K\u00e2muran G\u00fcr\u00fcn<\/p>\n\n\n\n
Anahtar Kelimeler:<\/strong> T\u00fcrkiye, II. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131, I. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131, Avrupa, Almanya, \u0130talya, 1938, Tarih<\/p>\n\n\n\n I. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 sonunda imzalanan bar\u0131\u015f antla\u015fmalar\u0131yla Avrupa\u2019da, Versailler sistemi diye isimlendirebilece\u011fimiz yeni bir d\u00fczen kurularak, d\u00fcnya bar\u0131\u015f\u0131n\u0131n garanti alt\u0131na al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 kabul olunmu\u015ftu.<\/p>\n\n\n\n Ne var ki bu d\u00fc\u015f\u00fcnce \u00e7ok k\u0131sa \u00f6m\u00fcrl\u00fc olmu\u015f, her g\u00fcn bir taraf\u0131ndan \u00e7atlak veren bu sistem, 1938 senesine gelindi\u011finde tamamen iflas etmi\u015f, Anschluss\u2019un ger\u00e7ekle\u015fmesinden sonra da, art\u0131k bar\u0131\u015f\u0131n devam edece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnmenin dahi hayal oldu\u011fu idrak edilmi\u015fti.<\/p>\n\n\n\n 1938 Avrupas\u0131 bir bak\u0131ma bug\u00fcnk\u00fc gibi muhas\u0131m kamplara b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015ft\u00fc. Ancak, bir taraftan bu muhas\u0131m kamplar\u0131n \u00e7oklu\u011fu, di\u011fer taraftan, bitaraf durumdaki devletlerin \u00f6nem ve a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 bak\u0131mlar\u0131ndan genel g\u00f6r\u00fcn\u00fcm bug\u00fcnk\u00fcnden hayli farkl\u0131 idi.<\/p>\n\n\n\n O tarihlerde Avrupa, hatta, d\u00fcnya d\u0131\u015f polikas\u0131na istikamet veren en kudretli devlet Almanya idi. I. Cihan Harbi\u2019nde itilaf grubuna dahil olan \u0130talya bu defa Almanya ile Mihver grubunu olu\u015fturmaktayd\u0131. Her iki devlet de, hayat sahas\u0131 slogan\u0131 alt\u0131nda, yay\u0131lma politikas\u0131 takip ediyorlard\u0131.<\/p>\n\n\n\n Bunlar\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131nda Avrupa\u2019da, stat\u00fckoyu ve kuvvet muvazenesini muhafaza etmeye u\u011fra\u015f\u0131r g\u00f6r\u00fcnen \u0130ngiltere ile Fransa vard\u0131. Ancak bu iki devletin takip ettikleri politikalar aras\u0131nda bir ahenk ve paralellik mevcut de\u011fildi. Ba\u015flang\u0131\u00e7ta, Almanya\u2019n\u0131n Versailles zincirini k\u0131rmaya ba\u015flay\u0131\u015f\u0131n\u0131 kuvvete ba\u015f vurarak durdurmak imk\u00e2n\u0131 varken, \u0130ngiltere\u2019nin beraber y\u00fcr\u00fcmeyi\u015fi sebebiyle bu yola ba\u015fvuramam\u0131\u015f ve \u015fimdi de art\u0131k b\u00f6yle bir imk\u00e2n\u0131 bulunmayan Fransa, uzunca bir s\u00fcreden beri, Almanya etraf\u0131nda bir nevi \u201csa\u011fl\u0131k kordonu\u201d olu\u015fturma \u00e7abas\u0131ndayd\u0131. Polonya, \u00c7ekoslovakya ve Rusya ile ikili anla\u015fmalar\u0131 vard\u0131. Hatta 1938 y\u0131l\u0131nda, 4 Temmuz\u2019da, T\u00fcrkiye ile yap\u0131lan dostluk anla\u015fmas\u0131na da, iki devletin, i\u00e7lerinden birine y\u00f6neltilmi\u015f siyas\u00ee veya ekonomik hi\u00e7 bir kombinezona girmeyecekleri h\u00fckm\u00fc konmu\u015ftu.<\/p>\n\n\n\n \u0130ngiltere\u2019ye gelince o, her ne bahas\u0131na olursa olsun, bar\u0131\u015f\u0131n korunmas\u0131n\u0131 hedef alm\u0131\u015ft\u0131. Bunun sonucu olarak, bir taraftan Almanya\u2019y\u0131 tahrik edecek tertiplerden ka\u00e7\u0131n\u0131yor, bir taraftan da, kendisini bir sava\u015fa s\u00fcr\u00fckleyecek her hangi bir taahh\u00fcd alt\u0131na girmemeye \u00f6zel bir itina g\u00f6steriyordu. Bu tutumu ile Bat\u0131 Demokrasilerinin zaaf\u0131n\u0131 ortaya koydu\u011funu, sadece Almanya\u2019y\u0131 hareketlerinde daha cesur harekete te\u015fvikle kalmay\u0131p, di\u011fer Avrupa devletlerini \u00e7ekingenli\u011fe ve itimats\u0131zl\u0131\u011fa itti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcyordu.<\/p>\n\n\n\n Asker\u00ee kudreti hakk\u0131nda do\u011fru d\u00fcr\u00fcst bilgi bulunmayan, daha do\u011frusu bu kudretin fazla bir mana ifade etmedi\u011fi san\u0131lan Rusya ile Mihver devletleri aras\u0131nda ideolojik bir d\u00fc\u015fmanl\u0131k vard\u0131. Mihver devletleri, kom\u00fcnizmi ezilecek bir hastal\u0131k olarak kabul ediyorlard\u0131. Rusya da, Almanya\u2019n\u0131n do\u011fuya do\u011fru yay\u0131lma politikas\u0131ndan endi\u015fe ediyordu. Fransa ile Rusya\u2019y\u0131 yakla\u015ft\u0131ran bu endi\u015fe olmu\u015ftu. Ama \u0130ngiltere\u2019nin bu i\u015fbirli\u011fine kat\u0131may\u0131\u015f\u0131, Almanya kar\u015f\u0131s\u0131nda denge olu\u015fturmay\u0131 m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lm\u0131yordu.<\/p>\n\n\n\n Almanya\u2019n\u0131n 1934\u2019lerden sonra gittik\u00e7e kuvvetlenmeye ve \u00f6n\u00fcndeki hukuk\u00ee engelleri yok saymaya ba\u015flamas\u0131ndan beri, Bel\u00e7ika, Hollanda ve Kuzey devletleri, kendilerini korumak i\u00e7in en iyi politikan\u0131n tarafs\u0131zl\u0131k oldu\u011fu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne meyletmi\u015fler ve Bat\u0131 ile askeri bir i\u015fbirli\u011finden ka\u00e7\u0131yorlard\u0131.<\/p>\n\n\n\n Avusturya\u2019n\u0131n i\u015fgalinden sonra, Almanya\u2019n\u0131n g\u00f6zlerini dikmi\u015f oldu\u011fu \u00c7ekoslovakya, hem Fransa ile, hem de Rusya ile yard\u0131mla\u015fma ittifak\u0131 bulunan bir devlet olmas\u0131na ra\u011fmen, bu iki m\u00fcttefiki ile de birle\u015fik hududu bulunmad\u0131\u011f\u0131ndan, bir sald\u0131r\u0131 halinde yard\u0131m alabilmesine fizik\u00ee imk\u00e2n yoktu. Fransa\u2019dan gelecek yard\u0131m\u0131n Almanya\u2019dan ge\u00e7mesi gerekecekti, bu ancak Almanya\u2019n\u0131n ma\u011flup olmas\u0131ndan sonra ger\u00e7ekle\u015febilirdi. Rusya\u2019dan gelebilecek yard\u0131m\u0131n ise Polonya veya Romanya\u2019dan ge\u00e7mesi laz\u0131md\u0131. Halbuki bu iki devlet de, Birinci Cihan Harbi sonunda, Rusya\u2019dan kazan\u0131lm\u0131\u015f topraklar \u00fczerinde h\u00e2kimiyet s\u00fcrd\u00fcrd\u00fcklerinden, Rusya\u2019n\u0131n kendi hudutlar\u0131 i\u00e7inden kuvvet ge\u00e7irmesine sureti mutlakada muar\u0131z idiler. Ayr\u0131ca Polonya\u2019n\u0131n, \u00c7ekoslovakya \u00fczerinde arazi talepleri de vard\u0131.<\/p>\n\n\n\n Romanya ve Yugoslavya\u2019n\u0131n, k\u00fc\u00e7\u00fck antant \u00e7er\u00e7evesinde, \u00c7ekoslovakya\u2019ya kar\u015f\u0131 yard\u0131m taahh\u00fctleri mevcuttu. Ancak bu da Macaristan\u2019dan gelecek bir tehlikeye kar\u015f\u0131 idi. Tehlike Almanya\u2019dan gelirse taahh\u00fct i\u015flemeyecekti.<\/p>\n\n\n\n Etraf\u0131, kendisinden al\u0131nm\u0131\u015f arazilerle olu\u015fturulmu\u015f veya geni\u015flemi\u015f devletlerle \u00e7evrili Macaristan, tabi\u00ee bir \u015fekilde, emniyetini Mihver devletleri ile yak\u0131nl\u0131kta g\u00f6r\u00fcyordu.<\/p>\n\n\n\n Balkan devletleri, b\u00f6lgedeki bar\u0131\u015f ve g\u00fcvenli\u011fin sa\u011flanmas\u0131 i\u00e7in aralar\u0131nda Balkan Pakt\u0131\u2019n\u0131 kurmu\u015flard\u0131. Makedonya \u00fczerindeki istekleri dolay\u0131s\u0131yla Bulgaristan bu pakt\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda kalm\u0131\u015ft\u0131. Pakt\u0131n askeri yard\u0131mla\u015fma sistemi tanzim edilirken, T\u00fcrkiye Rus \u00e7ekincesini, Yunanistan da, \u0130talya \u00e7ekincesini ileri s\u00fcrm\u00fc\u015f ve taraflar\u0131n birbirlerine olan yard\u0131m taahh\u00fcd\u00fc, Balkan hudutlar\u0131n\u0131n ihlali haline inhisar ettirilmi\u015fti. Bu haliyle anla\u015fma ancak Bulgaristan veya Arnavutluk\u2019un bir sald\u0131r\u0131 halinde i\u015fleyecekti. Dolay\u0131s\u0131yla, Avrupa devletlerinden gelecek bir tehlike halinde Balkan Pakt\u0131\u2019n\u0131n i\u015flerli\u011fi olmayacakt\u0131.<\/p>\n\n\n\n Avrupa b\u00f6yle bir hava i\u00e7indeyken S\u00fcdet ihtilaf\u0131 patlak verdi.<\/p>\n\n\n\n Mihver kar\u015f\u0131s\u0131ndaki devletlerin s\u0131k\u0131 durmalar\u0131 halinde Avrupa bar\u0131\u015f\u0131n\u0131n kurtar\u0131labilece\u011fi, hatta Almanya\u2019da Nasyonal Sosyalist rejiminin sona erdirilebilece\u011fi bu son \u015fans da kullan\u0131lmad\u0131. M\u00fcnich konferans\u0131 ile \u00c7ekoslovakya feda edildi. Chamberlain M\u00fcnich d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc bar\u0131\u015f\u0131n bir nesil boyu kurtar\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 ilan ederken, M\u00fcnich\u2019e bile \u00e7a\u011fr\u0131lmam\u0131\u015f olan Rusya, Bat\u0131 demokrasilerinin \u00e7\u00fcr\u00fcm\u00fc\u015f, hi\u00e7 bir \u015fekilde Almanya\u2019ya kar\u015f\u0131 koyamayacak ve imk\u00e2n bulurlarsa, Almanya ile Rusya aras\u0131nda bir sava\u015f \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131 te\u015fvik edecek bir tutum i\u00e7inde olduklar\u0131 kanaatine vard\u0131.<\/p>\n\n\n\n 1939 y\u0131l\u0131na bu \u015fekilde girildi.<\/p>\n\n\n\n 15 Mart 1939\u2019da Almanya, M\u00fcnich kararlar\u0131n\u0131 hi\u00e7e sayarak \u00c7ekoslovakya\u2019n\u0131n geri kalan k\u0131sm\u0131n\u0131 i\u015fgal ediyor, Polonya ile Macaristan da kendilerine birer hisse temin ediyorlard\u0131.<\/p>\n\n\n\n Chamberlain\u2019\u0131, o g\u00fcne kadar takip etti\u011fi politikadan, \u0130ngiltere\u2019deki b\u00fcy\u00fck reaksiyon sebebiyle, kendi me\u015frebine ayk\u0131r\u0131 olmas\u0131na ra\u011fmen, vazge\u00e7meye mecbur eden ve \u0130kinci Cihan Harbi\u2019nin \u00e7\u0131kmas\u0131na m\u00fcncer olan budur.<\/p>\n\n\n\n Almanlardan geri kalmak istemeyen \u0130talyanlar, 7 Nisan 1939 g\u00fcn\u00fc asker \u00e7\u0131kararak Arnavutluk\u2019u i\u015fgal ettiler.<\/p>\n\n\n\n Bu tarihten itibaren, \u00e7e\u015fitli devletlerin T\u00fcrkiye ile ilgili politikalar\u0131n\u0131 \u00f6zetlemek istersek:<\/p>\n\n\n\n 1) \u0130ngiltere ve Fransa, T\u00fcrkiye\u2019nin kendi yanlar\u0131nda sava\u015fa girmesi i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015flard\u0131r. Bu devletler ayr\u0131ca, T\u00fcrkiye\u2019ye dayanarak, Almanya\u2019ya kar\u015f\u0131 bir Balkan blo\u011fu kurmak \u00e7abalar\u0131na girmi\u015flerdir.<\/p>\n\n\n\n 2) Rusya, devaml\u0131 \u015fekilde, kendi takip etti\u011fi politikan\u0131n T\u00fcrkiye taraf\u0131ndan da uygulanmas\u0131 i\u00e7in gayret sarfetmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n 3) Almanya, T\u00fcrkiye\u2019yi Mihver devletlerinin yan\u0131na \u00e7ekmek, bu m\u00fcmk\u00fcn olmazsa, Mihver\u2019e kar\u015f\u0131 dostane bir tarafs\u0131zl\u0131k politikas\u0131 takip etmesini temin etmek istikametinde \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Evvela Balkan blo\u011fu kurulmas\u0131 konusunu ele alal\u0131m.<\/p>\n\n\n\n Balkan Pakt\u0131 kurulurken, \u0130talya\u2019n\u0131n, Yugoslavya ile silahl\u0131 bir anla\u015fmazl\u0131\u011fa d\u00fc\u015fmesi ihtimali mevcuttu. Bu \u015fekilde \u0130talya ile \u00e7\u0131kabilecek bir sava\u015fa s\u00fcr\u00fcklenmek istemeyen Yunanistan, Pakta, \u0130talyan \u00e7ekincesini koydurtmu\u015ftu. Zamanla \u0130talya – Yugoslavya m\u00fcnasebetlerinde bir de\u011fi\u015fiklik ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. H\u0131rvatistan\u2019daki ayr\u0131l\u0131k\u00e7\u0131l\u0131k cereyan\u0131ndan \u00e7ekinen ve h\u00fck\u00fcmeti ellerinde tutan S\u0131rplar, \u00f6zellikle Ba\u015fbakan Stoyadinovi\u00e7 d\u00f6neminde, \u0130talya ile bir dayan\u0131\u015fma politikas\u0131na girmi\u015f ve bunda ba\u015far\u0131 da kazanm\u0131\u015ft\u0131. O derece ki, Amavutluk\u2019u i\u015fgal etmeyi kafas\u0131na koyan Mussolini, bu \u00fclkenin \u0130talya-Yugoslavya aras\u0131nda taksimi hususunda Stoyadinovi\u00e7 ile bir mutabakat bile tesis etmi\u015fti.<\/p>\n\n\n\n Stoyadinovi\u00e7 ba\u015fbakanl\u0131ktan d\u00fc\u015ft\u00fckten sonra da bu i\u015fbirli\u011fi devam etti. Bu defa i\u015fbirli\u011fi Yugoslavya\u2019n\u0131n \u0130talya \u00fczerinden Mihver\u2019e iltihak\u0131 istikametindeydi. Hatta 1939 May\u0131s\u0131\u2019nda, Yugoslavya Kral Naibi Paul, Roma\u2019ya geldi\u011finde, ona refakat eden Hariciye Naz\u0131r\u0131 Markovi\u00e7\u2019in, Yugoslavya\u2019n\u0131n T\u00fcrk politikas\u0131ndan endi\u015felendi\u011fini ifade ile T\u00fcrkiye\u2019ye kar\u015f\u0131 bir Romen-Bulgar-Yugoslav blo\u011fu kurulmas\u0131 fikrini ileri att\u0131\u011f\u0131 dahi bilinir. Bulgaristan ise, Romanya\u2019ya kar\u015f\u0131 kendisine garanti verilir ve Yugoslavya da ayn\u0131 \u015fekilde hareket ederse Mihver\u2019e iltihaka zaten haz\u0131r g\u00f6r\u00fclmektedir.<\/p>\n\n\n\n Bulgaristan\u2019\u0131n durumu kolay anla\u015f\u0131l\u0131r. Birinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 sonunda topraklar\u0131n\u0131 elinden al\u0131p ba\u015fka devletlere da\u011f\u0131tan Bat\u0131l\u0131lara yana\u015fmaya sebep g\u00f6rememektedir. Bu topraklar\u0131 geri alabilmesi ancak Mihver\u2019in yard\u0131m\u0131yla m\u00fcmk\u00fcn olabilir.<\/p>\n\n\n\n Yugoslavya\u2019n\u0131n durumunu tahlil daha zordur. Mihver\u2019e yana\u015fmas\u0131, onlar aleyhine y\u00fcr\u00fct\u00fclecek bir politikan\u0131n kendisini \u0130talyan-Alman i\u015fgaline u\u011frata\u011f\u0131ndan korkmas\u0131, ayr\u0131ca H\u0131rvatlar\u0131n, Alman yard\u0131m\u0131 ile bir ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirmeleri endi\u015fesi ile izah edilebilir. Ani beliren T\u00fcrk korkusunun izah\u0131 ise kolay g\u00f6r\u00fclmemektedir. Bat\u0131 devletleri ile T\u00fcrkiye\u2019nin i\u015fbirli\u011finin ba\u015flamas\u0131 \u00fczerine kendisini \u00f6zellikle hissettiren bu korkuyu, bir T\u00fcrk- \u0130talyan harbine s\u00fcr\u00fcklenmek endi\u015fesi ile izah edemeyiz. Zira \u0130talya\u2019n\u0131n, T\u00fcrkiye\u2019nin Balkan hudutlar\u0131na sald\u0131r\u0131s\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemez. \u0130talya\u2019n\u0131n Yunanistan\u2019a sald\u0131r\u0131s\u0131 halinde ise, Yunan \u00e7ekincesine ra\u011fmen, T\u00fcrkiye yard\u0131ma gitse bile Yugoslavya i\u00e7in yard\u0131m vecibesi do\u011fmaz.<\/p>\n\n\n\n Bu durumda yeg\u00e2ne d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilecek ihtimal, \u0130talya\u2019n\u0131n Yunanistan aleyhinde baz\u0131 projeleri oldu\u011fudur. Zira bu takdirde T\u00fcrkiye\u2019nin Yunanistan\u2019a yard\u0131m vecibesi i\u015fleyecektir. Bug\u00fcn dahi bu korkunun sebebini \u00f6\u011frenebilmi\u015f de\u011filiz. Ancak, o tarihlerde bilmedi\u011fimiz ve sava\u015f sonras\u0131ndaki ne\u015friyattan \u00f6\u011frendi\u011fimiz bu politik durum sebebiyle, \u0130ngiltere\u2019nin gerek kendisinin yapt\u0131\u011f\u0131, gerek T\u00fcrkiye\u2019ye yapt\u0131rd\u0131\u011f\u0131 \u00e7e\u015fitli i\u015fbirli\u011fi te\u015febb\u00fcsleri, Yugoslavya taraf\u0131ndan devaml\u0131 \u015fekilde cevaps\u0131z b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Bu konuda T\u00fcrkiye\u2019nin Yugoslavya nezdinde 17 May\u0131s 1940, 1 Haziran 1940, 12 Ocak 1941 tarihlerinde 3 te\u015febb\u00fcs\u00fc olmu\u015f, cevaps\u0131z kalm\u0131\u015ft\u0131r, \u0130ngilizler 26 \u015eubat ve 19 Mart 1941\u2019de T\u00fcrkiye\u2019den yeni bir te\u015febb\u00fcs yapmas\u0131n\u0131 istemi\u015flerdir. Hatta bu son talep; Almanlar\u0131n Yunanistan\u2019a sald\u0131r\u0131s\u0131 halinde, Yugoslavya Almanya\u2019ya sava\u015f a\u00e7arsa, T\u00fcrkiye de sava\u015f a\u00e7acakt\u0131r \u015feklinde bir mesaj\u0131n hem Belgrad’a, hem Berlin\u2019e g\u00f6nderilmesi yolundayd\u0131. T\u00fcrkiye bu talebi uygun g\u00f6rmedi, iyi ki g\u00f6rmemi\u015f, bir g\u00fcn sonra Yugoslavya\u2019n\u0131n Mihver\u2019le anla\u015ft\u0131\u011f\u0131 duyuluyor ve 25 Mart\u2019ta da Yugoslavya \u00dc\u00e7l\u00fc Pakt\u0131 imza ediyordu. Sonras\u0131 malumdur. 27 Mart\u2019ta Simovi\u00e7 darbesi vuku buldu, bunun \u00fczerine Almanlar 6 Nisan 1941 g\u00fcn\u00fc Yugoslavya\u2019y\u0131 i\u015fgale ba\u015flad\u0131lar ve 17 Nisan\u2019da Yugoslavya teslim oldu.<\/p>\n\n\n\n \u0130ngiltere ve Fransa\u2019n\u0131n, T\u00fcrkiye\u2019yi kendi yanlar\u0131na \u00e7ekme te\u015febb\u00fcslerine gelince:<\/p>\n\n\n\n Fransa ile 1938\u2019de imzalanan dostluk anla\u015fmas\u0131ndan ve h\u00fckm\u00fcnden bahsetmi\u015ftim. Filvaki bu anla\u015fma TBMM\u2019de tasdik edilmeden geri \u00e7ekildi ve y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girmedi ama, belli bir d\u00fc\u015f\u00fcnce birli\u011fini ortaya koyuyordu.<\/p>\n\n\n\n Arnavutluk\u2019un i\u015fgalinden sonra \u0130ngiltere, 11 Nisan 1939\u2019da, T\u00fcrkiye\u2019ye m\u00fcracaatla, Yunanistan\u2019a tek tarafl\u0131 garanti verece\u011fini bildirip buna T\u00fcrkiye\u2019nin de i\u015ftirakini talep etti. T\u00fcrkiye 12 Nisan\u2019da, otomatik yard\u0131m taahh\u00fcd\u00fcn\u00fcn ancak TBMM\u2019nin pe\u015fin tasvip ve karar\u0131 ile verilebilece\u011fi, bununla beraber g\u00fcvenlik konusunun \u0130ngiltere ile dostane bir zihniyetle g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fclebilece\u011fi cevab\u0131n\u0131 verdi.<\/p>\n\n\n\n O tarihe kadar Fransa\u2019n\u0131n ikili yard\u0131mla\u015fma anla\u015fmalar\u0131n\u0131 tenkitk\u00e2r bir g\u00f6zle g\u00f6ren \u0130ngiltere, 180 derecelik bir d\u00f6n\u00fc\u015f yaparak tek tarafl\u0131 garantiler vermeye ba\u015fl\u0131yordu. Hakikaten bu \u015fekilde bir garantiyi 31 Mart\u2019ta Polonya\u2019ya vermi\u015fti. 13 Nisan\u2019da da, Chamberlain Avam Kamaras\u0131\u2019nda, sadece Yunanistan\u2019a da de\u011fil, Romanya\u2019ya da garanti verildi\u011fini a\u00e7\u0131klad\u0131. Ayn\u0131 a\u00e7\u0131klamay\u0131 ayn\u0131 g\u00fcn Daladier de Fransa\u2019da yapmaktayd\u0131.<\/p>\n\n\n\n Almanya ve \u0130talya\u2019n\u0131n son sald\u0131r\u0131lar\u0131 Fransa ile \u0130ngiltere\u2019yi nihayet ayn\u0131 \u00e7izgiye getirmi\u015f oluyordu. Bu \u00e7izgide birle\u015ftikten sonra da her iki devlet, bir sava\u015f halinde kendileriyle i\u015fbirli\u011fi yap\u0131labilecek devletleri bir araya getirme \u00e7abas\u0131na giri\u015ftiler. Bu durumdaki devletlerden birisi de T\u00fcrkiye idi.<\/p>\n\n\n\n Garantinin verildi\u011finin ertesi g\u00fcn\u00fc \u0130ngiliz sefiri, iki g\u00fcn sonra, 16 Nisan\u2019da da Frans\u0131z sefiri, T\u00fcrk H\u00e2riciyesine m\u00fcracaatla, h\u00fck\u00fcmetlerinin, Almanya taraf\u0131ndan, nerede olursa olsun, vuku bulacak bir sald\u0131r\u0131ya kar\u015f\u0131, T\u00fcrkiye\u2019ye, kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 olmak \u015fart\u0131yla garanti vermeye haz\u0131r olduklar\u0131n\u0131 bildiriyorlard\u0131.<\/p>\n\n\n\n Hemen ayn\u0131 tarihlerde, biraz sonra anlataca\u011f\u0131m\u0131z \u00fczere, Ruslar da, g\u00fcvenlik konusunu g\u00f6r\u00fc\u015fmek \u00fczere T\u00fcrkiye\u2019ye m\u00fcracaat ediyorlar ve ayn\u0131 zamanda \u0130ngiltere-Fransa-Rusya aras\u0131nda, bir kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 yard\u0131mla\u015fma anla\u015fmas\u0131 m\u00fczakereleri ba\u015fl\u0131yordu.<\/p>\n\n\n\n \u0130ngiliz ve Frans\u0131zlarla, Ruslar\u0131n bilgisi taht\u0131nda y\u00fcr\u00fct\u00fclen ve hatta Ruslar\u0131n te\u015fvik ettikleri g\u00f6r\u00fc\u015fmeler sonunda ortaya 12 May\u0131s 1939 g\u00fcn\u00fc ilan edilen \u0130ngiliz-T\u00fcrk deklarasyonu \u00e7\u0131kt\u0131. Tamamen ayn\u0131 bir deklarasyon, Fransa ile T\u00fcrkiye aras\u0131nda 23 Haziran g\u00fcn\u00fc ilan olundu.<\/p>\n\n\n\n Bu deklarasyonlar, iki devletin kendi mill\u00ee emniyetleri yarar\u0131na olarak kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 taahh\u00fctleri ihtiva edecek uzun vadeli bir anla\u015fma yapman\u0131n kararla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131, bunun akdine kadar, vuku bulacak bir tecav\u00fcz\u00fcn Akdeniz m\u0131nt\u0131kas\u0131nda harbe m\u00fcncer olmas\u0131 halinde iki devletin birbirleriyle i\u015fbirli\u011fi yapmay\u0131 ve imk\u00e2nlar\u0131 dahilindeki b\u00fct\u00fcn yard\u0131m ve kolayl\u0131\u011f\u0131 birbirlerine g\u00f6stermeyi kabul ettiklerini ortaya koyuyordu.<\/p>\n\n\n\n Deklarasyonlar\u0131n \u00f6ng\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc uzun vadeli anla\u015fman\u0131n m\u00fczakereleri de, k\u0131sa zamanda tamamlan\u0131p metin ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Ancak T\u00fcrkiye bunun imzas\u0131n\u0131, Rusya ile yap\u0131lacak g\u00f6r\u00fc\u015fmelerin sonu\u00e7lanmas\u0131na talik etti. T\u00fcrkiye\u2019nin d\u00fc\u015f\u00fcncesi, esasen bir s\u00fcreden beri Moskova\u2019da y\u00fcr\u00fct\u00fclmekte olan Frans\u0131z-\u0130ngiliz-Rus g\u00f6r\u00fc\u015fmeleri sonunda ortaya \u00e7\u0131kacak anla\u015fma ile T\u00fcrk-\u0130ngiliz-Frans\u0131z anla\u015fmas\u0131n\u0131, T\u00fcrkiye \u00fczerinden irtibatland\u0131rarak ortaya ahenkli bir sistem \u00e7\u0131karmakt\u0131.<\/p>\n\n\n\n Bu sebeble \u00dc\u00e7l\u00fc Anla\u015fma dedi\u011fimiz Yunanistan ve Romanya\u2019ya verilen garantiler dolay\u0131s\u0131yla veya bir Avrupa devletinin Akdeniz\u2019de sava\u015fa m\u00fcncer bir sald\u0131r\u0131s\u0131 dolay\u0131s\u0131yla ortaya \u00e7\u0131kacak harpte \u00fc\u00e7 devletin birbirlerine yard\u0131m etmelerini \u00f6ng\u00f6ren T\u00fcrk-Frans\u0131z-\u0130ngiliz anla\u015fmas\u0131, Rus M\u00fczakerelerinin kesilmesinden sonra, 19 Ekim 1939 g\u00fcn\u00fc imzaland\u0131.<\/p>\n\n\n\n Bu anla\u015fma ile de T\u00fcrkiye Bat\u0131 demokrasileri yan\u0131nda yer ald\u0131. Anla\u015fmaya ekli II say\u0131l\u0131 protokol, T\u00fcrkiye ile Rusya aras\u0131nda bir sava\u015fa m\u00fcncer olabilece\u011finin anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 hallerde, T\u00fcrkiye\u2019yi yard\u0131m taahh\u00fcd\u00fcnden ber\u2019i tutuyordu.<\/p>\n\n\n\n T\u00fcrkiye\u2019nin bu tercihi yap\u0131\u015f\u0131n\u0131n sebebi h\u00fck\u00fcmet taraf\u0131ndan uzun bir \u015fekilde izah edilmi\u015ftir. Bunun \u00f6zeti \u015fudur: \u201cHitler\u2019in, bizi ilgilendirmeyen \u0131rk nazariyesi, hayati saha nazariyesine d\u00f6n\u00fc\u015ferek \u00c7ekoslovakya ortadan kald\u0131r\u0131ld\u0131ktan ve \u0130talya da Arnavutluk\u2019u i\u015fgal ettikten sonra, Mihver devletlerinin ne vas\u0131talarla hangi hedefe varmak istedikleri ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Cumhuriyet h\u00fck\u00fcmeti d\u0131\u015f siyaset program\u0131n\u0131 tam bir tarafs\u0131zl\u0131\u011fa istinat ettirmekte iken, bir ay i\u00e7inde vuku bulan bu iki geli\u015fme, bitaraf kalman\u0131n m\u00fcmk\u00fcn olmayaca\u011f\u0131n\u0131 ortaya koymu\u015f ve kurulan emniyet cephesine T\u00fcrkiye\u2019nin iltihak\u0131n\u0131n bir zaruret oldu\u011funu g\u00f6stermi\u015ftir.\u201d<\/p>\n\n\n\n Bu \u00fc\u00e7l\u00fc anla\u015fman\u0131n tatbikat\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde \u00f6nce \u0130ngiltere, Fransa ile birlikte, daha sonra, Fransa\u2019n\u0131n teslim olmas\u0131n\u0131 m\u00fcteakip, yaln\u0131z ba\u015f\u0131na, T\u00fcrkiye\u2019yi m\u00fcteaddid defa sava\u015fa kat\u0131lmaya davet etmi\u015ftir. Bu davetler, Rusya\u2019n\u0131n kendisi sava\u015fa girinceye kadar II nolu protokol \u00f6ne s\u00fcr\u00fclerek, ondan sonra da, evvel\u00e2 vaad edilmi\u015f asker\u00ee yard\u0131m\u0131n ger\u00e7ekle\u015ftirilmesi talep olunarak kabul edilmemi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n Geni\u015f izahata giri\u015fmeden bu davetleri k\u0131saca hat\u0131rlayal\u0131m.<\/p>\n\n\n\n Birinci davet, 1 Haziran 1940, \u0130talya\u2019n\u0131n harbe girmesi halinde T\u00fcrkiye\u2019nin seferberlik ilan etmesi istendi.<\/p>\n\n\n\n \u0130kinci davet, 11 Haziran 1940, \u0130talya bir g\u00fcn evvel sava\u015fa kat\u0131lmad\u0131\u011f\u0131ndan, \u0130talya\u2019ya sava\u015f ilan\u0131, deniz ve hava \u00fcslerinin m\u00fcttefiklere a\u00e7\u0131lmas\u0131 istendi.<\/p>\n\n\n\n \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc davet, 12 Ocak 1941, Almanya Yugoslavya\u2019dan ge\u00e7i\u015f talebinde bulunursa, \u0130talya\u2019ya harp ilan edilmesi ve Almanlara da, Alman k\u0131talar\u0131n\u0131n Yugoslavya veya Bulgaristan\u2019dan ge\u00e7irilmelerinin harp sebebi say\u0131laca\u011f\u0131n\u0131n bildirilmesi istendi.<\/p>\n\n\n\n D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc talep, 31 Ocak 1941, Churchill \u0130n\u00f6n\u00fc\u2019ye bir mesaj yollayarak T\u00fcrkiye\u2019de \u0130ngiliz hava \u00fcsleri kurulmas\u0131n\u0131, buradan hem Ploe\u015fti\u2019nin, hem Bak\u00fb\u2019n\u00fcn vurulabilece\u011fini, T\u00fcrkiye\u2019ye bu maksatla 10 f\u0131loluk hava kuvveti ile 100 u\u00e7aksavar verilece\u011fini bildirdi.<\/p>\n\n\n\n Be\u015finci talep, 26 \u015eubat 1941, Ankara\u2019ya gelen Eden ve Genelkurmay Ba\u015fkan\u0131 Sir John Dill, Almanlar, Bulgaristan yoluyla Yunanistan\u2019a sald\u0131r\u0131rsa harp ilan edilmesini istediler.<\/p>\n\n\n\n Alt\u0131nc\u0131 talip, 18\/19 Mart 1941, K\u0131br\u0131s\u2019da Saraco\u011flu-Eden g\u00f6r\u00fc\u015fmesinde, Almanlar\u0131n Yunanistan\u2019a sald\u0131r\u0131s\u0131 halinde Yugoslavya harp a\u00e7arsa T\u00fcrkiye\u2019de harp a\u00e7ar diye bir mesaj hem Almanya\u2019ya, hem Yugoslavya\u2019ya g\u00f6nderilmesi istendi.<\/p>\n\n\n\n Uzunca bir durgunluk d\u00f6neminden sonra 30 Ocak 1943\u2019de yedinci talep, Churchill taraf\u0131nden Adana\u2019da \u0130n\u00f6n\u00fc\u2019ye yap\u0131ld\u0131.<\/p>\n\n\n\n Sekizinci talep, 5 Kas\u0131m 1943, Kahire\u2019de, Eden taraf\u0131ndan Menemencio\u011flu\u2019na yap\u0131ld\u0131.<\/p>\n\n\n\n Dokuzuncu talep, 4 Aral\u0131k 1943, Kahire\u2019de \u0130n\u00f6n\u00fc-Roosvelt-Churchill toplant\u0131s\u0131nda yap\u0131ld\u0131.<\/p>\n\n\n\n Onuncu talep, 30 Haziran 1944, \u0130ngiltere, Almanya ve Japonya ile iktisadi ve siyas\u00ee m\u00fcnasebetlerimizi kesmemizi istedi. 2 A\u011fustos 1944\u2019de bu m\u00fcnasebetler kesildi.<\/p>\n\n\n\n Onbirinci talep, 20 \u015eubat 1945, \u0130ngiltere e\u011fer Birle\u015fmi\u015f Milletler toplant\u0131s\u0131na kat\u0131lmak istiyorsak 1 Mart\u2019tan \u00f6nce sava\u015f a\u00e7mam\u0131z\u0131 bildirdi. 23 \u015eubat 1945\u2019de Almanya ve Japonya\u2019ya sava\u015f a\u00e7\u0131ld\u0131.<\/p>\n\n\n\n Rusya\u2019y\u0131 en sona b\u0131rakarak Almanya\u2019n\u0131n te\u015febb\u00fcslerini g\u00f6zden ge\u00e7irelim.<\/p>\n\n\n\n D\u0131\u015fi\u015fleri Genel Sekreteri Menemencio\u011flu 1939 yaz\u0131nda, Fransa\u2019ya yapt\u0131\u011f\u0131 bir ziyaretten d\u00f6nerken Berlin\u2019e u\u011fram\u0131\u015f ve Ribbentrop ile g\u00f6r\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fc. Ribbentrop, onu, Bat\u0131 ile ittifak\u0131 b\u0131rakarak Mihver\u2019e iltihak etmeye kand\u0131rmak i\u00e7in bir hayli dil d\u00f6km\u00fc\u015f, Almanya\u2019n\u0131n bar\u0131\u015f\u00e7\u0131 bir siyaset g\u00fctt\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc, sadece Versailles\u2019\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 anormal durumlar\u0131 d\u00fczeltmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131, \u0130talya ile Almanya\u2019n\u0131n, \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ilmez bir askeri kudret te\u015fkil ettiklerini, \u0130ngiltere\u2019nin ise \u00e7\u00f6kmekte oldu\u011funu uzun uzun anlatm\u0131\u015ft\u0131. Polonya konusunun alevlendi\u011fi bu d\u00f6nemde, Numan Bey\u2019in bu izahat kar\u015f\u0131s\u0131nda fazla tesir alt\u0131nda kald\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylenemez.<\/p>\n\n\n\n Almanya\u2019n\u0131n, \u00dc\u00e7l\u00fc Deklarasyon\u2019un ilan\u0131na kadar T\u00fcrkiye ile fazla ilgilendi\u011fi yoktu. Ancak T\u00fcrkiye\u2019nin Bat\u0131ya kayd\u0131\u011f\u0131 belli olduktan sonra onu Bat\u0131dan koparma gayretlerine girmi\u015ftir. T\u00fcrkiye\u2019yi as\u0131l endi\u015felendiren hususun \u0130talyan davran\u0131\u015flar\u0131 oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnerek, bu konuda \u0130talyanlar\u0131 T\u00fcrkiye\u2019ye teminat vermeye imale etti\u011fi de bilinmektedir.<\/p>\n\n\n\n Almanya bu konudaki te\u015febb\u00fcslerini as\u0131l Rusya vas\u0131tas\u0131yla y\u00fcr\u00fctm\u00fc\u015ft\u00fcr. Rus-Alman Sald\u0131rmazl\u0131k Pakt\u0131\u2019n\u0131 imzalamak i\u00e7in Moskova\u2019ya gelen Ribbentrop\u2019un, 23 A\u011fustos 1939 gecesi, Stalin ile yapt\u0131\u011f\u0131 konu\u015fma s\u0131ras\u0131nda T\u00fcrkiye i\u00e7in \u015fu s\u00f6zleri sarfetti\u011fi bilmekteyiz:<\/p>\n\n\n\n \u201cBen aylarca evvel T\u00fcrk h\u00fck\u00fcmetine, Almanya\u2019n\u0131n T\u00fcrkiye ile dostane ili\u015fkiler istedi\u011fini s\u00f6ylemi\u015ftim. Bu gayeye varmak i\u00e7in Reich D\u0131\u015fi\u015fleri, elinden gelen her \u015feyi yapm\u0131\u015ft\u0131r. Bunun kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda T\u00fcrkiye, Almanya\u2019y\u0131 ku\u015fatma pakt\u0131na ilk kat\u0131lan devletlerden biri olmu\u015ftur ve bu tutumu hakk\u0131nda Almanya\u2019ya bilgi vermeye bile l\u00fczum g\u00f6rmemi\u015ftir. \u0130ngiltere, Almanya aleyhtar\u0131 politika i\u00e7in T\u00fcrkiye\u2019de 5 milyon sterlin sarfetmi\u015ftir.\u201d<\/p>\n\n\n\n O tarihlerde Sara\u00e7o\u011flu\u2019nu, g\u00fcvenlik konular\u0131n\u0131 m\u00fczakere i\u00e7in Moskova\u2019ya davet etmi\u015f olan Stalin\u2019in cevab\u0131 daha da enteresand\u0131r. Stalin \u201cT\u00fcrklerin dalgalanan politikas\u0131ndan buna benzer tecr\u00fcbeleri Ruslar\u0131n da tatt\u0131\u011f\u0131n\u0131\u201d s\u00f6yledikten sonra, \u201ckendi istihbarat\u0131na g\u00f6re T\u00fcrk politikac\u0131lar\u0131n\u0131 sat\u0131n almak i\u00e7in \u0130ngiltere\u2019nin sarfetti\u011fi mebla\u011f\u0131n 5 milyon sterlinden bir hayli fazla oldu\u011funu\u201d ilave etmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n Almanlar, bu tarihten itibaren, Ruslar\u0131n, T\u00fcrkiye\u2019yi Bat\u0131 ile i\u015fbirli\u011finden uzakla\u015ft\u0131rmas\u0131 i\u00e7in \u00e7ok \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015flard\u0131r. Daha Sara\u00e7o\u011flu\u2019nun Moskova\u2019ya geli\u015finden \u00f6nce ba\u015flayan ve Moskova M\u00fczakereleri s\u00fcresince devam eden bu Alman te\u015febb\u00fcslerinin hedefi, T\u00fcrkiye\u2019yi \u00fc\u00e7l\u00fc Anla\u015fma\u2019y\u0131 imzalamaktan cayd\u0131rmak, onu tam bir bitarafl\u0131\u011fa ikna etmek ve Bo\u011fazlar\u0131 Bat\u0131 devletlerine kapatt\u0131rmakt\u0131.<\/p>\n\n\n\n Ruslar\u0131n bu Alman taleplerini m\u00fcsbet kar\u015f\u0131lad\u0131klar\u0131n\u0131 ve temine \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131n\u0131 da biliyoruz. Fakat bunlar netice vermemi\u015f ve Moskova M\u00fczakereleri \u00e7\u0131kmaza girdikten sonra \u00dc\u00e7l\u00fc Anla\u015fma imza edilmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n Bu tarihten sonra da, Rusya ile Almanya aras\u0131nda T\u00fcrkiye ile ilgili g\u00f6r\u00fc\u015fmeler devam etmi\u015ftir ama bunlar, T\u00fcrkiye\u2019nin s\u0131rt\u0131ndan yap\u0131lan g\u00f6r\u00fc\u015fmeler \u015feklindedir; Rusya\u2019dan bahsederken biraz sonra de\u011finece\u011fiz.<\/p>\n\n\n\n Almanlar\u0131n T\u00fcrkiye nezdinde direkt te\u015febb\u00fcsleri 1941 y\u0131l\u0131n\u0131n Mart\u0131’nda ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Bu tarihte Bulgaristan Mihver\u2019e iltihak etmi\u015f, Yugoslavya da iltihak arifesindeydi.<\/p>\n\n\n\n Almanlar\u0131n gayesi T\u00fcrkiye\u2019den asker\u00ee malzeme ve teknisyen ismi alt\u0131nda asker ge\u00e7irebilmek, bunlar\u0131 Irak ve Suriye\u2019ye intikal ettirebilmekti. Bunun kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda T\u00fcrkiye\u2019ye garanti verdikten ba\u015fka, Edirne civar\u0131nda ve Ege denizi adalar\u0131nda T\u00fcrkiye lehine de\u011fi\u015fiklik vaad ediyorlard\u0131. T\u00fcrkiye, gizli protokol konusu yap\u0131lmak istenen bu gizli vaadleri bir tarafa iterek, ve m\u00fczakerelerin seyrinden \u0130ngilizlere de bilgi vererek, Almanlarla 18 Haziran 1941 g\u00fcn\u00fc bir Sald\u0131rmazl\u0131k Pakt\u0131 imza etmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n T\u00fcrkiye\u2019nin Almanya ile siyasi ve iktisadi m\u00fcnasebetleri kesmesine ve sava\u015f a\u00e7mas\u0131na kadar bu durum devam etmi\u015f, bir de\u011fi\u015fiklik olmam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Son olarak Ruslara geliyoruz.<\/p>\n\n\n\n Rusya ile 1939 y\u0131l\u0131nda aram\u0131zda bir sald\u0131rmazl\u0131k pakt\u0131 vard\u0131. Bu pakt\u0131n eki, protokoller \u00e7er\u00e7evesinde de iki devletin, birbirlerini ilgilendiren konularda isti\u015fare edecekleri h\u00fckme ba\u011flanm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n\n\n\n \u0130ngiltere ve Fransa\u2019n\u0131n T\u00fcrkiye ile i\u015fbirli\u011fi i\u00e7in temasa ge\u00e7tikleri tarihlerde Ruslardan da muvazi bir talep geldi\u011fine, bu yaz\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131nda de\u011finmi\u015ftim. Bu m\u00fcracaat\u0131n tam tarihi 15 Nisan 1939\u2019dur. Molotof, Balkanlar ve Karadeniz b\u00f6lgesinde ortaya \u00e7\u0131kan yeni durum muracehesinde, bir sald\u0131r\u0131ya kar\u015f\u0131 al\u0131nmas\u0131 gerekli tedbirleri g\u00f6r\u00fc\u015fmek \u00fczere, dan\u0131\u015fma yap\u0131lmas\u0131n\u0131 teklif ediyordu. G\u00f6r\u00fc\u015fme mahalli olarak da, Tiflis veya Batum ileri s\u00fcr\u00fcl\u00fcyordu.<\/p>\n\n\n\n Davet kabul ama toplant\u0131 yeri olarak Ankara veya \u0130stanbul \u00f6ne s\u00fcr\u00fcld\u00fc. Molotof, Moskova\u2019y\u0131 teklif etti. Sara\u00e7o\u011flu, Moskova\u2019ya itiraz\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ama vakit kazanmak \u00fczere \u00f6nce Batum\u2019da bulu\u015fulmas\u0131n\u0131 istedi. Ruslar, Moskova\u2019da daha sonra bulu\u015fmak \u00fczere, \u015fimdi D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan yard\u0131mc\u0131s\u0131 Potenkin\u2019i Ankara\u2019ya yollayacaklar\u0131n\u0131 bildirdiler. B\u00fct\u00fcn bu g\u00f6r\u00fc\u015fmeler 15-21 Nisan aras\u0131nda ceryan etmi\u015f ve Potemkin 28 Nisan\u2019da Ankara\u2019ya gelmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n Ruslar\u0131n Potemkin\u2019i yollamalar\u0131n\u0131n as\u0131l sebebinin T\u00fcrk-\u0130ngiliz-Frans\u0131z anla\u015fmas\u0131n\u0131 \u00f6nlemeye matuf ve Potemkin\u2019in bunda muvaffak oldu\u011fu ama deklarasyonun ilan\u0131na mani olamad\u0131\u011f\u0131 ileri s\u00fcr\u00fcl\u00fcr. Potemkin 5 May\u0131s\u2019a kadar Ankara\u2019da kald\u0131. Kendisiyle yap\u0131lan g\u00f6r\u00fc\u015fmelerde, s\u0131n\u0131rl\u0131 bir hududu ve mesuliyet olacak asker\u00ee bir yard\u0131mla\u015fma pakt\u0131 yap\u0131lmas\u0131n\u0131n faydal\u0131 ve isabetli olaca\u011f\u0131 hususunda mutab\u0131k kal\u0131nd\u0131\u011f\u0131 bilinir.<\/p>\n\n\n\n Ruslardan A\u011fustos\u2019a kadar bir ses \u00e7\u0131kmad\u0131.<\/p>\n\n\n\n 4 A\u011fustos\u2019ta Rus sefiri Terentieff, Potemkin\u2019le esaslar\u0131 konu\u015fulan yard\u0131mla\u015fma pakt\u0131n\u0131n yap\u0131lmas\u0131 i\u00e7in Sara\u00e7o\u011flu\u2019nun Moskova\u2019da beklendi\u011fini bildirdi. Bu tarih Almanlarla Ruslar aras\u0131nda temaslar\u0131n ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 ve devam eden Rus-Frans\u0131z-\u0130ngiliz g\u00f6r\u00fc\u015fmelerinden Ruslar\u0131n \u00fcmidi kestikleri d\u00f6neme rastlar.<\/p>\n\n\n\n Sara\u00e7o\u011flu, Moskova\u2019ya gitmeden \u00f6nce Molotofun kendisine bir anla\u015fma tasar\u0131s\u0131 g\u00f6ndermesini istedi. Ruslar buna haz\u0131r olduklar\u0131n\u0131, ancak daha \u00f6nce, T\u00fcrkiye\u2019nin nas\u0131l bir anla\u015fma istedi\u011finin anla\u015f\u0131lmas\u0131 i\u00e7in baz\u0131 sorular\u0131n cevapland\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 talep ettiler. \u00dczerinde durmad\u0131\u011f\u0131m\u0131z bu 5 sorunun soruldu\u011fu tarih 13 A\u011fustos\u2019tur. Bu tarihte Almanlar m\u00fczakere i\u00e7in Moskova\u2019ya gelmeyi teklif etmi\u015flerdi.<\/p>\n\n\n\n Ruslar ayn\u0131 sorulan 24 A\u011fustos sabah\u0131 yaz\u0131l\u0131 olarak da tevdi ettiler. 24 A\u011fustos sabaha kar\u015f\u0131 Rus-Alman sald\u0131rmazl\u0131k anla\u015fmas\u0131 imza edilmi\u015fti. T\u00fcrkiye sorular\u0131n cevab\u0131n\u0131 yaz\u0131l\u0131 olarak 25 A\u011fustos\u2019ta bildirdi.<\/p>\n\n\n\n T\u00fcrkiye\u2019nin d\u00fc\u015f\u00fcncesi, kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 bir yard\u0131m pakt\u0131 yap\u0131lmas\u0131 \u015feklindeydi.<\/p>\n\n\n\n Alman H\u00e2riciyesi, T\u00fcrkiye ile Rusya aras\u0131nda m\u00fczakereler cereyan etti\u011finin istihbar olundu\u011funu belirterek, durumun \u00f6\u011frenilmesini 1 Eyl\u00fcl g\u00fcn\u00fc Moskova sefirlerinden istedi. Sefirin 2 Eyl\u00fcl g\u00fcn\u00fc verdi\u011fi cevapta, Molotofun T\u00fcrkiye ile g\u00f6r\u00fc\u015f teatisinde olduklar\u0131n\u0131, Sovyet H\u00fck\u00fcmetinin, Almanlar\u0131n istedi\u011fi \u015fekilde T\u00fcrkiye\u2019nin devaml\u0131 tarafs\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 temin i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fmaya haz\u0131r bulundu\u011funu s\u00f6yledi\u011fi kay\u0131tl\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n 4 Eyl\u00fcl g\u00fcn\u00fc Ankara\u2019daki Rus sefiri, de\u011fi\u015fmi\u015f olan milletleraras\u0131 durumun Rusya ile T\u00fcrkiye aras\u0131ndaki dostane ili\u015fkiler meselesinin, iki hafta \u00f6nce taraflarca belirtilenden daha ba\u015fka bir tarzda ele al\u0131nmas\u0131n\u0131 icap ettirdi\u011fini, T\u00fcrk H\u00e2riciyesine ifade ediyordu.<\/p>\n\n\n\n Ayn\u0131 g\u00fcn Molotof, Moskova\u2019da, Alman sefirine, Sovyetler Birli\u011fi ile T\u00fcrkiye aras\u0131nda sadece bir sald\u0131rmazl\u0131k pakt\u0131 oldu\u011funu, bir kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 yard\u0131m pakt\u0131 akdi i\u00e7in bir zamanlar g\u00f6r\u00fc\u015fmeler yap\u0131ld\u0131ysa da meyve vermedi\u011fini s\u00f6ylemekteydi.<\/p>\n\n\n\n Rusya, Almanlara, yard\u0131mla\u015fma pakt\u0131n\u0131n akamete u\u011frad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildirirken, daha m\u00fczakeresi hi\u00e7 yap\u0131lmam\u0131\u015f bu pakttan tamamen vazge\u00e7mi\u015f oldu\u011funu bile T\u00fcrkiye\u2019ye bildirmemekteydi. Bu sebebledir ki T\u00fcrkiye bu defa daha s\u0131n\u0131rl\u0131 bir tasar\u0131 haz\u0131rlam\u0131\u015f, bir Avrupa \u00fclkesi taraf\u0131ndan Karadeniz ve Bo\u011fazlar b\u00f6lgesinde T\u00fcrkiye ve Rusya\u2019ya bir sald\u0131n halinde i\u015fbirli\u011fi yap\u0131lmas\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6ren bir anla\u015fma teklifini Ankara\u2019da Ruslara vermi\u015fti.<\/p>\n\n\n\n Rus sefiri 15 Eyl\u00fcl\u2019de Sara\u00e7o\u011flu\u2019nu ziyaretle Moskova davetini yeniledi. \u0130ki g\u00fcn sonra, 17 Eyl\u00fcl\u2019de Stalin, Alman sefirine, T\u00fcrkiye\u2019nin Bo\u011fazlar ve Balkanlar\u2019a \u015famil olacak bir yard\u0131mla\u015fma pakt\u0131 teklif etti\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor, Sovyetler\u2019in bundan pek memnun olmad\u0131klar\u0131n\u0131, uygun bir yard\u0131mla\u015fma pakt\u0131 ile T\u00fcrkiye\u2019nin tarafs\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 temine \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131n\u0131 ilave ediyordu.<\/p>\n\n\n\n Bu tarihle Sara\u00e7o\u011flu\u2019nun, b\u00fct\u00fcn bunlardan habersiz, 25 Eyl\u00fcl\u2019de Moskova\u2019ya geldi\u011fi tarih aras\u0131nda, Almanlar, Ruslar nezdinde, bu konuda ne beklediklerini belirten te\u015febb\u00fcslerine devam ettiler.<\/p>\n\n\n\n Moskova m\u00fczakereleri dedi\u011fimiz d\u00f6nem, ilk toplant\u0131n\u0131n yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 26 Eyl\u00fcl ile son toplant\u0131n\u0131n yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 15 Ekim aras\u0131ndaki g\u00fcnlerdir. Zaman uzun gibi g\u00f6r\u00fcl\u00fcr ama sadece 4 toplant\u0131 yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n 26 Eyl\u00fcl toplant\u0131s\u0131nda Ruslar sadece T\u00fcrk-\u0130ngiliz-Frans\u0131z anla\u015fmas\u0131 hakk\u0131nda bilgi istemi\u015fler, T\u00fcrk-Rus anla\u015fmas\u0131na de\u011finilmemi\u015ftir. 27 Eyl\u00fcl\u2019de Ribbentrop yeniden Moskova\u2019ya geldi\u011finden, ikinci toplant\u0131, ancak o gittikten sonra, 1 Eyl\u00fcl\u2019de yap\u0131ld\u0131.<\/p>\n\n\n\n M\u00fczakerenin teferruat\u0131n\u0131 anlatacak de\u011filiz. Stalin\u2019in de kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bu taplant\u0131da, Ruslar \u00f6nce, \u00fc\u00e7l\u00fc anla\u015fmada baz\u0131 tadiller yap\u0131lmas\u0131n\u0131 istediler. Rus-T\u00fcrk anla\u015fmas\u0131na Alman reservi koymay\u0131 ve Bo\u011fazlar rejiminde de\u011fi\u015fiklik yap\u0131lmas\u0131n\u0131 teklif ettiler. Sara\u00e7o\u011flu\u2019nun \u0131srar\u0131 neticesinde Stalin, Alman reservinden vazge\u00e7ti\u011fini, Bo\u011fazlar rejimi getirdi\u011fi teklifi de geri ald\u0131\u011f\u0131n\u0131, ama \u00fc\u00e7l\u00fc anla\u015fmadaki de\u011fi\u015fiklikleri istedi\u011fini s\u00f6yledi.<\/p>\n\n\n\n \u00dc\u00e7l\u00fc anla\u015fmadaki de\u011fi\u015fikliklere, \u0130ngiltere ve Fransa\u2019n\u0131n mutabakat\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131 i\u00e7in ge\u00e7en zaman zarf\u0131nda Alman te\u015febb\u00fcslerinin devam etti\u011fini biliyoruz.<\/p>\n\n\n\n \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc toplant\u0131 13 Ekim\u2019de oldu. Sara\u00e7o\u011flu \u00fc\u00e7l\u00fc anla\u015fmadaki de\u011fi\u015fikliklerin kabul edildi\u011fini bildirdi. Molotof Alman reservi ve Bo\u011fazlar konusunu a\u00e7t\u0131.<\/p>\n\n\n\n Son toplant\u0131 15 Ekim\u2019de, Molotof gene Bo\u011fazlar konusunda \u0131srar edince m\u00fczakereler kesildi ve bir anla\u015fmaya var\u0131lmadan Sara\u00e7o\u011flu 20 Ekim g\u00fcn\u00fc T\u00fcrkiye\u2019ye eli bo\u015f d\u00f6nd\u00fc. \u00dc\u00e7l\u00fc anla\u015fman\u0131n 19 Ekim\u2019de imzalanmas\u0131 \u00fczerine, Molotofun Sovyet Y\u00fcksek \u015euras\u0131\u2019nda 31 Ekim g\u00fcn\u00fc, T\u00fcrkiye\u2019yi sava\u015f y\u00f6r\u00fcngesine girmekle su\u00e7land\u0131\u011f\u0131n\u0131 da biliyoruz.<\/p>\n\n\n\n Molotof un, 12 Kas\u0131m 1940 da Berlin\u2019e gitti\u011fi zaman, Mivrer\u2019e iltihak konusunun ele al\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131, ve Rusya\u2019n\u0131n, \u0130stanbul Bo\u011faz\u0131 ile \u00c7anakkale\u2019de, uzun vadeli kira ile birer \u00fcs teminini \u015fart ko\u015ftu\u011funu, ayr\u0131ca Bulgaristan\u2019da, \u0130stanbul ve \u00c7anakkale Bo\u011fazlar\u0131n\u0131n menzilinde de kira ile \u00fcs teminini istedi\u011fini biliyoruz. Almanya bu talepleri kabul etmemi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n Almanya 22 Haziran\u2019da Rusya\u2019ya sald\u0131rd\u0131ktan sonra tabi\u00ee tutum de\u011fi\u015fmi\u015ftir. Rusya T\u00fcrkiye\u2019nin m\u00fcttefikler safh\u0131nda sava\u015fa girmesini ister olmu\u015f ama bu talebini de \u0130ngilizler vas\u0131tas\u0131yla yapt\u0131rm\u0131\u015f, aynca Alman- T\u00fcrk Sald\u0131rmazl\u0131k Pakt\u0131\u2019n\u0131 da tenkide ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n T\u00fcrkiye\u2019nin sava\u015fa girmesi i\u00e7in \u0130ngilizlere, Ruslar\u0131n ilk m\u00fcracaat\u0131, 16 Aral\u0131k 1940 da Eden\u2019in Moskova\u2019ya geli\u015findedir. Molotof bu toplant\u0131da 12 Adalar\u0131n, Bulgaristan\u2019\u0131n bir k\u0131sm\u0131n\u0131n ve hatta Suriye Kuzeyinin bir k\u0131sm\u0131n\u0131n T\u00fcrklere verilebilece\u011fini de s\u00f6ylemi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n 28 Kas\u0131m 1942 de Stalin, T\u00fcrkiye\u2019nin sava\u015fa girmesinin Hitler\u2019in ma\u011flubiyetini \u00e7abukla\u015ft\u0131rmas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan \u00e7ok \u00f6nemli oldu\u011funu Churchill\u2019e yazm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Stalingrat zaferinden sonra Rusya, bu konuda eskisi gibi \u0131srarl\u0131 olmaktan \u00e7\u0131km\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fcr. Bununla beraber 19 Ekim J943 de Moskova\u2019daki Cordell Hull-Eden-Molotof g\u00f6r\u00fc\u015fmesinde, Ruslar\u0131n, T\u00fcrkiye\u2019nin sava\u015fa kat\u0131lmas\u0131 i\u00e7in zorlanmas\u0131n\u0131 teklif etti\u011fini, e\u011fer girmezse asker\u00ee yard\u0131m yap\u0131lmamas\u0131n\u0131 istedi\u011fi de biliyoruz.<\/p>\n\n\n\n Tahran Konferans\u0131\u2019nda (28 Kas\u0131m 1943) Stalin bu konuda fazla hiyi\u015fk\u00e2r g\u00f6r\u00fcnmemektedir. 1944 y\u0131l\u0131nda, \u0130ngilizler, T\u00fcrkiye\u2019den, Almanya ve Japonya ile siyasi ve ekonomik ili\u015fkilerin kesilmesini talep etti\u011fi zaman ise Stalin, resmen bunun kar\u015f\u0131s\u0131na \u00e7\u0131km\u0131\u015f ve T\u00fcrkiye\u2019yi kendi iradesi ile ba\u015fba\u015fa b\u0131rakal\u0131m, harp sonras\u0131nda \u00f6zel taleplerde bulunmak hakk\u0131 da ortadan kalkar, demi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n B\u00f6ylece sava\u015f \u00f6ncesinden ba\u015flay\u0131p sava\u015f sonuna kadar, de\u011fi\u015fik devletlerin T\u00fcrkiye\u2019ye yapt\u0131klar\u0131 teklifleri \u00f6zetlemi\u015f oluyoruz. Netice olarak \u015funu s\u00f6ylemek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr:<\/p>\n\n\n\n Fransa ve \u0130ngiltere, Almanya\u2019ya kar\u015f\u0131 ne kadar fazla devleti kendi taraflar\u0131na \u00e7ekebilir ve sava\u015fa i\u015ftirak ettirirlerse, bunun ancak lehlerine olaca\u011f\u0131 politikas\u0131 ile i\u015fe ba\u015flam\u0131\u015flard\u0131r. Ancak \u0130ngiltere\u2019nin bu politikaya \u00e7ok ge\u00e7 geli\u015fi, asl\u0131nda, sava\u015f\u0131n ilk ba\u015flayaca\u011f\u0131 cephelerde, Almanya\u2019n\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131na onunla boy \u00f6l\u00e7\u00fc\u015fecek bir kuvvet \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131 \u015fans\u0131n\u0131 ortadan kald\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Ayr\u0131ca Ruslarla yap\u0131lan m\u00fczakereler, Ruslar\u0131n Bat\u0131 demokrasilerinin ciddiyeti hakk\u0131nda \u015f\u00fcphe uyand\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Bu iki devletin, \u0130talya\u2019n\u0131n sava\u015fa kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 11 Haziran\u2019dan sonra, T\u00fcrkiye\u2019nin sava\u015fa girmesini talep etmelerinin mant\u0131kla uyu\u015fur y\u00f6n\u00fc yoktur. Zira o tarihte, Fransa\u2019n\u0131n ma\u011flubiyeti adeta kesinlik kazanm\u0131\u015ft\u0131. Kald\u0131 ki 12 Adalar d\u0131\u015f\u0131nda T\u00fcrkiye\u2019nin sava\u015fa fiilen kat\u0131labilece\u011fi cephe de yoktu. 12 adalara gelince, T\u00fcrkiye\u2019nin ne hava, ne deniz kuvvetleri bu adalara bir \u00e7\u0131kartmay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmeye m\u00fcsaitti.<\/p>\n\n\n\n Bu tarihten, Rus-Alman sava\u015f\u0131 ba\u015flay\u0131ncaya kadar \u0130ngilizlerden gelen talepleri, k\u0131sa birs\u00fcre i\u00e7in bile olsa, \u00fczerlerindeki bask\u0131y\u0131 azaltmak u\u011frunda T\u00fcrkiye\u2019nin feda edilmesi \u015feklinde yorumlayabiliriz.<\/p>\n\n\n\n Rusya sava\u015fa girdikten sonra ki talepleri de, 4 Aral\u0131k 1943\u2019de Kahire Konferans\u0131\u2019nda yap\u0131lm\u0131\u015f olan hari\u00e7, ayn\u0131 \u015fekilde g\u00f6rmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n Kahire Konferans\u0131\u2019nda Churchill\u2019in \u0131srar\u0131n\u0131 bu defa, Ruslar\u0131n Balkanlar\u2019a inmesini \u00f6nlemeye matuf b\u00eer manevra \u015feklinde g\u00f6rmek kabildir. E\u011fer istedi\u011fi silah ve te\u00e7hizat verilseydi. T\u00fcrkiye o talebi m\u00fcsbet sonu\u00e7land\u0131rmaya karar vermi\u015fti. T\u00fcrkiye i\u00e7in b\u00fcy\u00fck zararlara sebep olaca\u011f\u0131 muhakkak bulunmakla beraber 1944 ba\u015f\u0131nda sava\u015fa i\u015ftirakin, sava\u015f sonu Balkanlar\u0131n\u0131n daha de\u011fi\u015fik bir g\u00f6r\u00fcn\u00fcmde olmas\u0131na imk\u00e2n sa\u011flayabilece\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilirdi. Ancak silah ve malzeme bak\u0131m\u0131ndan haz\u0131rl\u0131ks\u0131z \u015fekilde sava\u015fa kat\u0131lmakla bu d\u00fc\u015f\u00fcnce tabiat\u0131yla ger\u00e7ekle\u015ftirilmezdi ve belki T\u00fcrkiye bile kurtar\u0131lm\u0131\u015f \u00fclkeler aras\u0131na girebilirdi.<\/p>\n\n\n\n Almanlar, Ribbentrop\u2019un ilk talebinden sonra, T\u00fcrkiye\u2019nin Mihver\u2019e i\u015ftiraki konusu \u00fczerinde durmam\u0131\u015flard\u0131r. T\u00fcrkiye\u2019den asker ve malzeme ge\u00e7irmeyi k\u00e2fi saym\u0131\u015flard\u0131r. Buna izin verilmi\u015f olsa, o tarihte hen\u00fcz ABD\u2019de sava\u015fta olmad\u0131\u011f\u0131 cihetle, Suriye \u00fczerinden M\u0131s\u0131r\u2019a inmeleri ve orta Do\u011fu\u2019yu ellerine ge\u00e7irmeleri, Rus Sava\u015f\u0131\u2019n\u0131 da di\u011feri Kafkasya\u2019dan olmak \u00fczere iki cepheden y\u00fcr\u00fctmeleri m\u00fcmk\u00fcn olabilirdi. T\u00fcrkiye bu talebi kabul etmeyince, T\u00fcrkiye\u2019nin i\u015fgalinin de bir ara d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc, ama Hitler\u2019in bunu kabul etmedi\u011fi s\u00f6ylenir. Almanya a\u00e7\u0131s\u0131ndan T\u00fcrkiye\u2019nin tarafs\u0131zl\u0131\u011f\u0131, krom ithal\u00e2t\u0131n\u0131n devam etmesinden fazla bir fayda sa\u011flamam\u0131\u015ft\u0131r denebilir. Zira sald\u0131rmazl\u0131k pakt\u0131 yap\u0131lmasa dah\u00ee T\u00fcrkiye\u2019nin bir sald\u0131r\u0131ya ge\u00e7ecek imk\u00e2n\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 Almanya bilebilecek durumdayd\u0131.<\/p>\n\n\n\n En enteresan durum, tabiat\u0131yla Rusya\u2019nmkidir. Rusya, ba\u015flang\u0131\u00e7ta T\u00fcrkiye\u2019nin kendisi gibi tarafs\u0131z kalmas\u0131n\u0131 istemi\u015f, bunu temin edemeyince T\u00fcrkiye\u2019yi sava\u015f tarafl\u0131s\u0131 olarak su\u00e7lam\u0131\u015ft\u0131r. Ayn\u0131 Rusya, T\u00fcrkiye ve Bulgaristan \u00fczerindeki talepleri kabul edilirse, Mihver\u2019e i\u015ftirak edebilece\u011fini beyan etmi\u015ftir. Gene ayn\u0131 Rusya, Alman sald\u0131r\u0131s\u0131ndan sonra, T\u00fcrk- Alman Sald\u0131rmazl\u0131k Pakt\u0131\u2019n\u0131 tenkit unsuru yapm\u0131\u015f ve uzun s\u00fcre T\u00fcrkiye\u2019nin sava\u015fa girmesini, hatta bunun i\u00e7in zorlanmas\u0131n\u0131 istemi\u015ftir. Sava\u015f\u0131n neticesi belli olduktan sonra ise, 1944 ortalar\u0131ndan itibaren, T\u00fcrkiye\u2019nin kendi iradesi ile ba\u015fba\u015fa b\u0131rak\u0131lmas\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne gelmi\u015ftir. Bu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn ne mana ifade etti\u011fi 1945 y\u0131l\u0131nda, dostluk anla\u015fmas\u0131n\u0131n feshedilmesinden sonra cereyan eden olaylarla a\u00e7\u0131kl\u0131\u011fa kavu\u015fmu\u015f bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Birinci Cihan Harbi\u2019nde, Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu\u2019nun durumu ile k\u0131yasland\u0131\u011f\u0131nda, Cumhuriyet H\u00fck\u00fcmeti\u2019nin, d\u00f6rt taraftan gelen bask\u0131lar kar\u015f\u0131s\u0131nda mukavemetini yitirmeyerek sava\u015f\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda kalabilmi\u015f olmas\u0131n\u0131, ba\u015far\u0131l\u0131 bir politika olarak tarif etmemek imk\u00e2n\u0131 yoktur.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" K\u00e2muran G\u00fcr\u00fcn Anahtar Kelimeler: T\u00fcrkiye, II. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131, I. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131, Avrupa, Almanya, \u0130talya, 1938, Tarih I. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 sonunda imzalanan bar\u0131\u015f antla\u015fmalar\u0131yla Avrupa\u2019da, Versailler sistemi diye isimlendirebilece\u011fimiz yeni bir d\u00fczen kurularak, d\u00fcnya bar\u0131\u015f\u0131n\u0131n garanti alt\u0131na al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 kabul olunmu\u015ftu. Ne var ki bu d\u00fc\u015f\u00fcnce \u00e7ok k\u0131sa \u00f6m\u00fcrl\u00fc olmu\u015f, her g\u00fcn bir taraf\u0131ndan \u00e7atlak veren bu sistem, … <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[98,113,93,120,83,94,86,121,115,106,114,109,82,129,88,119,130,80,89,105,84,91,81,104,92,128,122,107,108,116,102,95,110,127,126,87,96,85,97,111,99,125,101,90,123,124,103,100,117,118,112,131],"class_list":["post-134","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-uncategorized","tag-blogakisi","tag-blogdusunceleri","tag-bloggirisimi","tag-bloghayalleri","tag-blogilham","tag-blogkalemi","tag-blogkulturu","tag-blognotlarim","tag-blogyolculugu","tag-blogzihin","tag-dijitalanilar","tag-dijitaldunya","tag-dijitalgunluk","tag-dijitalkalem","tag-dusuncelerim","tag-gundelikyazi","tag-gunlukhikaye","tag-gunlukpaylasim","tag-gununfikri","tag-gununkonusu","tag-gununnotu","tag-gununyansimasi","tag-gununyazisi","tag-guzelhissler","tag-hayataguzelbak","tag-hissederekyasamak","tag-hissederekyaz","tag-icdunyam","tag-icimdengeliyor","tag-ictenpaylasim","tag-ictenyazilar","tag-inspirasyongucu","tag-kafamdaguzel","tag-kahveyaniblog","tag-kalemkahve","tag-kendinibul","tag-kendinleyolculuk","tag-kisiselicerik","tag-kisiselses","tag-kucukmutluluklar","tag-modernhayat","tag-notdefteri","tag-ozdeneyim","tag-ozdunyam","tag-ozgunicerik","tag-ozgunpaylasim","tag-sadegunler","tag-sadehayat","tag-samimiblog","tag-sessiznotlar","tag-yazgitsin","tag-yazidunyam"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sevenhd.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/134","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sevenhd.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sevenhd.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sevenhd.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sevenhd.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=134"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/sevenhd.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/134\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":135,"href":"https:\/\/sevenhd.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/134\/revisions\/135"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sevenhd.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=134"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sevenhd.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=134"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sevenhd.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=134"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}