kalemi Reisli\u011fine Mill\u00ee M\u00fcdafaa Vek\u00e2letinden 15.4.1338 tarihli bir emir gelmi\u015ftir. Ancak; U. M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn bir \u015fifresinde belirtti\u011fi gibi, askeri ta\u015f\u0131malar\u0131n ola\u011fan\u00fcst\u00fc artt\u0131\u011f\u0131 bir s\u0131rada \u201c\u015eimendiferlerin bu g\u00fcn ne i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 bilmiyorlarm\u0131\u015f gibi\u201d davrananlar y\u00fcz\u00fcnden \u201cbir defa i\u015f bozulmakta sonra bunlar\u0131 yerine getirmek \u00e7ok m\u00fc\u015fk\u00fcl\u201d olmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
MALZEME<\/p>\n\n\n\n
K\u0131r\u0131k Camlar:<\/em>
Demiryollar\u0131 Kurumunu, her bak\u0131mdan d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f oldu\u011fu k\u00f6t\u00fc durumdan kurtarmak, ve sava\u015fta, ordumuzun isteyece\u011fi ta\u015f\u0131malar\u0131 yapabilecek bir seviyeye getirmek \u0130\u00e7in \u00e7e\u015fitli y\u00f6nlerden \u00e7al\u0131\u015fmak, en k\u00fc\u00e7\u00fck san\u0131lan \u0130\u015fler \u00fczerine titizlikle durmak, en k\u00fc\u00e7\u00fck eksikleri tamamlamak gerekmektedir.<\/p>\n\n\n\n8.1.1338 tarihinde Yol !dairesine: \u201cMakas ve \u0130\u015faret fenerlerinin cami k\u0131r\u0131km\u0131\u015f, Konya’da k\u00fc\u00e7\u00fck boy cam varm\u0131\u015f. Ne renkte ve ne miktar cam sat\u0131n al\u0131nmak laz\u0131msa bildirilmesi\u2019\u2019 buyru\u011funu veren Umum M\u00fcd\u00fcr Behi\u00e7 Bey, \u201clokomotif fenerlerinin yak\u0131lmas\u0131 \u0130\u00e7in ne l\u00e2z\u0131msa yap\u0131lmas\u0131n\u0131 ve istenilmesini\u201d de 17.1.1338 tarihli yaz\u0131 ile Cer \u0130\u015fleri Ba\u015fm\u00fcfetti\u015fli\u011fine bildirmek ve yine bu arada, telgraf band\u0131 m\u00fcrekkebini de Adana Frans\u0131z Demiryolu idaresinden istemek gere\u011fini duymu\u015ftur, ikinci defa i\u015fe ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 zamana rastlayan bu haller, durumu belirleyen birer \u00f6rnek olmaktad\u0131r. Kolayca yap\u0131lmas\u0131 olana\u011f\u0131 bulunan makas ve \u0130\u015faret fenerlerinin camlan k\u0131r\u0131k durmakta oldu\u011funa ve lokomotiflerin fenerlerinin yanmad\u0131\u011f\u0131\u00adna bakarak, onar\u0131lmas\u0131 ayr\u0131ca bir ustal\u0131\u011f\u0131 ve \u00f6zel bir beceriyi ve Avrupa\u2019dan getirtilecek malzemeyi gerektiren i\u015flerin, o s\u0131rada, ne durumda oldu\u011funu kestirmek zor olmamaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
\u0130htisas, gayrim\u00fcslim memurlar; malzeme ise, para ve zaman sorunlar, ile ilgili bulunmaktad\u0131r. \u201cAnkara \u0130tilafnamesi\u201d ile Mersin yolunun a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f bulunmas\u0131, \u0130stanbul ve Avrupa ile her t\u00fcrl\u00fc ticari ili\u015fkilerin kurulmas\u0131na olanak vermi\u015f oldu\u011fundan, gerekli malzemenin ve yedek par\u00e7alar\u0131n sat\u0131n al\u0131nmas\u0131 ve getirtilmesi \u0130\u00e7in paras\u0131zl\u0131ktan ba\u015fka belli ba\u015fl\u0131 bir engel kalmam\u0131\u015ft\u0131r. Bu nedenle, malzeme sorunu ile mali sorun birbirinden ayr\u0131lmamaktad\u0131rlar. Bununla birlikte; Ismarlamalar\u0131n tarz ve nitelik- lerinden do\u011fan bir tak\u0131m \u00f6zellikler de ortada bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
\u0130talya\u2019ya Ismarlananlar:<\/em><\/p>\n\n\n\nAnadolu-Ba\u011fdat Demiryollar\u0131 i\u015fletmelerine Milli H\u00fck\u00fcmet\u00e7e el konulmu\u015f oldu\u011fu s\u0131ralarda (1921), i\u015fletmenin ilerideki durumu da g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131narak Avrupa\u2019dan bir k\u0131s\u0131m malzeme ve yedek par\u00e7a getirtilmesi gerekli g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr, o s\u0131rada, b\u00f6yle bir sat\u0131n alma \u0130\u015fine; co\u011frafi yak\u0131nl\u0131\u011f\u0131 ve Anadolu Milli H\u00fck\u00fcmetine sempati g\u00f6stermesi bak\u0131m\u0131ndan en elveri\u015fli yer, \u0130talya olmaktad\u0131r. Bu nedenlerle, 1337 y\u0131l\u0131nda H\u00fck\u00fcmet\u00e7e gerekli birtak\u0131m e\u015fya ve malzemeyi sat\u0131n alma maksad\u0131yla Saruhan Milletvekili Re\u015fat ve Kozan Milletvekili Mustafa beylerden kurulu bir komisyon \u0130talya’ya g\u00f6nderilirken, yanlar\u0131na Demiryollar\u0131 idaresinden bir M\u00fchendis verilerek, bu Komisyona, d\u00fczenlenmi\u015f listeye g\u00f6re demiryolu malzemesi sat\u0131n alma yetkisi de verilmi\u015fti.<\/p>\n\n\n\n
Komisyonun; \u0130talya’da \u0130\u015f yapmakta olan Komisyoncu Nuri Aziz ve Ortaklar\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile sat\u0131n ald\u0131klar\u0131 malzeme, o s\u0131rada Mersin yolu kapal\u0131 oldu\u011fundan, yurda Antalya yolu ile g\u00f6nderilmi\u015ftir. Fakat, bu malzemenin \u00e7o\u011fu, sava\u015flar dolay\u0131s\u0131yla, yollarda kalm\u0131\u015f, idare bunlarla ilgilenmemi\u015ftir. Bir k\u0131sm\u0131 Antalya\u2019da bekletilen malzemenin bir k\u0131sm\u0131 da Eski\u015fehir\u2019e gelmi\u015f ve vagon i\u00e7inde Ankara\u2019ya kadar getirilmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n
Antalya\u2019da bekletilen bu e\u015fyay\u0131 getirtmek \u00fczere \u0130darece g\u00f6nderilen bir memur, Antalya\u2019da bekletilmi\u015f bu e\u015fyay\u0131 Mersin\u2019e g\u00f6ndermek \u00fczere vapura y\u00fckletirken, b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131 k\u0131r\u0131k olan 19 ton ate\u015f tu\u011flas\u0131n\u0131n vapur y\u00fckleme ve bo\u015falt\u0131lmas\u0131nda tamamen hurdala\u015faca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnerek bunlar\u0131 motorlu gemi ile g\u00f6ndermeyi U. M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011fe \u00f6nermi\u015ftir. Bunlara verilen m\u00fcsaadenin yan\u0131na U. M\u00fcd\u00fcrl\u00fck\u00e7e camlar da eklenmi\u015ftir. Fakat Konya\u2019ya gelen bu 13 sand\u0131k cam\u0131n, yollardaki titizliklere ra\u011fmen; y\u00fczde sekseninin k\u0131r\u0131k oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. \u201cBu camlar\u0131n b\u00f6yle y\u00fczde y\u00fcze yak\u0131n bir nisbette k\u0131r\u0131lmas\u0131na sebep, sand\u0131klar\u0131n gayet fena ambalaj edilmesidir.\u201d denilerek, bu durumun sat\u0131n almay\u0131 yapan Komisyon \u00fcyeleri Milletvekili S\u00fcreyya ve Mustafa beylere sorularak, zarar\u0131n hangi tarafa ait olaca\u011f\u0131n\u0131n belirlenmesi Naf\u0131a Vek\u00e2letine bildirilmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n
Milletvekili S\u00fcreyya ve Mustafa beylerin verdikleri kar\u015f\u0131l\u0131kta; \u0130talya\u2019dan d\u00f6n\u00fc\u015flerinde, Antalya\u2019ya \u00e7\u0131kan e\u015fyadan bir k\u0131sm\u0131n\u0131n yol \u00fczerinde, sahipsiz, peri\u015fan bir halde b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015f oldu\u011funu g\u00f6rd\u00fcklerini bildirerek, ku\u015fku duyulan paketlerin, hemen orada, memuru \u00f6n\u00fcnde a\u00e7\u0131larak, k\u0131r\u0131k ve bozuk olanlar hakk\u0131nda zab\u0131t tutulmas\u0131 gerekirken, aradan bir y\u0131l ge\u00e7tikten sonra ve Konya\u2019da tutulan zab\u0131t varakas\u0131n\u0131n ne derece hukuki de\u011fer ta\u015f\u0131yaca\u011f\u0131n\u0131n bilinemeyece\u011fi; biri ad\u0131 biri sava\u015f olmak \u00fczere iki sigorta yapt\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131ndan, gerekli k\u00e2\u011f\u0131tlarla Nuri Aziz Bey\u2019e ba\u015fvurulmas\u0131n\u0131 bildirdikleri, Vek\u00e2letten gelen yaz\u0131dan anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Bu e\u015fyay\u0131 getiren vapurun Antalya\u2019ya geldi\u011fi 6.6.1337 tarihinde camlar\u0131n k\u0131r\u0131lm\u0131\u015f bir durumda oldu\u011funa dair zaman\u0131nda G\u00fcmr\u00fck memurlar\u0131yla birlikte tutulmu\u015f zab\u0131t varakas\u0131n\u0131n bir sureti Nuri Aziz Bey\u2019e g\u00f6nderilerek Sigorta i\u015flemine ba\u015flan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Yeni ve Eski Sipari\u015fler:<\/em><\/p>\n\n\n\nRoma M\u00fcmessilimiz olarak \u0130talya\u2019ya gidecek olan Celalettin Arif Bey\u2019den; \u0130talya\u2019dan malzeme al\u0131nmas\u0131 i\u015fi ile fiyatlar \u00fczerinde bilgi g\u00f6ndermesi istenilmi\u015f oldu\u011fundan Konya\u2019dan ge\u00e7erken \u0131smarlanacaklar\u0131n listesinin kendisine verilmesine m\u00fcsaade istenilmi\u015f ve eski sipari\u015ften gelmeyenlerin de ara\u015ft\u0131rmas\u0131n\u0131n rica edilmesi Naf\u0131a Vek\u00e2letine bildirilmi\u015ftir. 4.2.1338\u2019de Konya\u2019dan ge\u00e7en Celalettin Arif Bey\u2019e gereksinen malzemenin listesi verilmi\u015ftir. Ge\u00e7en y\u0131l sipari\u015f edildi\u011fi halde, para yetersizli\u011fi nedeniyle al\u0131namam\u0131\u015f olan Plaques Tubulaires i\u00e7in Nuri Aziz ve Ortaklar\u0131 ad\u0131na Antalya\u2019daki Banko di Roma arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile 350 bin liret g\u00f6nderildi\u011fi, bunlar\u0131n \u015fevkinin \u00e7abukla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 ve geri kalan paran\u0131n iadesinin sa\u011flanmas\u0131 rica olunmu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n
Celalettin Arif Bey’den gelen 13.3.1338 tarihli mektupta,hemen g\u00f6nderilmesi istenilen malzemenin do\u011frudan Almanya’daki fabrikalara \u0131smarlanmas\u0131 \u0130\u015finin \u0130talya\u2019daki t\u00fcccarlar\u0131m\u0131zdan Ziya Bey’e verildi\u011fi; listedeki \u00f6teki e\u015fyalar\u0131n, markin b\u00fcy\u00fck de\u011fi\u015fmeleri dolay\u0131s\u0131yla, bir memur eliyle Almanya\u2019dan birer birer sat\u0131n al\u0131nmas\u0131n\u0131n en do\u011fru yol olaca\u011f\u0131, Almanya\u2019dan T\u00fcrkiye\u2019ye mal g\u00f6ndermek yasak oldu\u011fundan, bu i\u015fe \u0130til\u00e2f devletleri uyruklar\u0131ndan birinin ad\u0131n\u0131n kullan\u0131lmas\u0131 ile giri\u015filmesi gibi bir \u00e7are aranmas\u0131 gerekti\u011fi bildirilmektedir.<\/p>\n\n\n\n
\u00d6nceden Ismarlanm\u0131\u015f olanlardan arta kalm\u0131\u015f Pl\u00e2ques Tubulaires\u2019ler gelmi\u015f ise de, resimleri de g\u00f6nderilmi\u015f olmas\u0131na ra\u011fmen; bunlar\u0131n ad\u0131 bakir levha halinde olduklar\u0131 ve gerekli deliklerinin bulunmad\u0131\u011f\u0131, projelerine g\u00f6re de\u011fi\u015ftirilmelerinin hem bir\u00e7ok masraf\u0131 gerektirece\u011fi hem de Konya at\u00f6lyesinde olamayaca\u011f\u0131; iki ucundan katlanmaya bile tahamm\u00fcl edemeyip \u00e7atlad\u0131klar\u0131 ve lokomotif cidarlar\u0131 \u0130\u00e7in de elveri\u015fsiz, olduklar\u0131, hi\u00e7bir demir\u00adyolu idaresinin fenni \u015fartlar\u0131na uymayan bu levhalar \u00fczerinde ne gibi muamele yap\u0131laca\u011f\u0131 Vek\u00e2letten sorulmu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n
\u00d6te yandan; ge\u00e7en seneki sat\u0131n almalar aras\u0131nda \u0130talya’dan Antalya’ya g\u00f6nderilmi\u015f ve oradan da Konya\u2019ya getirtilmi\u015f \u201cS\u00fcr\u015fof\u00f6r\u201d borular\u0131n\u0131n hi\u00e7birinin makinelere uymad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Uzun gelmekte olduklar\u0131ndan kesilip kaynak yap\u0131lmalar\u0131 halinde, haddeden ge\u00e7irilmi\u015f olan bu borular\u0131n s\u0131k s\u0131k patlayacaklar\u0131 anla\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Komisyoncu Nuri Aziz ve Ortaklar\u0131na bir mektup g\u00f6nderilerek, kazan ve s\u00fcr\u015fof\u00f6r borular\u0131n\u0131n uygunsuzlu\u011fu a\u00e7\u0131klanm\u0131\u015f, geri almalar\u0131 \u0130\u00e7in bunlar\u0131n idare ma\u011fazalar\u0131nda bekletildikleri bildirilmi\u015f, kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 olan 37828 liretin, bu borular\u0131n uygun olanlar\u0131m sat\u0131n alacak olan Roma M\u00fcmessilimiz Celalettin Arif Bey emrinde bulundurulmas\u0131 istenilmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n
Roma M\u00fcmessilimiz C. Arif Bey 8.6.1338 tarihli mektubunda, borular\u0131n bu durumundan Nuri Aziz’i sorumlu tutman\u0131n do\u011fru olamayaca\u011f\u0131, bu su\u00e7un idareden (Sat\u0131n Alma Komisyonu ile birlikte) g\u00f6nderilmi\u015f bulunan M\u00fchendis Necip Bey’in (O s\u0131rada Ankara i\u015fletmesi M\u00fcfetti\u015f vekilidir) oldu\u011fu, zira; bu borular\u0131n, onun alt\u0131n\u0131 imza ederek verdi\u011fi resimlere uygun oldu\u011fu bildirilmektedir. Plaques Tubulaires 1er konusunda incelemesinin s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc de s\u00f6zlerine eklemektedir.<\/p>\n\n\n\n
Lokomotiflerin onaranlar\u0131:<\/em><\/p>\n\n\n\nGarp Cephesinin istedi\u011fi ta\u015f\u0131malar\u0131n yap\u0131lamad\u0131\u011f\u0131 konusunda dola\u015fan bir haberi soran Naf\u0131a Vek\u00e2letine verdi\u011fi 22.1.1338 (1922) tarihli kar\u015f\u0131l\u0131kta, Almanya\u2019dan sat\u0131n al\u0131nacak malzemenin \u0131smarlanmas\u0131ndaki gecikmenin her dakikas\u0131n\u0131n memleket savunmas\u0131n\u0131 durduracak \u00f6nemde oldu\u011funu bildiren U. M\u00fcd\u00fcr: \u201cB\u00fct\u00fcn lokomotifler yak\u0131n bir gelecekte kamilen duracaklard\u0131r.\u2019\u2019 demektedir. U. M\u00fcd\u00fcr, Garp Cephesi Kumandanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve Erk\u00e2n-\u0131 Harbiye-i Umumiye Reisli\u011fini de bu konu ile ilgilendirmek i\u00e7in giri\u015fimlerde bulunmu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n
Erk\u00e2n-\u0131 Harbiye-i Umumiye Reisli\u011finden Garp Cephesi Kumandanl\u0131\u00ad\u011f\u0131na gelen bir \u015fifrede; Almanya\u2019dan getirtilecek malzeme ve yedek par\u00e7alar i\u00e7in 200 bin liran\u0131n birden verilmesine \u015fimdiki mal\u00ee durumun elveri\u015fli olmad\u0131\u011f\u0131, her \u015fey g\u00f6ze al\u0131narak buna giri\u015filse bile bunun aylar sonra verimli olabilece\u011fi, bu nedenlerle Konya hatundaki 23 makinenin; Ankara\u2019da kapal\u0131 vagonlarda bulunan malzemeden oldu\u011fu gibi, Ankara\u2019da at\u0131l kalan lokomotiflerin s\u00f6k\u00fclerek Konya\u2019ya getirilecek par\u00e7alar\u0131ndan yararlanmak yolu ile onar\u0131mlar\u0131n\u0131 h\u0131zland\u0131rman\u0131n daha uygun olaca\u011f\u0131 belirtilmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n
Buna kar\u015f\u0131, Cer i\u015fleri Ba\u015fm\u00fchendisi E\u015fref Bey\u2019in 26.1.1338 tarihli raporunun bir kopyas\u0131, Umum M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn 7.2.1338 tarihli yaz\u0131s\u0131 ile gereken makamlara iletilmek \u00fczere, Hat Asker\u00ee Komiserli\u011fine g\u00f6nderilmi\u015ftir. Bu raporda, bu konuya kar\u015f\u0131l\u0131k olan a\u00e7\u0131klamalar vard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Ba\u015fm\u00fchendis E\u015fref Bey raporunda: Zaferle biten son sava\u015ftan (Sakarya sava\u015f\u0131) \u00f6nce b\u00fct\u00fcn asker\u00ee ta\u015f\u0131malar Afyon-Eski\u015fehir \u00fczerinden yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u00addan, hatt\u0131n en iyi makineleriyle vagonlar\u0131n\u0131n o k\u0131s\u0131mda topland\u0131\u011f\u0131n\u0131, bu nedenle sava\u015f sonunda Konya k\u0131sm\u0131nda k\u00f6t\u00fc makinelerin kald\u0131\u011f\u0131n\u0131, Eski\u015fehir elden \u00e7\u0131k\u0131nca bunlar\u0131n b\u00fcy\u00fck ve esasl\u0131 onar\u0131mlar\u0131n\u0131n yap\u0131lamad\u0131\u00ad\u011f\u0131n\u0131; makine azl\u0131\u011f\u0131n\u0131n, bunlar\u0131n servisten d\u00f6n\u00fc\u015flerinde lavajlar\u0131na ve onar\u0131mlar\u0131na zaman kalmadan yine servise \u00e7\u0131kmalar\u0131na ve b\u00f6ylece b\u00fcsb\u00fct\u00fcn harap olmalar\u0131na neden oldu\u011funu, gerekli malzeme ve yedek par\u00e7a listesini bundan sekiz ay \u00f6nce Avrupa\u2019dan fiyat da getirtmek yoluyla haz\u0131rlam\u0131\u015f olduklar\u0131 halde Vek\u00e2letin bu \u0131smarlamaya giri\u015fmedi\u011fini bildirmekte ve bu konuda uyar\u0131c\u0131 rapor verdik\u00e7e (bu g\u00fcn sipari\u015f edilse bile gelmesi uzun zamana ba\u011fl\u0131d\u0131r) denilmekte olmas\u0131n\u0131 do\u011fru bulmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtmektedir.<\/p>\n\n\n\n
Rapordan; Ankara\u2019daki lokomotiflerin genellikle Konya\u2019dakilerle ayn\u0131 marka olmad\u0131klar\u0131ndan, par\u00e7alar\u0131ndan yedek olarak yararlan\u0131lamayaca\u011f\u0131, lokomotif tekerleklerini Ankara\u2019dan kara yolu ile Konya\u2019ya ta\u015f\u0131yacak bir arac\u0131n o s\u0131ralarda Anadolu\u2019da bulunmad\u0131\u011f\u0131, Ankara\u2019daki vagonlarda bulunan e\u015fya ve malzemenin bilindi\u011fi, Ankara’dan Konya\u2019ya gelirken bu malzemelerden se\u00e7ilenlerle dolu bir vagon, Konya hatt\u0131na ta\u015f\u0131nmak \u00fczere, Polatl\u0131’ya kadar getirilmi\u015f ise de, karayolu ta\u015f\u0131t ara\u00e7lar\u0131n\u0131n yoklu\u011fundan ve bir\u00e7ok ba\u015fvurmalara ra\u011fmen Garp Cephesince yardim edilmedi\u011finden vagonun Ankara’ya geri g\u00f6nderilmi\u015f oldu\u011fu, sonradan, bu vagondaki malzemeden 83 kiloluk bir Metal Antifriksiyon’un Ankara’dan \u00f6zel bir memur e\u015fli\u011fi ile Konya’ya 60 lira ta\u015f\u0131t \u00fccreti \u00f6denerek getirtilebildi\u011fi, bu nedenlerle Ankara’daki malzemeyi getirtme\u011fe kalkmaktansa, bu malzeme\u00adyi \u0130stanbul veya Avrupa\u2019ya \u0131smarlaman\u0131n daha ucuz ve daha kolay olaca\u011f\u0131 anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
E\u015fref Bey’in raporunun, yaln\u0131z odunla i\u015flemeleri sonucu olarak lokomotiflerin makinelerinde olu\u015fan ar\u0131zalan anlatan k\u0131sm\u0131, o g\u00fcnlerin ko\u015fullar\u0131m belirtmesi bak\u0131m\u0131ndan \u00f6nemli bulunmu\u015ftur: “… makinelerin boru aynalar\u0131 ve kazan borular\u0131yla antrtuvazlar\u0131 pek fena halde oldu\u011fundan odunla \u0131s\u0131t\u0131lan \u0130\u015fbu lokomotifler, odunlar\u0131n ya\u015f olmas\u0131 hasebiyle bir t\u00fcrl\u00fc istim yapamad\u0131klar\u0131 gibi odun ate\u015finin zay\u0131f olmas\u0131ndan, rampalar\u0131 \u00e7\u0131kma\u011fa mecbur olan lokomotifler rampalarda istim yapmak \u0130\u00e7in m\u00fcteaddit defa tevakkufa mecbur olup istim yapt\u0131ktan sonra hareketle kazana su \u00e7ekince derakap istim 4-5 atmosfer d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcnden tekrar tevakkufa mecbur olur ve bu y\u00fczden yani istimin ani olarak d\u00fc\u015fmesinden zay\u0131f olan boru aynas\u0131, borular ve antrtuvazlar akar, trenler de yollarda kal\u0131r. Veyahut be\u015f saatlik mesafeyi \u00fc\u00e7 misli bir zamanda al\u0131r.\u201d<\/p>\n\n\n\n
K\u0131rtasiyecilik:<\/em><\/p>\n\n\n\nGarp Cephesi, Demiryollar\u0131 idaresinin g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne uymu\u015f ve buna g\u00f6re Erk\u00e2n-\u0131 Harbiye-i umumiye Reisli\u011fine m\u00fctalaas\u0131n\u0131 bildirmi\u015ftir. Alman kar\u015f\u0131l\u0131kt\u0131, yedek par\u00e7alar\u0131n Almanya’dan getirtilmesinin Naf\u0131a Vek\u00e2letine yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bildirilmektedir, Naf\u0131a Vekaleti de Almanya\u2019ya yap\u0131lacak Ismarla\u00admalar \u0130\u00e7in elli bin liran\u0131n sa\u011flanmas\u0131n\u0131n Maliye Vek\u00e2letine yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildirmektedir. Ocak ay\u0131 i\u00e7indeki bu yaz\u0131\u015fmalara ra\u011fmen; mart ay\u0131 ba\u015f\u0131na kadar bu konuda hi\u00e7bir giri\u015fimde bulunulamam\u0131\u015f oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclmektedir. U. M\u00fcd\u00fcrl\u00fck, 8 Mart tarihli bir yaz\u0131\u015f\u0131nda, Ankara hatl\u0131ndaki lokomotifleri katmadan yap\u0131lan yeni bir hesapta, Konya\u2019daki makinelerin yedek par\u00ad\u00e7alar\u0131n\u0131n 60-70 bin lira ile bir dereceye kadar ikmal edilebilece\u011fini, bununla birlikte Konya’daki at\u00f6lyenin de geni\u015fletilebilece\u011fini, d\u00f6rt aydan \u00f6nce gele\u00admeyecek olan bu malzemenin bedelinden 30 bin liras\u0131n\u0131n bankaya yat\u0131r\u0131lmas\u0131 yolu ile hemen \u0131smarlanabilece\u011fin\u00a1, malin tesell\u00fcm\u00fcnde \u00f6denecek k\u0131sm\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck s\u0131k\u0131nt\u0131 vermeyecek miktarda oldu\u011funu belirterek, lokomotif sorunu d\u00fczeltilemez duruma d\u00fc\u015fmeden 30 bin liran\u0131n Osmanl\u0131 Bankas\u0131na yat\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 istemektedir. Bu yaz\u0131dan sonra 20 Nisan tarihli bir yaz\u0131da; iki g\u00fcn i\u00e7inde d\u00f6rt makinenin onanma al\u0131nmas\u0131ndan, Ere\u011fli ve Pozant\u0131 depo\u00adlar\u0131ndaki makinelerin her yoldan d\u00f6n\u00fc\u015flerinde 8-10 saatlik onar\u0131m gerek\u00adtirir bir duruma geldiklerinden s\u00f6z edilerek, en \u00f6nemli zamanlarda k\u00f6t\u00fc sonu\u00e7lar al\u0131nmakta oldu\u011funa dikkati \u00e7ekmektedir.<\/p>\n\n\n\n
20.4.1338 tarihli \u201cgizli ve zate mahsus\u201d i\u015faretli olarak Erk\u00e2n-\u0131 Harbiye- i Umumiye Reisli\u011fine g\u00f6nderdi\u011fi bir yaz\u0131da U. M\u00fcd\u00fcr, makine ve vagonlar\u0131 en \u00e7ok yoran ve y\u0131pratan yerin Yenice-Uluk\u0131\u015fla rampas\u0131 oldu\u011funu, \u201cBilemedik\u201d denilen yerden ta\u015fman 200 vagonluk dekovil malzemesi (Azar\u0131k\u00f6y dekovil hatt\u0131 i\u00e7in) ile Ordu ia\u015fesi i\u00e7in hayvan ta\u015f\u0131malar\u0131na ek olarak 500 vagonluk k\u00f6m\u00fcr ve her ay 300 vagonluk odun ta\u015f\u0131malar\u0131n\u0131n makine ve vagonlar\u0131 pek y\u0131pratm\u0131\u015f oldu\u011funu belirttikten sonra \u201cbunlar\u0131n tamirine gerekli malzeme bir an \u00f6nce tedarik edilmezse Zat-\u0131 Devletlerini temin ederim ki\u201d diyerek yak\u0131nda hatt\u0131n ta\u015f\u0131ma g\u00fcc\u00fcn\u00fcn pek azalaca\u011f\u0131n\u0131 ve belh olmayan yak\u0131n bir gelecekte duruverece\u011fini bildirmektedir.<\/p>\n\n\n\n
Erk\u00e2n-\u0131 Harbiye-i Umumiye Reisli\u011finden gelen 18.5.1338 tarihli \u015fifrede; yedek par\u00e7alar i\u00e7in Maliye Vek\u00e2letince Adana Rejisine 100 bin, Konya\u2019ya 30 bin liral\u0131k havaleler verildi\u011fi bildirilmektedir. Buna verdi\u011fi kar\u015f\u0131l\u0131kta \u201cKa\u011f\u0131t \u00fczerinde kalan bir\u00e7ok havalelere ra\u011fmen, iki bu\u00e7uk ayd\u0131r M\u00e2liyeden on para al\u0131namam\u0131\u015ft\u0131r\u201d demekte olan U. M\u00fcd\u00fcr, Adana Rejisinden bir cevap al\u0131namad\u0131\u011f\u0131n\u0131, Konya\u2019dan ise havalenin verilemeyece\u00ad\u011finin dahi bildirildi\u011fini, b\u00f6ylece, Demiryollar\u0131n\u0131n gelecek bir sava\u015fa haz\u0131r bulundurulmas\u0131 ile ilgili b\u00fct\u00fcn \u00e7abalar\u0131n bo\u015fa \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 yazmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Roma M\u00fcmessilimiz Celalettin Arif Bey\u2019e \u0131smarlanan kazan borular\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 olan 50 bin frank\u0131n \u00f6denmesine bir t\u00fcrl\u00fc olanak bulunmad\u0131\u011f\u0131na i\u015faret eden U. M\u00fcd\u00fcr Behi\u00e7 Bey, \u201cHatt\u0131n 8 ayl\u0131k mahrukat\u0131 varken \u0130ngiliz madenlerinden 200 bin liral\u0131k Kardif k\u00f6m\u00fcr\u00fc\u201d sat\u0131n al\u0131nmas\u0131na yat\u0131r\u0131lacak para bulunaca\u011f\u0131n\u0131n Vek\u00e2letten bildirilmesine de\u011finerek, \u015fimdi en kesin gereksinmeler i\u00e7in para bulunamay\u0131\u015f\u0131n\u0131n \u201csebep ve hikmetini anlayam\u0131yorum\u201d demektedir.<\/p>\n\n\n\n
Fransa\u2019dan Lokomotif Sat\u0131n Alma:<\/em><\/p>\n\n\n\nNedeni anla\u015f\u0131lamayan sorunlardan biri de, Fransa\u2019dan lokomotif sat\u0131n al\u0131nmas\u0131 \u00f6nerisi olmaktad\u0131r. Paris\u2019teki \u201cM\u00fcbayaat-\u0131 Askeriyye Komisyonu\u201d taraf\u0131ndan % 30 pe\u015fin, geri kalan\u0131 \u00fc\u00e7 y\u0131lda \u00f6denmek \u00fczere 3.780.000 franka on lokomotif sat\u0131n al\u0131nmak istenilmesi de Maliye Vek\u00e2letinin tutumu ile \u00e7eli\u015fmektedir. Paris\u2019teki Asker\u00ee Sat\u0131n alma Komisyonunca, resimleri incelenerek pek uygun ve ucuz g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f olan bu on lokomotif hakk\u0131nda Naf\u0131a Vek\u00e2leti 22.2.1338 tarihli yaz\u0131s\u0131 ile U. M\u00fcd\u00fcrl\u00fckten m\u00fctalaa sormaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
6 Mart tarihli yaz\u0131s\u0131nda, lokomotiflerin incelenmesine esas olacak sorulan bildiren U. M\u00fcd\u00fcr; bu lokomotiflere verilecek ilk taksit paras\u0131yla yedek par\u00e7a al\u0131nsa, hi\u00e7 kullan\u0131lmayan alt\u0131 makinemizin \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131m, ve durmak \u00fczere olan \u00f6tekilerin de gelece\u011finin sa\u011flanm\u0131\u015f olaca\u011f\u0131n\u0131 belirtmekte, buradaki makineleri kendi hallerine b\u0131rak\u0131p ba\u015fka 10 makine alman\u0131n kendi d\u00fc\u015f\u00fcncelerine uymad\u0131\u011f\u0131m, gelecek bu makinelerin yedek par\u00e7alan yoksa az zamanda onlar\u0131n da buradakilerin durumuna d\u00fc\u015feceklerini a\u00e7\u0131klamaktad\u0131r. Bu kar\u015f\u0131l\u0131k yaz\u0131s\u0131ndan yetmi\u015f g\u00fcn sonra Naf\u0131a Vek\u00e2letinden gelen 16.5.1338 tarihli yaz\u0131da, U. M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn bu m\u00fctaleas\u0131n\u0131n, g\u00f6nderilmi\u015f oldu\u011fu Erk\u00e2n-\u0131 Harbiye-i Umumiye Reisli\u011finden gelen yaz\u0131da, incelemeye esas olacak U. M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn sorular\u0131n\u0131n Hariciye Vek\u00e2letine yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131, kar\u015f\u0131l\u0131k gelince ayr\u0131ca bildirilece\u011fi belirtilerek, bu makinelerin al\u0131nmas\u0131n\u0131n Naf\u0131a Vek\u00e2letinin karar\u0131na ba\u011fl\u0131 oldu\u011fu, sat\u0131\u015f \u00f6nerisi \u00fczerinden \u00fc\u00e7 ay ge\u00e7ti\u011finden bunlar\u0131n ilk fiyatlar\u0131yla sat\u0131n al\u0131n\u0131p al\u0131namayaca\u011f\u0131n\u0131n bilinemedi\u011fi; uygun bulunup sat\u0131n alma karar\u0131 verildi\u011fi ve elde tahsisat bulundu\u011fu takdirde, gerekenlerle yeniden g\u00f6r\u00fc\u015fmeye oturmak \u00fczere, durumun bildirilmesi istenildi\u011fi belirtilerek \u201cbu baptaki m\u00fctalaan\u0131z\u0131n i\u015far\u0131 temenni olunur efendim\u201d denilmektedir.<\/p>\n\n\n\n
Buna verilen 30 May\u0131s tarihli kar\u015f\u0131l\u0131kta; g\u00f6nderilen resimlerden ve a\u00e7\u0131klamalardan, k\u00fclhanlar\u0131 \u00e7elik oldu\u011fundan sava\u015f i\u00e7inde yap\u0131ld\u0131klar\u0131 anla\u015f\u0131lm\u0131\u015f olan bu makinelerin, sava\u015f zaman\u0131 \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f ve yorgun olduklar\u0131n\u0131n kestirilebildi\u011fi, k\u00fclhanlar\u0131ndan ba\u015fka \u00f6teki yerlerinin uygun g\u00f6r\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc, ancak kilometrelerinin ve onanma al\u0131nma y\u0131llar\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131klamalardan anla\u015f\u0131lamad\u0131\u011f\u0131, bu makinelere verilecek paran\u0131n pek az\u0131 ile denenmi\u015f ve b\u00fct\u00fcn vas\u0131flar\u0131 be\u011fenilmi\u015f eldeki makineleri kazanabilece\u011fimiz belirtildikten sonra; eldeki makinelerin gittik\u00e7e bozuldu\u011funu, bunlar i\u00e7in ileride yedek par\u00e7alar getirtilse bile, k\u00fc\u00e7\u00fck at\u00f6lyelerde her birinin birer birer onar\u0131m\u0131n\u0131n \u00e7ok uzun zaman alaca\u011f\u0131, bu nedenle eldeki makine say\u0131s\u0131n\u0131 \u00e7o\u011faltabilmek amac\u0131yla, \u00f6nerilen bu lokomotiflerden be\u015f adedinin muayene ve denemelerinden sonra al\u0131nmalar\u0131n\u0131n uygun olaca\u011f\u0131 bildirilmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n
\u0130stanbul’dan \u0130lk Sal\u0131n Alma:<\/em><\/p>\n\n\n\nErk\u00e2n-\u0131 Harbiye-i Umumiye Reisi Fevzi Pa\u015fa’mn \u00f6zellikle istemeleri \u00fczerine kendisine sundu\u011fu 15.2.1338 tarihli raporunda U. M\u00fcd\u00fcr Beh\u0131\u00e7 Bey, \u201cYenice-\u00c7ay k\u0131sm\u0131, \u015fimend\u00f6fer mefhumunu ifade edecek her \u015feyden mahrum oldu\u011fundan, sorup izin alma\u011fa vakit dahi olmad\u0131\u011f\u0131ndan\u2019 diyerek Ocak (1338) ay\u0131 geliri olan 30 bin lira ile bankada kredi a\u00e7arak \u0130stanbul\u2019a bir sat\u0131n alma heyeti g\u00f6nderdi\u011fini, hemen al\u0131nacak malzeme 100 bin lira tutaca\u011f\u0131ndan gerekli olan 70 bin liran\u0131n sa\u011flanmas\u0131na arac\u0131 olmas\u0131n\u0131 istemi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n
Hareket Ba\u015fkan\u0131 M\u00fchendis Zihni Bey ile At\u00f6lye M\u00fcd\u00fcr\u00fc Ziya Bey\u2019den olu\u015fan bu heyete gerekli paran\u0131n g\u00f6nderilemedi\u011fi, yard\u0131m edilmesi gerekti\u011fi Naf\u0131a Vek\u00e2letine de bildirilmi\u015ftir. Makine ya\u011f\u0131, elektrik malzemesi, telgraf teli fincan ve pil gibi demiryollar\u0131 i\u00e7in vazge\u00e7ilmez malzemeyi alacak olan bu heyete M\u00e2liyeden yard\u0131m yap\u0131lamam\u0131\u015ft\u0131r. (Zihni ve Ziya beylerin \u0130stanbul\u2019dan ald\u0131klar\u0131 dinamo ve seyyar direklerin, B\u00fcy\u00fck Taarruz\u2019da hat ve k\u00f6pr\u00fc onar\u0131mlar\u0131nda geceleri de \u00e7al\u0131\u015f\u0131lmas\u0131na olanak sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr.)<\/p>\n\n\n\n
Yunanl\u0131lar vapurlara el uzatmaya ba\u015flam\u0131\u015flard\u0131r. \u0130stanbul\u2019dan Mersin\u2019e g\u00f6nderilen 82 par\u00e7a e\u015fyan\u0131n bulundu\u011fu Apazya adLI vapurun K\u0131br\u0131s adas\u0131 a\u00e7\u0131klar\u0131nda Yunanl\u0131larca durdurulup bilinmeyen bir tarafa g\u00f6t\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc haber al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Bu y\u00fczden \u0130stanbul\u2019daki sat\u0131n alma i\u015finden vazge\u00e7ilmi\u015ftir. Paras\u0131, Mersinde e\u015fyan\u0131n al\u0131nmas\u0131 s\u0131ras\u0131nda \u00f6denmesi yolu ile mal satmak isteyenler varsa ona g\u00f6re davran\u0131lmas\u0131 ve hemen gen d\u00f6n\u00fclmesi, 19.3.1338 tarihinde, heyete bildirmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n
\u0130\u00e7inde \u0130darenin 82 sand\u0131k e\u015fyas\u0131 bulunan Apazya vapurunu Yunanl\u0131lar\u0131n Selanik\u2019e kadar g\u00f6t\u00fcrd\u00fckleri, fakat sonra b\u0131rakmak zorunda kald\u0131klar\u0131; Mersin\u2019de teslim ko\u015fulu ile sat\u0131\u015f yapmay\u0131, al\u0131\u015f-veri\u015fte bulunduklar\u0131 firman\u0131n kabul etti\u011fini; \u0130stanbul\u2019daki heyet, 25.3.1338 tarihli Adapazar\u0131 \u0130\u015fletmesi \u015fifresi ile bildirilmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n
Apazya vapuru 29.3.1338\u2019de Mersin liman\u0131na gelmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n
\u0130dareden \u0130slenilen Malzeme:<\/em><\/p>\n\n\n\nDemiryollar\u0131 \u0130daresi gereksindi\u011fi malzemeyi pe\u015fin para ile almak durumunda iken, kendisinden istenilen malzemeyi \u201cmazbata\u201d ile veresiye vermek zorunda kalmaktad\u0131r. Garbi Anadolu Menzil M\u00fcfetti\u015fli\u011fi, ordu gereksinmeleri i\u00e7in \u0130dareden \u201cBidon\u201d istemektedir. Menzil M\u00fcfetti\u015fli\u011finin bu isteme yaz\u0131s\u0131na, Vekiller Heyeti karar\u0131na dayanan Naf\u0131a Vek\u00e2letinin emrine g\u00f6re, \u0130dareden al\u0131nacak malzemenin paras\u0131n\u0131n pe\u015fin \u00f6denmesi gerekti\u011fi kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 verilmi\u015ftir. Bu kar\u015f\u0131l\u0131k yaz\u0131da, \u0130darenin Mill\u00ee Savunma hizmetlerinden olu\u015fmu\u015f alacaklar\u0131n\u0131 M\u00e2liyeden alamamas\u0131 dolay\u0131s\u0131yla d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc mal\u00ee s\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131n buna neden oldu\u011fu da a\u00e7\u0131klanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
\u0130dare, bu s\u0131rada bir genelge ile; \u015fimdilerde veya ileride gerek g\u00f6r\u00fcl\u00admeyen eski demir, bo\u015f bidon, bo\u015f sand\u0131k gibi e\u015fyan\u0131n, sat\u0131\u015f\u0131ndan yararlan\u0131l\u00admas\u0131 i\u00e7in, bir listesinin d\u00fczenlenmesini \u015fubelere bildirmi\u015ftir.Bu derece mal\u00ee s\u0131k\u0131nt\u0131da bulunulmas\u0131na ra\u011fmen; muhacir ta\u015f\u0131malar\u0131n\u0131n sorumlulu\u011funu \u00fcst\u00fcne alarak veresiye yapm\u0131\u015f (sonra bunu \u00f6deyecek bir yer bulamam\u0131\u015f) olan say\u0131n Behi\u00e7 Erkin, Garbi Anadolu M\u00fcfetti\u015fi K\u00e2z\u0131m imzas\u0131 ile gelen acele, gizli ve ki\u015fiye i\u015faretli bir yaz\u0131ya hemen \u201colur\u201d kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 vermi\u015ftir. Bidon isteyen yaz\u0131s\u0131ndan alt\u0131 g\u00fcn sonraki, 22.2.1338 tarihini ta\u015f\u0131yan Menzil M\u00fcfetti\u015fli\u011fi yaz\u0131s\u0131nda: “Ordunun k\u0131l\u0131nca pek ziyade ihtiyac\u0131 vard\u0131r. Konya esliha tamirhanesi k\u0131l\u0131n\u00e7 imal etmekte idi. Bu kerre \u00e7elik kalmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in imalat durmu\u015ftur. Idare-i aliyyeniz.de terk edilmi\u015f vagon yaylar\u0131 ve saire gibi bir\u00e7ok \u00e7elik oldu\u011fu haber al\u0131nd\u0131\u011f\u0131ndan Umum M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcz ihtiyac\u0131ndan fazlalar\u0131n\u0131n mazbata kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 Menzile verilmesine m\u00fcsaadeleri” denilen bu yaz\u0131ya verilen 1.3.1338 tarihli kar\u015f\u0131l\u0131k yaz\u0131da, istenilen \u00e7elikleri almak \u00fczere belirlenecek memurun Cer \u0130\u015fleri Ba\u015fm\u00fchendisli\u011fine g\u00f6nderilmesi bildirilmi\u015ftir. Bu yaz\u0131da, ne pe\u015fin para istenilmi\u015f ne de \u201cmazbata\u201ddan s\u00f6z edilmi\u015ftir. B\u00f6ylece, Ordumuzun keskin k\u0131l\u0131nc\u0131na Demiryollar\u0131n\u0131n \u00e7eli\u011fi de kat\u0131lm\u0131\u015f bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Kurtulu\u015f Sava\u015f\u0131nda Demiryolculuk V Ziya G\u00fcrel Anahtar Kelimeler: Kurtulu\u015f Sava\u015f\u0131, Demiryolu, Demiryolculuk, Tarih \u201cAnkara itilafnamesi\u201d, yurt \u00e7ap\u0131ndaki \u00f6neminden ayr\u0131 olarak; yurt d\u0131\u015f\u0131ndan ve yurdumuzun \u00f6teki k\u00f6\u015felerinden gereksindi\u011fi malzemeleri Mersin Liman\u0131 yolu ile getirtmeyi sa\u011flam\u0131\u015f olmas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan Demiryolu i\u015fletmecili\u011fimiz i\u00e7in, ayr\u0131ca bir \u00f6nem ta\u015f\u0131makta idi. Adana, Tarsus ve Mersin canl\u0131 piyasalar\u0131 ile do\u011frudan ba\u011flant\u0131 kuran Demiryollar\u0131 \u0130daresi, … <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[316,317,318,319,163,320,321,322,323,324,325,326,327,328,329,330,331,332,333,334,335,336,337,338,339,340,341,342,343,344,345,346,347,348,349,350,351,352,353,354,355,356,164,357,358,359,360,361,362,363,364,365,366,367,368,369,370,371,372,373,374,375,376],"class_list":{"0":"post-239","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"hentry","6":"category-uncategorized","7":"tag-beautyblogger","8":"tag-blogcommunity","9":"tag-blogdesign","10":"tag-blogfeed","11":"tag-blogger","12":"tag-bloggerdiaries","13":"tag-bloggergoals","14":"tag-bloggerlife","16":"tag-bloggerlove","17":"tag-bloggerslife","18":"tag-bloggersofinstagram","19":"tag-bloggerstyle","20":"tag-bloggersupport","21":"tag-bloggerworld","22":"tag-blogging","23":"tag-bloggingcommunity","24":"tag-blogginggoals","25":"tag-blogginglife","26":"tag-bloggingtips","27":"tag-bloginspo","28":"tag-bloglife","29":"tag-blogpost","30":"tag-blogstrategy","31":"tag-blogtips","32":"tag-branding","33":"tag-businesstips","34":"tag-contentcreator","35":"tag-contentmarketing","36":"tag-contentstrategy","37":"tag-copywriting","38":"tag-creativewriting","39":"tag-creativity","40":"tag-dailyinspo","41":"tag-digitalcontent","42":"tag-digitalmarketing","43":"tag-entrepreneur","44":"tag-fashionblogger","45":"tag-foodblogger","46":"tag-freelancer","47":"tag-growthmindset","48":"tag-hustle","49":"tag-influencer","50":"tag-inspiration","51":"tag-instablog","52":"tag-lifestyleblogger","53":"tag-marketingtips","54":"tag-mindset","55":"tag-motivation","56":"tag-onlinebusiness","57":"tag-onlinemarketing","58":"tag-personalblog","59":"tag-productivity","60":"tag-remotework","61":"tag-smallbusiness","62":"tag-socialmedia","63":"tag-storytelling","64":"tag-travelblogger","65":"tag-website","66":"tag-wordpress","67":"tag-workfromanywhere","68":"tag-writersofinstagram","69":"tag-writingcommunity"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sevenhd.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/239","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sevenhd.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sevenhd.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sevenhd.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sevenhd.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=239"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/sevenhd.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/239\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":240,"href":"https:\/\/sevenhd.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/239\/revisions\/240"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sevenhd.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=239"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sevenhd.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=239"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sevenhd.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=239"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}