Ufuklardaki Vahamet<\/strong><\/p>\n\n\n\nT\u00fcrk edebiyat\u0131nda Bat\u0131 sembolistlerinin a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131 korudu\u011fu bir d\u00f6nemde \u201caruzla ve sade bir T\u00fcrk\u00e7e ile g\u00fczel \u015fiir yaz\u0131labilece\u011fini ispat etmeye \u00e7al\u0131\u015fan Ali Canip Y\u00f6ntem,\u201d (Kaplan, 2015, s. 195) mill\u00ee edebiyat ruhuna ko\u015fut olarak \u015fekildeki de\u011fi\u015fimi i\u00e7eri\u011fe ta\u015f\u0131may\u0131 ama\u00e7lar. Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu\u2019nun siyasi ko\u015fullar\u0131 nedeniyle ya\u015fanan bunal\u0131mda ayd\u0131nlar\u0131n toplumsal meselelere uzak kalmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Ali Canip Y\u00f6ntem gibi d\u00f6nem ayd\u0131nlar\u0131n\u0131n \u00e7o\u011funda ekonomik, siyasi ve k\u00fclt\u00fcrel karma\u015fan\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 travma ve toplumsal geri kalm\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131n getirdi\u011fi karamsarl\u0131k h\u00e2li dikkat \u00e7eker. Karamsarl\u0131\u011f\u0131 tetikleyen ko\u015fullar, sadece ayd\u0131n\u0131n kendi ruhuna sirayet eden bir umutsuzluk ya da karamsarl\u0131k olarak okunamaz.<\/p>\n\n\n\n
Ali Canip Y\u00f6ntem, 1920\u2019li y\u0131llardan sonra edebiyat tarihi \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131yla \u00f6n plana \u00e7\u0131kar ve \u015fiirle ili\u015fkisini bu minvalde y\u00fcr\u00fct\u00fcr (Sazyek, 1991, s. 273). \u015eair, edebiyat ve tarih ili\u015fkisinde bizzat tan\u0131\u011f\u0131 oldu\u011fu y\u0131llar \u00fczerine derinle\u015ftik\u00e7e i\u00e7timai geri kalm\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131n ve de\u011ferlerden kopu\u015fun h\u00fczn\u00fcn\u00fc derinden hisseder. Ali Canip Y\u00f6ntem\u2019in \u201c\u015eark\u2019\u0131n Ufuklar\u0131\u201d \u015fiiri \u00fczerinden Do\u011fu toplumlar\u0131 genelinde de\u011finmek istedi\u011fi as\u0131l husus, T\u00fcrk toplumunun \u00fcst\u00fcnden atamad\u0131\u011f\u0131 atalettir. Her ge\u00e7en g\u00fcn karanl\u0131\u011fa g\u00f6m\u00fclen ve bu durumdan kurtulmak i\u00e7in hi\u00e7bir m\u00fccadele giri\u015fiminde bulunmayan toplum, her anlamda bir yok olu\u015fun e\u015fi\u011findedir. \u015eair, Do\u011fu toplumlar\u0131n\u0131n neredeyse her anlamda geri kalm\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131na, i\u00e7e kapan\u0131kl\u0131\u011f\u0131na ve ataletine sitem eder. \u201c\u015eark\u2019\u0131n Ufuklar\u0131\u201d bu d\u00fc\u015f\u00fcncelerin \u015fiirsel ifade bi\u00e7imidir. Nitekim \u015fiirin ilk dizeleri, bu h\u00fczne ve \u015fairin \u015eark\u2019\u0131n ifadesiyle vahim durumuna g\u00f6ndermede bulunur:<\/p>\n\n\n\n
Dald\u0131m g\u00f6z\u00fcnde vehm uyuyan, susmu\u015f ufkuna;<\/p>\n\n\n\n
Ey \u015eark, kanmad\u0131n m\u0131 as\u0131rlarca uykuna?<\/p>\n\n\n\n
\u0130lk ifadeden anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131 \u00fczere, Do\u011fu\u2019nun suskun ufuklar\u0131na bakan Ali Canip Y\u00f6ntem\u2019in h\u00fcz\u00fcnl\u00fc bir dalg\u0131nl\u0131k i\u00e7inde oldu\u011fu an, bu \u015fiirin ilham noktas\u0131d\u0131r. On sekizinci y\u00fczy\u0131ldan bu yana s\u00fcren bask\u0131 ve maddi-manevi sindirme politikas\u0131yla Bat\u0131\u2019n\u0131n tahakk\u00fcm\u00fc alt\u0131nda ya\u015fayan toplumda g\u00f6zle g\u00f6r\u00fcl\u00fcr bir \u00f6\u011frenilmi\u015f \u00e7aresizlik vard\u0131r. Siyasi ve ekonomik tahakk\u00fcm ileri a\u015famada k\u00fclt\u00fcr alanlar\u0131na sirayet etti\u011finde, toplumun kendi istikametini tayin etme yetisi k\u00f6relir. Burada ortaya \u00e7\u0131kan tabloda, edilgin bir duru\u015f ve \u00e7aresiz bekleyi\u015f toplumun en belirgin niteli\u011fidir. Tanzimat d\u00f6neminden itibaren ha\u015f\u0131r ne\u015fir olunan Bat\u0131 \u015fa\u015faas\u0131 ile g\u00f6zleri kama\u015fan toplum, \u00f6ng\u00f6r\u00fc kabiliyetini yitirmek \u00fczere oldu\u011fundan ufuktaki vahim tabloyu g\u00f6remez.<\/p>\n\n\n\n
Toplumsal ya\u015fam\u0131 y\u00f6nlendirmede rol \u00fcslenen ayd\u0131nlar\u0131n \u00e7abalar\u0131, onlar\u0131n toplum ile ilgili sorumluluk bilincini g\u00f6sterir. Bu sorumluluk duygusuyla hareket eden \u00f6nemli ayd\u0131nlar\u0131m\u0131zdan Cemil Meri\u00e7\u2019in yak\u0131n tarihte yazd\u0131\u011f\u0131 sosyolojik ele\u015ftiri metinleri, Y\u00f6ntem\u2019in 1918\u2019de kaleme ald\u0131\u011f\u0131 \u015fiirine nitelikli yorum getirmeyi kolayla\u015ft\u0131r\u0131r. Cemil Meri\u00e7 (2017), Bat\u0131\u2019n\u0131n medeniyet alg\u0131s\u0131n\u0131 ve Do\u011fu\u2019daki tek\u00e2m\u00fcl\u00fcn\u00fc irdelerken g\u00f6zleri kama\u015fan topluma yak\u0131n tarihte dahi bir k\u0131lavuz \u00e7izme \u00e7abas\u0131ndad\u0131r. Cemil Meri\u00e7\u2019in s\u00f6m\u00fcr\u00fclmeye kar\u015f\u0131 koymak i\u00e7in ortaya koydu\u011fu tepki, Ali Canip Y\u00f6ntem\u2019in 1918 y\u0131l\u0131nda \u201c\u015eark\u2019\u0131n Ufuklar\u0131\u201d \u015fiiri ile \u015fik\u00e2yet etti\u011fi hususlara y\u0131llar sonra verilmi\u015f bir tepki niteli\u011findedir: \u201cAvrupa hastad\u0131r. Maddeci medeniyet \u00f6nce Tanr\u0131\u2019y\u0131 \u00f6ld\u00fcrd\u00fc, sonra insan\u0131\u201d (2017, s. 121). Meri\u00e7\u2019in tespiti, g\u00fcn\u00fcn\u00fcn \u00f6tesinde modernizmin temellerinin at\u0131ld\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemi kapsayacak \u015fekilde geriye dayand\u0131r\u0131labilir. Zira Avrupa\u2019n\u0131n Tanr\u0131\u2019y\u0131 ve sonras\u0131nda insan\u0131 geri planda b\u0131rakma \u00e7abas\u0131 on dokuzuncu y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015flar\u0131na kadar dayand\u0131r\u0131labilir. Bu durumda Do\u011fu\u2019nun Tanr\u0131\u2019y\u0131 ve insan\u0131 yok sayan hasta bir medeniyetin hegemonyas\u0131ndan kurtulmas\u0131 bir zarurettir. Bunun bilincinde olan Ali Canip Y\u00f6ntem, 1918\u2019de \u201c\u015eark\u2019\u0131n Ufuklar\u0131\u201d \u015fiiriyle \u00f6zden ve kolektif bilin\u00e7alt\u0131ndan beslenerek hastal\u0131kl\u0131 k\u00fclt\u00fcr deryas\u0131ndan kurtulman\u0131n yolunu g\u00f6sterme gayreti i\u00e7indedir.<\/p>\n\n\n\n
Toplum ya da onun \u00f6zelinde ki\u015fi, kendisine bi\u00e7ilen role ve ya\u015fam bi\u00e7imine uygun bir ya\u015fam ortaya koymal\u0131d\u0131r. Bu \u00e7er\u00e7evede Bat\u0131\u2019n\u0131n Do\u011fu\u2019ya bi\u00e7ti\u011fi rol ise tamam\u0131yla susturulmu\u015f, geri b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015f, m\u00fcdrikesi fel\u00e7 edilmi\u015f bir ya\u015fam\u0131n nesnesi olmakt\u0131r. Ali Canip, bu durumun fark\u0131nda olan bir ayd\u0131n olarak derin bir teess\u00fcr\u00fcn etkisiyle dal\u0131p gitmektedir. \u015eark\u2019\u0131n as\u0131rlard\u0131r s\u00fcren uykudan uyanmas\u0131 i\u00e7in \u00e7\u00f6z\u00fcm aray\u0131\u015f\u0131nda oldu\u011funu sezdiren Ali Canip Y\u00f6ntem, \u00e7aresizlik i\u00e7inde nedensel bir yakla\u015f\u0131mla sorular\u0131na cevap arar.<\/p>\n\n\n\n
Ali Canip Y\u00f6ntem\u2019in yakla\u015f\u0131m\u0131 ve toplumsal ele\u015ftiri arg\u00fcmanlar\u0131 bir anlamda oryantalizme y\u00f6nelik ele\u015ftirilerdir. Edward Said (1989), oryantalizmi bir k\u00fclt\u00fcrel tahakk\u00fcm konusu olarak ele alma amac\u0131nda oldu\u011funu belirtti\u011fi kitab\u0131nda, Bat\u0131\u2019n\u0131n Do\u011fu literat\u00fcr\u00fcn\u00fc kendi nazar\u0131ndan in\u015fa etme \u00e7abalar\u0131n\u0131 tarihsel ve sosyolojik bir d\u00fczlemde irdeler. Said\u2019in ortaya koydu\u011fu tespitler ve tarihsel veriler, oryantalist bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n Do\u011fu toplumlar\u0131ndaki kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermek bak\u0131m\u0131ndan \u00f6nemlidir. Bat\u0131, Do\u011fu \u00fczerinde hegemonya kurabilmek i\u00e7in geli\u015ftirdi\u011fi oryantalist bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 ile k\u00fc\u00e7\u00fcmseyici tavr\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrerek bask\u0131n bir yapay k\u00fclt\u00fcr olu\u015fturur. Bu yakla\u015f\u0131m, Do\u011fu toplumlar\u0131n\u0131n nihayetinde kendisine bi\u00e7ilen rol\u00fc benimsemesine ve i\u00e7e kapanmas\u0131na neden olur. Ali Canip\u2019in \u015fiirdeki tutumuna g\u00f6re Bat\u0131\u2019n\u0131n oryantalist yakla\u015f\u0131m\u0131 kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 bulmu\u015f durumdad\u0131r. 1918 y\u0131l\u0131nda yaz\u0131lan \u015fiirdeki vahamet alg\u0131s\u0131, bask\u0131n otoriteye boyun e\u011fme durumu bunun bir g\u00f6stergesidir. Mill\u00ee bilincin g\u00fc\u00e7 kazand\u0131\u011f\u0131 ve bilimsel at\u0131l\u0131mlar\u0131n desteklendi\u011fi bu y\u0131llarda, b\u00fct\u00fcn \u015fartlar Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu\u2019nun aleyhinedir. Bu vahim tablo kar\u015f\u0131s\u0131nda yeis i\u00e7inde olan Ali Canip, toplumsal geli\u015fimi ve d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn \u00f6nce sava\u015f alan\u0131nda, sonras\u0131nda ise k\u00fclt\u00fcr alan\u0131nda tersine \u00e7evrilmesi gerekti\u011finin fark\u0131ndad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
H\u00e2l\u00e2 hu\u015fua, kubbeler en hisli bir penah,
H\u00e2l\u00e2 minarelerde tevekk\u00fcl denen bir ah.<\/p>\n\n\n\n
Ali Canip Y\u00f6ntem, vahim bir tablo \u00e7izdikten sonra ele\u015ftirel tavr\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmeye devam eder. Toplumun i\u00e7e kapan\u0131\u015f\u0131yla kendini g\u00f6steren tevekk\u00fcl\u00fcn yanl\u0131\u015f anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtir. Toplumun tevekk\u00fcl olarak adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 \u015fey, hi\u00e7bir isten\u00e7li eylem ortaya koymadan itaat etmektir. Tevekk\u00fcl i\u00e7in \u00f6ncelikle bir m\u00fccadele ve giri\u015fimde bulunmak gerekir ancak toplumda hi\u00e7bir eylem ya da giri\u015fimde bulunmadan sadece tevekk\u00fcle s\u0131\u011f\u0131nma g\u00fcd\u00fcs\u00fc yerle\u015fmi\u015ftir. \u015eair, bu durumun yanl\u0131\u015f oldu\u011funun fark\u0131nda olmas\u0131na ra\u011fmen bunu insanlara anlatamaman\u0131n sanc\u0131lar\u0131n\u0131 hissetmektedir. Bir anlamda anla\u015f\u0131lamam\u0131\u015f olmaktan \u015fik\u00e2yet eden Ali Canip, m\u00fcnzevi bir bekleyi\u015fin i\u00e7indedir. \u015eair, Bat\u0131\u2019n\u0131n bi\u00e7ti\u011fi rol\u00fcn d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kmak i\u00e7in \u00f6nce toplumun istekli olmas\u0131 gerekti\u011fini sezdirir. D\u0131\u015f etmenlerin toplumsal paradigmalar\u0131n i\u00e7ini oydu\u011funun fark\u0131nda olan \u015fair, uzun s\u00fcren i\u00e7e kapan\u0131kl\u0131ktan kurtulmak i\u00e7in yine toplumun kendi aktif hareket kabiliyetiyle eyleme ge\u00e7mesi gerekti\u011fine inanmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
H\u00e2l\u00e2 hurafeler ya\u015fat\u0131r her \u00e7\u00fcr\u00fck kafes;
H\u00e2l\u00e2 be\u015fik g\u0131c\u0131rt\u0131s\u0131, h\u00e2l\u00e2 o tozlu ses…<\/p>\n\n\n\n
\u015eair, Do\u011fu\u2019nun i\u00e7inde bulundu\u011fu olumsuz ruh h\u00e2lini ve prangalara mahk\u00fbm edilen d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn\u00fc ele\u015ftirirken \u201ch\u00e2l\u00e2\u201d ifadesi ile yozla\u015fman\u0131n ve yabanc\u0131la\u015fman\u0131n \u00f6rneklerini \u00e7o\u011falt\u0131r. Bu kelime eskiden bu yana s\u00fcregelen eylem\/edimleri imlemek i\u00e7in kullan\u0131l\u0131r. Ali Canip Y\u00f6ntem, art\u0131k bu k\u00f6hnele\u015fmi\u015f d\u00fc\u015f\u00fcncelerin ya da d\u00fc\u015f\u00fcncesizli\u011fin s\u00fcr\u00fcp gitmesini kabullenemedi\u011fini hissettirirken asl\u0131nda isyan h\u00e2linde oldu\u011funu g\u00f6sterir. Ali Canip Y\u00f6ntem bu kelimeyi s\u0131k\u00e7a vurgulayarak derin bezginli\u011fi, ataleti, ba\u011fnazca d\u00fc\u015f\u00fcnceleri imlemeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Hurafeler, bat\u0131l inan\u00e7lar toplumu esir alm\u0131\u015f durumdad\u0131r ve sa\u011fl\u0131kl\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncelerin \u00f6n\u00fcnde set kurmu\u015ftur. Ali Canip Y\u00f6ntem\u2019in bu durumu izah etmek i\u00e7in kulland\u0131\u011f\u0131 kelimeler, anlam bak\u0131m\u0131ndan oldu\u011fu kadar fonetik olarak da olumsuz hisler uyand\u0131r\u0131r. \u201c\u00c7\u00fcr\u00fck kafes\u201d, \u201cg\u0131c\u0131rt\u0131\u201d, \u201ctozlu ses\u201d gibi tamlamalar gerek anlam gerekse ses de\u011ferleri ile okuyucunun zihninde olumsuz \u00e7a\u011fr\u0131\u015f\u0131mlar\u0131 peki\u015ftirmektedir.<\/p>\n\n\n\n
Evlerin k\u00fclt\u00fcr\u00fc \u00fcreten ve nesillere aktaran mahiyetinin yerini alan hurafeler; s\u00fck\u00fbnet nedeniyle y\u0131pranm\u0131\u015f, \u00fczeri tozlanm\u0131\u015f sesler; k\u00fc\u00e7\u00fck i\u015faretleri bat\u0131l inan\u00e7larla yorumlayan insanlar \u201ch\u00e2l\u00e2\u201d karanl\u0131kta ya\u015famaktad\u0131r. Ali Canip Y\u00f6ntem\u2019in bu \u015fiiri, geni\u015f perspektifiyle okunmas\u0131 gereken \u00e7\u00f6z\u00fcmleyici bir metindir. \u015eair, \u201c\u015eark\u2019\u0131n Ufuklar\u0131\u201d arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla hem Bat\u0131\u2019n\u0131n bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131 hem de Do\u011fu\u2019nun d\u00fcnyay\u0131 alg\u0131lay\u0131\u015f bi\u00e7imini ortaya koyar. Burada toplumsal ya\u015fam\u0131 etkileyen b\u00fct\u00fcn fakt\u00f6rlerin etkisini yans\u0131tan Y\u00f6ntem, \u015fiirini sa\u011flam bir zemin \u00fczerinde in\u015fa eder. Din\u00ee kavramlar\u0131, yine toplumun onlar\u0131 alg\u0131lay\u0131\u015f bi\u00e7imlerine g\u00f6re vermek i\u00e7in kulland\u0131\u011f\u0131 birka\u00e7 kelime, onun mesajlar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6sterir. Ali Canip Y\u00f6ntem, bezgin bir sessizlikle hi\u00e7bir \u015fey yapmadan tevekk\u00fcle s\u0131\u011f\u0131nan insanlarla hurafelerden, bat\u0131l inan\u00e7lardan medet umanlar\u0131 kulland\u0131\u011f\u0131 vurucu ifadelerle \u015fiire ta\u015f\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Y\u00fckselmeyen tazarruun ey \u015eark bitmiyor;
\u201cHayye \u00e2lel fel\u00e2h\u201d\u0131n\u0131 g\u00f6kler i\u015fitmiyor.<\/p>\n\n\n\n
\u015eark\u2019\u0131n y\u00fczy\u0131llard\u0131r tazarrudan, yalvarmaktan medet umdu\u011funu ama kendi kaderini de\u011fi\u015ftirmek i\u00e7in iradi bir \u00e7aba ortaya koymad\u0131\u011f\u0131n\u0131 vurgulayan \u015fair, ele\u015ftirel tavr\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fcr. \u0130sl\u00e2m dininin d\u00fc\u015f\u00fcnmeyi ve \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 \u00f6nceledi\u011fi ger\u00e7e\u011fini unutan toplumun medet \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131 kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 bulmayacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Ali Canip Y\u00f6ntem \u00f6ncelikle \u00fcst\u00fcne d\u00fc\u015fenin yap\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini, d\u00fc\u015f\u00fcncenin i\u015fe ko\u015fulmas\u0131n\u0131, sonras\u0131nda bu \u00e7a\u011fr\u0131lar\u0131n kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 bulaca\u011f\u0131n\u0131 ifade etmektedir. Sinik bir tav\u0131rla s\u00fcregiden ya\u015fam\u0131n ak\u0131\u015f\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirmek i\u00e7in etkin m\u00fccadelenin, kendi iradesini ortaya koyman\u0131n gereklili\u011fine inanmaktad\u0131r ve bunu vurgulamaktad\u0131r. Bu irade ortaya konulmad\u0131k\u00e7a, tazarru ve yakar\u0131\u015f\u0131n anlams\u0131z oldu\u011funu i\u015faret etmektedir.<\/p>\n\n\n\n
\u00c7a\u011fr\u0131 ve \u0130syan<\/strong><\/p>\n\n\n\nSanat eserinin niteli\u011fini peki\u015ftiren hususlardan biri de ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 toplumdaki i\u00e7timai havay\u0131 sezdirmesidir. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u201cinsan taraf\u0131ndan meydana getirilen her eser, ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 zaman dilimine ait \u00f6zelliklerden yararlan\u0131r ve d\u00f6nemini farkl\u0131 bak\u0131mlardan temsil eder\u201d (Akta\u015f, 2009, s. 29). \u201c\u015eark\u2019\u0131n Ufuklar\u0131\u201d \u015fiirinde de belirgin bir \u015fekilde g\u00f6ze \u00e7arpan isyan h\u00e2li, asl\u0131nda toplumun genelinde kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 bulur. Ancak Ali Canip Y\u00f6ntem\u2019in s\u00f6z konusu isyan durumunu ele al\u0131\u015f bi\u00e7imi farkl\u0131l\u0131k g\u00f6sterir. \u015eairde, isyan duygusunun toplumdan din\u00ee boyuta evrilmesi onun i\u00e7inde bulundu\u011fu \u00e7\u0131kmazla ilgilidir. Ali Canip Y\u00f6ntem, \u015eark imgesinin karamsarl\u0131k ve hazin durumunu \u00e7izerken durumu \u00e7e\u015fitli boyutlar\u0131yla ele al\u0131r. Oryantalizmin Do\u011fu\u2019ya y\u00fckledi\u011fi misyon, Do\u011fu\u2019nun d\u00fc\u015f\u00fcnsel olarak konumland\u0131\u011f\u0131 nokta ve itaat etmek \u00fczerine \u015fekillendirdi\u011fi ya\u015fam tarz\u0131, Ali Canip Y\u00f6ntem\u2019i d\u00fc\u015f\u00fcnsel\/duygusal ba\u011flamda rahats\u0131z eder. Burada \u015fairin toplumdaki aksakl\u0131klardan ve pasif durumundan hareketle ruh h\u00e2lindeki de\u011fi\u015fime odaklanmak gerekir.<\/p>\n\n\n\n
Ali Canip Y\u00f6ntem, dizelerden de anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131 \u00fczere toplumun i\u00e7inde bulundu\u011fu atalete ve sindirilme durumuna ba\u015fkald\u0131r\u0131r. Topluma y\u00f6n g\u00f6stermek gibi sorumluluklar\u0131 olan ayd\u0131nlar \u201csorumluluklar\u0131n\u0131 \u00fcstlenerek kendi olu\u015funu ger\u00e7ekle\u015ftirebilece\u011fi gibi sorumluluklar\u0131n a\u011f\u0131r y\u00fck\u00fcnden kendini kand\u0131rarak da ka\u00e7abilir\u201d (Deveci, 2008, s. 78). Ali Canip Y\u00f6ntem, ka\u00e7mak yerine halk\u0131n i\u00e7inde bulundu\u011fu bu karanl\u0131\u011fa \u0131\u015f\u0131k tutma sorumlulu\u011funu \u00fcstlenir.<\/p>\n\n\n\n
S\u00f6ns\u00fcn fezalar\u0131nda s\u00fck\u00fbn i\u015fleyen seher
D\u00f6ns\u00fcn zeminlerinde de isyana secdeler…<\/p>\n\n\n\n
\u015eairin inan\u00e7 boyutunda bir ba\u015fkald\u0131r\u0131y\u0131 i\u015faret eden yukar\u0131daki dizeleri \u00e7ok y\u00f6nl\u00fc okunabilir. Bir tarafta i\u00e7timai bunal\u0131m\u0131n sebep oldu\u011fu \u00fcmitsizlik hissi ile beliren ba\u015fkald\u0131r\u0131, di\u011fer tarafta ise bu bunal\u0131ma tepkisiz kalamayan \u015fairin benli\u011finde uyanan isyan duygusu, \u015fiirdeki uyan\u0131\u015f \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131yla ba\u011fda\u015ft\u0131r\u0131labilir. \u015eairin bu hislere kap\u0131lmas\u0131ndaki en b\u00fcy\u00fck fakt\u00f6r, bir \u00fcyesi oldu\u011fu Do\u011fu toplumunun benli\u011findeki hissizliktir. Karar verme yetileri k\u00f6relmi\u015f, zaman\u0131nda tarihe y\u00f6n veren bilimsel u\u011fra\u015f\u0131lar\u0131ndan koparak bat\u0131l inan\u00e7 ve hurafelerin g\u00f6lgesinde hayat\u0131n\u0131 idame ettiren topluma ula\u015famayan bir ayd\u0131n\u0131n \u00e7aresizlik duygusuyla ortaya \u00e7\u0131kan bir isyan duygusudur bu.<\/p>\n\n\n\n
\u0130syana sebep olan itaatsiz tav\u0131r psikososyal \u00e7er\u00e7eveden de\u011ferlendirildi\u011finde, \u015fairin kendisini ve toplumu ku\u015fatan bask\u0131lay\u0131c\u0131 g\u00fc\u00e7lerden koparak ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kazanma \u00e7abas\u0131 olarak okunabilir. Erich Fromm \u0130taatsizlik \u00dczerine<\/em> adl\u0131 kitab\u0131nda t\u00fcm itaatsizliklerin bir erdem, her itaatin de bir ahlaks\u0131zl\u0131k olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 vurgulayarak insan\u0131n itaat etme ve \u00f6zg\u00fcrle\u015fme g\u00fcd\u00fclerini tarihsel k\u00f6keniyle irdelerken insanl\u0131k tarihinin dahi ba\u015fkald\u0131r\u0131 ve itaat etmeyi reddetmek ile ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifade eder (2015, s. 9-13). \u0130nsan\u0131n birey olma \u00e7abalar\u0131n\u0131 \u00f6zg\u00fcrle\u015fme edimi ile \u00f6rt\u00fc\u015ft\u00fcren Fromm\u2019un g\u00f6r\u00fc\u015fleri, Ali Canip Y\u00f6ntem\u2019in \u015fiirdeki yakla\u015f\u0131m\u0131yla ba\u011fda\u015ft\u0131r\u0131labilir. Y\u00f6ntem, toplumun Tanr\u0131 inanc\u0131 konusunda kendi iradesini yok sayd\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u015fiir boyunca ifade etmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. \u015eairin buradaki yakla\u015f\u0131m\u0131 Tanr\u0131\u2019y\u0131 ve din\u00ee de\u011ferleri tamam\u0131yla yok saymak de\u011fildir; o, inanc\u0131n sorgulamaya ve d\u00fc\u015f\u00fcnmeye dayal\u0131 temellerini g\u00f6zetmeden iradi bir yabanc\u0131la\u015fman\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131ndad\u0131r. Bu yabanc\u0131la\u015fmaya toplumun kar\u015f\u0131 tepki vermedi\u011fini g\u00f6rd\u00fck\u00e7e d\u00fc\u015f\u00fcnsel\/duygusal anlamda bir isyan geli\u015ftiren Ali Canip Y\u00f6ntem, ayn\u0131 tavr\u0131n\u0131 sonraki dizelerde de s\u00fcrd\u00fcr\u00fcr.<\/p>\n\n\n\nDiz \u00e7\u00f6kmesin sa\u011f\u0131r g\u00f6\u011fe \u00f6ks\u00fcz dualar\u0131n!
Yaks\u0131n b\u00fct\u00fcn ufuklar\u0131 art\u0131k belalar\u0131n.<\/p>\n\n\n\n
Hi\u00e7bir etkin \u00e7abada bulunmadan yakar\u0131\u015fa ba\u011fl\u0131 ibadet bi\u00e7imini ele\u015ftirme durumuna at\u0131fta bulunan Ali Canip Y\u00f6ntem\u2019in isyan\u0131, toplumdan ilahi boyuta evrilir. Kendini \u00e7\u0131kmazda hisseden \u015fair, bulundu\u011fu konumda tutunabilmek ve toplumla uzla\u015fabilmek i\u00e7in su\u00e7lad\u0131\u011f\u0131 taraf\u0131 de\u011fi\u015ftirir. \u015eiirin \u00f6nceki dizelerinde topluma y\u00fcklenen Ali Canip Y\u00f6ntem, bu dizelerde g\u00f6\u011f\u00fcn nezdinde yarat\u0131c\u0131n\u0131n tepkisizli\u011fine, halk\u0131n dualar\u0131n\u0131n \u00f6ks\u00fczl\u00fc\u011f\u00fcne \u00fcz\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc sezdirir. Bu h\u00fczn\u00fcn ve bi\u00e7areli\u011fin kar\u015f\u0131s\u0131nda bir isyan ate\u015fi yakma \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131nda bulunur. Do\u011fu\u2019nun itaat eden, suskun ve bezgin insan\u0131n\u0131, g\u00f6zledi\u011fi ufuklar\u0131 yakmas\u0131 konusunda y\u00fcreklendirmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Her zulm\u00fc, kahr\u0131 bo\u011fmaya bir par\u00e7a kan yeter;
Ey \u015eark uyan, yeter yeter art\u0131k, uyan, yeter! …<\/p>\n\n\n\n
Ali Canip Y\u00f6ntem, \u015fiirin \u00f6nceki b\u00f6l\u00fcmlerinde s\u0131ralad\u0131\u011f\u0131 karamsarl\u0131k, bedbinlik ve karanl\u0131\u011f\u0131n \u00f6rt\u00fcs\u00fcn\u00fc \u00fcst\u00fcne \u00e7ekerek ya\u015fama durumunu sona erdirmek i\u00e7in bir \u00e7a\u011fr\u0131da bulunur. Derin uykudan uyanmas\u0131n\u0131 istedi\u011fi topluma serzeni\u015fi ve sesleni\u015fi, ya\u015fanan zulm\u00fc ve kahr\u0131 ortadan kald\u0131rmaya matuf bir bilincin in\u015fas\u0131na temel olu\u015fturur. \u00c7ekingen ve sinik tavr\u0131n ortadan kalkmas\u0131 i\u00e7in ara yollar\u0131n, kademeli \u015fekilde bir bilin\u00e7 ayd\u0131nlanmas\u0131n\u0131n m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve bu idrak gecikmesinin bir anda ger\u00e7ekle\u015fmesi gerekti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnen \u015fair, her anlamda ger\u00e7ekle\u015ftirilecek bir isyan\u0131 te\u015fvik eder. Elbette bu isyan y\u0131k\u0131c\u0131 anlam\u0131yla de\u011fil, tamam\u0131yla dayatma k\u00fclt\u00fcr ve ya\u015fam tarz\u0131ndan kurtularak \u00f6ze d\u00f6nmek \u015feklinde okunmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
\u00d6zellikle on sekizinci y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015f\u0131ndan itibaren toplumun ilm\u00ee ve fikr\u00ee anlamda geri kalmas\u0131, Bat\u0131\u2019n\u0131n bu kavramlar\u0131 teknik ilerleme ile yo\u011furmas\u0131 ile olu\u015fan u\u00e7urumda Bat\u0131\u2019n\u0131n ezici tahakk\u00fcm\u00fc, Do\u011fu toplumlar\u0131n\u0131 her anlamda sindirmeye dayal\u0131 bir g\u00fc\u00e7le ku\u015fat\u0131r. Osmanl\u0131n\u0131n y\u0131k\u0131l\u0131\u015f\u0131ndaki en b\u00fcy\u00fck nedenlerden biri olan ilm\u00ee ve fikr\u00ee gerilemeyi tarih bilinciyle okuyan Ali Canip Y\u00f6ntem, Do\u011fu toplumlar\u0131n\u0131n kalk\u0131nmas\u0131nda ve \u00e7a\u011fda\u015f bir bilin\u00e7le hareket etmesinde \u00f6ncelikli ad\u0131m\u0131n ge\u00e7mi\u015fin tahakk\u00fcm\u00fcnden ve y\u0131k\u0131c\u0131 psikolojisinden kurtulmak oldu\u011funu sezdirir.<\/p>\n\n\n\n
Sonu\u00e7<\/strong><\/p>\n\n\n\nFecr-i \u00c2ti\u2019nin \u00f6nemli isimlerinden olan ve mill\u00eele\u015fme hareketi ile toplumsal meselelere e\u011filen Ali Canip Y\u00f6ntem, \u201c\u015eark\u2019\u0131n Ufuklar\u0131\u201d \u015fiirinde mensubu oldu\u011fu \u015eark toplumuna ve onun alg\u0131 bi\u00e7imlerine kar\u015f\u0131 \u00f6z ele\u015ftirel bir tav\u0131r tak\u0131n\u0131r. Ali Canip Y\u00f6ntem\u2019in bu \u015fiiri, toplumsal ele\u015ftiri ve Do\u011fu\u2019nun insan manzaralar\u0131n\u0131, fikirsel y\u00f6n\u00fcn\u00fc ve sosyal ortam\u0131n\u0131 imgelemesi bak\u0131mlar\u0131ndan \u00fczerinde durulmas\u0131 gereken \u00f6nemli bir \u015fiirdir.<\/p>\n\n\n\n
Ali Canip Y\u00f6ntem\u2019in toplumsal ya\u015fam\u0131 \u015fiir \u00fczerinden ele\u015ftirmek i\u00e7in yazd\u0131\u011f\u0131 \u201c\u015eark\u2019\u0131n Ufuklar\u0131\u201d \u015fiiri b\u00fct\u00fcnc\u00fcl bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131yla irdelendi\u011finde \u015fairin Do\u011fu toplumlar\u0131n\u0131n zamana yay\u0131lan edilgin ruhunu \u00e7e\u015fitli a\u00e7\u0131lardan tahlil etme \u00e7abas\u0131nda oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclmektedir. \u015eair, bir tarafta toplumun alg\u0131 bi\u00e7imleri ve e\u011filimleri \u00fczerinde dururken di\u011fer tarafta rahats\u0131z oldu\u011fu hususlar\u0131 sezdirme yoluna gider. Bat\u0131\u2019n\u0131n k\u00fc\u00e7\u00fcmseyici bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131yla bilinci \u015fekillendirmek i\u00e7in i\u015fe ko\u015ftu\u011fu suni de\u011ferler dizgesi kar\u015f\u0131s\u0131nda \u00f6z\u00fcne yabanc\u0131la\u015fan bir toplumun panoramas\u0131n\u0131 \u00e7izen Ali Canip Y\u00f6ntem, bu yabanc\u0131la\u015fman\u0131n neticelerini ve toplumdaki pratik kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u015fiir boyunca g\u00f6sterir. Kulland\u0131\u011f\u0131 ifadeler ve kelimelerin anlam\/ses de\u011feri ile okuyucuyu \u015fiirin karamsar atmosferine \u00e7eken \u015fair, bu \u015fekilde \u015fiirin hem anlam hem de duygu y\u00f6n\u00fcn\u00fc g\u00f6zetir. Ali Canip Y\u00f6ntem\u2019in \u015fiirsel ifade bi\u00e7imiyle bir toplum anatomisini ortaya koydu\u011fu ifade edilebilir. Y\u00f6ntem, bu anatominin alt nedenlerini ve sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 farkl\u0131 boyutlar\u0131yla \u015fiire ta\u015f\u0131rken \u015fiirin son dizelerinde nidalarla topyek\u00fbn bir seferberlik \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131nda bulunur.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Halil Fatih ALAG\u00d6Z Mill\u00ee E\u011fitim Bakanl\u0131\u011f\u0131, T\u00fcrk Dili ve Edebiyat\u0131 \u00d6\u011fretmeni Anahtar Kelimeler: Ali Canip Y\u00f6ntem, \u015eark\u2019\u0131n Ufuklar\u0131, toplum ele\u015ftirisi, sosyal ya\u015fam, uyan\u0131\u015f Tanzimat\u2019tan itibaren toplumsal ele\u015ftiriyi konu edinen \u015fiirler, genellikle y\u00f6netici s\u0131n\u0131f\u0131n ya da \u00fcst z\u00fcmrenin i\u00e7inde bulundu\u011fu yozla\u015fmay\u0131, halk\u0131n menfaatinden ziyade kendi \u00e7\u0131kar\u0131n\u0131 g\u00f6zeten zihniyeti ele\u015ftirmeye odaklan\u0131r. Bu do\u011frultuda yaz\u0131lan metinlerde Do\u011fu-Bat\u0131 d\u00fcalizminde ya\u015fayan … <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[184,149,199,233,178,163,229,223,222,205,196,204,134,198,180,160,195,200,167,171,194,155,158,210,145,201,193,190,191,175,176,183,132,189,151,164,144,226,207,142,148,187,203,135,216,212,231,206,230,147,215,137,186,140,221,169,165,188,181,211,141,185,139,170,227,136,177,154,192,159,166,232,133,172,179,143,162,220,213,218,219,173,217,153,156,208,174,197,168,138,214,202,209,228,150,225,161,224,146,182,157,152,6,18,33,74,38,23,45,61,37,26,20,24],"class_list":["post-160","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-uncategorized","tag-aliskanlik","tag-basari","tag-basarihikayesi","tag-basariligirisimciler","tag-beslenme","tag-blogger","tag-bloggerlifestyle","tag-bugun","tag-bulundugumyer","tag-calisma","tag-degisim","tag-dijital","tag-dijitaldonusum","tag-dijitalpazarlama","tag-diyet","tag-doga","tag-dusunce","tag-eglenceliyazilar","tag-ekonomik","tag-ekonomitrendleri","tag-felsefe","tag-film","tag-fotograf","tag-futbol","tag-gelecek","tag-gelisim","tag-gercekler","tag-gezgin","tag-gezi","tag-girisim","tag-girisimciliksozleri","tag-gunluk","tag-hayat","tag-hayathikayesi","tag-ihtiyac","tag-influencer","tag-inovasyon","tag-internetmarketing","tag-internetsatis","tag-isdunyasi","tag-isfikirleri","tag-isfirsatlari","tag-isgelistirme","tag-ishayati","tag-ishayatsozleri","tag-isidevamsizlik","tag-iskurma","tag-istehayat","tag-isvereni","tag-kariyer","tag-kendinizeinanin","tag-kisiselgelisim","tag-kisiselmarka","tag-kitap","tag-kitaponerileri","tag-kripto","tag-marka","tag-motivasyonelkitaplar","tag-motive","tag-muzik","tag-okuma","tag-ozfarkindalik","tag-ozguven","tag-para","tag-paylasimyap","tag-psikoloji","tag-saglikliyasam","tag-sanat","tag-sanatseviyorum","tag-seyahat","tag-sosyalgirisim","tag-sosyallife","tag-sosyalmedya","tag-sosyalmedyapazarlama","tag-spor","tag-startup","tag-tarif","tag-tartisma","tag-tasarim","tag-teknolojihaberleri","tag-trendler","tag-trendyoutube","tag-tutku","tag-verimlilik","tag-video","tag-websitenasilkurulur","tag-webtasarimi","tag-yaraticilik","tag-yatirim","tag-yazarlik","tag-yazilimbilim","tag-yazilimdersleri","tag-yazilimegitimi","tag-yazilimgelistirici","tag-yazilimgelistirme","tag-yazipaylas","tag-yemek","tag-yenilik","tag-yeniseylerogren","tag-yoga","tag-youtuber","tag-zaman","tag-blog","tag-e-ticaret","tag-egitim","tag-eglence","tag-finans","tag-girisimcilik","tag-kampanya","tag-motivasyon","tag-saglik","tag-seo","tag-teknoloji","tag-yazilim"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sevenhd.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/160","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sevenhd.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sevenhd.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sevenhd.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sevenhd.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=160"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/sevenhd.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/160\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":161,"href":"https:\/\/sevenhd.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/160\/revisions\/161"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sevenhd.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=160"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sevenhd.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=160"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sevenhd.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=160"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}