Bu ara\u015ft\u0131rmada, Osmanl\u0131 Devletinde ya\u015fam\u0131\u015f olan Yahudilerin huku-ki, dini ve sosyal konumlar\u0131 hakk\u0131nda \u00e7ok k\u0131sa genel bilgi verildikten son-ra, 19 yy. da Yahudileri ve Osmanl\u0131 Devletini ilgilendiren baz\u0131 \u00f6nemli so-runlar, \u0130ngiliz, Amerikan ve Alman Ar\u015fiv belgelerinden birka\u00e7 \u00f6rnekle or-taya konulmu\u015ftur[1<\/a>]. \u00d6nce, Yahudilerin Osmanl\u0131 hukuk sistemi i\u00e7indeki yerleri Tanzimat \u00f6ncesi ve sonras\u0131 Osmanl\u0131 Hukuku a\u00e7\u0131s\u0131ndan ana hatlar\u0131 ile ele al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Daha sonra, bu hukuksal \u00e7er\u00e7eve i\u00e7erisinde, Osmanl\u0131 Devleti’nin Yahudi-lere kar\u015f\u0131 genel tutumu, kan iftiras\u0131 nedeniyle di\u011fer gayrim\u00fcslim Osmanl\u0131 uyruklanyla Yahudiler aras\u0131ndaki \u00e7at\u0131\u015fmalar ve nihayet, Siyonizm ve bu ak\u0131mla ilgili Osmanl\u0131 Politikas\u0131 ba\u015fl\u0131klar\u0131 alt\u0131nda, ilgili konular baz\u0131 ar\u015fiv belgeleriyle kronolojik bir s\u0131rayla incelenmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n Bu ba\u015fl\u0131klann her biri ayr\u0131 birer \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n konusu olabilecek kadar kapsaml\u0131 ve \u00f6nemlidir. Amac\u0131m\u0131z, bu inceleme ile Osmanl\u0131 Devleti’nin Yahudilere kucak a\u00e7mas\u0131n\u0131n 500. y\u0131l\u0131n\u0131n kutland\u0131\u011f\u0131 1992 y\u0131l\u0131nda, Osmanl\u0131 Devletinin Yahudileri \u00f6nce uyru\u011fu olarak benimseyip topraklar\u0131na yerle\u015ftirmek, sonra da sorunlar\u0131na titizlikle e\u011filmek konusunda g\u00f6sterdi\u011fi engin ho\u015fg\u00f6r\u00fcy\u00fc bir kez daha g\u00fcndeme getirmektedir.<\/p>\n\n\n\n I \u2014 TANZIMAT \u00d6NCESI D\u00d6NEMDE GENEL OLARAK 0S-MANLI YAHUDILERI<\/p>\n\n\n\n Bilindi\u011fi gibi, Osmanl\u0131 Devleti teokratik bir devletti ve Islam Hukuku-na dayan\u0131yordu. Bu hukuka g\u00f6re, \u0130slam topraklar\u0131nda ya\u015fayan m\u00fcsl\u00fcman olan ve olmayan insanlar\u0131n hukuki stat\u00fcleri farkl\u0131d\u0131r. Osmanl\u0131 Devletinde M\u00fcsl\u00fcmanlara \u0130slam Kamu ve \u00d6zel Hukuku h\u00fck\u00fcmleri uygulan\u0131rken, \u00e7e-\u015fitli din ve mezheplere mensup gayrim\u00fcslimler ise -ki bunlara “Zimmi” ad\u0131 verilirdi [2<\/a>]- \u0130slam Hukukunun “zimmet” ad\u0131yla d\u00fczenlendi\u011fi hukuksal \u00e7er\u00e7eve i\u00e7inde ya\u015farlard\u0131. Yahudiler ve \u00e7e\u015fitli mezheplere mensup H\u0131ristiyanlar Devlet’in insan unsurunun \u00f6nemli bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc olu\u015fturuyorlar ve din ve mezheplerine g\u00f6re “Millet” [3<\/a>] ad\u0131 verilen gruplar halinde, kendi din ve k\u00fclt\u00fcrlerini koruyarak ve Devletin g\u00fcvencesi alt\u0131nda ya\u015f\u0131yorlard\u0131.<\/p>\n\n\n\n Her “millet”, kendi i\u00e7inde hiyerar\u015fik olarak ve mensup olduktan dinin h\u00fck\u00fcmlerine ba\u011fl\u0131 kal\u0131narak d\u00fczenlenirken, dini ba\u015fkanlar\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla belli \u00f6l\u00e7\u00fcde devlet denetiminde ve devlete ba\u011fl\u0131 olarak ya\u015famalar\u0131 sa\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r. Her dini grubun en y\u00fcksek r\u00fctbeli din adamlar\u0131ndan biri kendi cemaati taraf\u0131ndan ve o grubun \u015fefi olarak se\u00e7ilmi\u015f ve Padi\u015fah\u0131n bir berat ile kendi toplulu\u011funu d\u00fczenlemek ve y\u00f6netmekle g\u00f6revlendirilmi\u015ftir. B\u00f6ylece m\u00fcsl\u00fcman olmayan gruplar, Osmanl\u0131 egemenli\u011finde, ama devlet i\u00e7inde devlet gibi, belirli, geni\u015f bir \u00f6zerldikten yararlanarak kendi din, hukuk, ve e\u011fitim alanlar\u0131ndalci geleneklerini s\u00fcrd\u00fcrd\u00fcler.<\/p>\n\n\n\n Millet sistemiyle, hem gayrim\u00fcslim gruplara kendi din, k\u00fclt\u00fcr ve \u00f6zel hukuldann\u0131 koruma imkan\u0131 veriliyor, hem de M\u00fcsl\u00fcmanlardan belli \u00f6l\u00e7\u00fclerle ayr\u0131larak “dini hassasiyet” korunmu\u015f oluyordu.<\/p>\n\n\n\n B\u00f6ylece m\u00fcsl\u00fcman olanlar ve olmayanlar ayn\u0131 devlet y\u00f6netimi alt\u0131nda, yanyana ama farkl\u0131 hukuk kurallar\u0131na tabi olarak ya\u015fam\u0131\u015flard\u0131r. Millet gruplar\u0131, bir m\u00fcsl\u00fcman devlette, m\u00fcsl\u00fcmanlarla yanyana ya\u015faman\u0131n getirdi\u011fi baz\u0131 sosyal (k\u0131yafette) ve dini (ibadet \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcnde) lus\u0131tlamalara uyruk tutulmu\u015flard\u0131. Ayr\u0131ca askere al\u0131nmazlar, buna kar\u015f\u0131n devletin korumas\u0131ndan yararland\u0131klar\u0131 i\u00e7in bir vergi (cizye) \u00f6derlerdi.<\/p>\n\n\n\n Fatih d\u00f6neminde bir sistem \u015feklini alan “Millet” uygulamas\u0131 Tanzimat’a kadar s\u00fcrd\u00fc. Tanzimat’tan sonra din k\u0131stas\u0131na dayanan “zimmet” stat\u00fcs\u00fc kald\u0131nlarak, m\u00fcsl\u00fcman olan-olmayan ayr\u0131m\u0131 yap\u0131lmaks\u0131z\u0131n “Osmanl\u0131 Vatanda\u015f\u0131” kavram\u0131 kondu ve Osmanl\u0131 uyruklan aras\u0131ndaki hukuki stat\u00fc farkl\u0131l\u0131 klanna k\u0131smen[4<\/a>] son verildi.<\/p>\n\n\n\n Yahudiler de, di\u011fer gayrim\u00fcslim guruplarla yukarda belirledi\u011fimiz temel \u00e7er\u00e7eve i\u00e7erisinde ve ayn\u0131 ho\u015fg\u00f6r\u00fcden yararlanarak Osmanl\u0131 y\u00f6netiminde y\u00fczy\u0131llarca huzur i\u00e7inde ya\u015fad\u0131lar [5<\/a>].<\/p>\n\n\n\n Osmanl\u0131 topraklar\u0131nda ya\u015fayan Yahudilerin bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc fetihlerle, Osmanl\u0131 y\u00f6netimine t\u00e2bi olurken, \u00f6nemli b\u00f6l\u00fcm\u00fc ise, bulunduklar\u0131 \u00fclkelerde dinleri y\u00fcz\u00fcnden g\u00f6rd\u00fckleri zul\u00fcm ve bask\u0131dan ka\u00e7arak kendilerine kucak a\u00e7an Osmanl\u0131 Padi\u015fahlar\u0131nca bu topraklara yerle\u015fmi\u015flerdir.<\/p>\n\n\n\n Sultan Orhan (1326-136o) Yahudilere Bursa’da bir mahalle ve Sinagog in\u015fa izni verirken, Sultan I. Murat (1360-1389) Edirne’yi ald\u0131\u011f\u0131nda Edirne Hahamba\u015f\u0131s\u0131n\u0131 Rumeli’deki t\u00fcm Yahudiler \u00fczerinde yetkili k\u0131lm\u0131\u015ft\u0131[6<\/a>].<\/p>\n\n\n\n Hahamba\u015f\u0131 \u0130sak Sarafati, Orta\u00e7a\u011f Katolik Avrupas\u0131nda zul\u00fcm g\u00f6ren Yahudileri “ha\u00e7\u0131n g\u00f6lgesinden hil\u00e2lin g\u00f6lgesine \u00e7a\u011f\u0131rm\u0131\u015ft\u0131 [7<\/a>]. 1 376’da Macaristan’dan, \u0131 394.’de Fransa’dan g\u00f6\u00e7 eden Yahudiler Osmanl\u0131 topraklar\u0131na yerle\u015ftirildiler.<\/p>\n\n\n\n 1415’de \u0130spanya’dan g\u00f6\u00e7 eden yeni bir Yahudi grubu ise Bursa’ya yerle\u015ftirildi.<\/p>\n\n\n\n Fatih Sultan Mehmet, Rum ve Ermenilerden sonra, Yahudileri de Hahamba\u015f\u0131n\u0131n ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131nda millet olarak d\u00fczenledi. Fatih Bizans Hahamba\u015f\u0131s\u0131 Mo\u015fe Kapsali’yi Hahamba\u015f\u0131l\u0131\u011fa atad\u0131.<\/p>\n\n\n\n Fatih d\u00f6neminde, Almanyadan gelen bir grup Yahudi de Osmanl\u0131 topraklar\u0131na yerle\u015ftirildiler (1470).<\/p>\n\n\n\n II. Beyazid d\u00f6neminde, 1492’de \u0130spanyadan (Sephardims) ve 1497’de Portekiz’den ka\u00e7an y\u00fczbinlerce Yahudi Osmanl\u0131 topraklar\u0131na kabul edilerek yerle\u015ftirildi [8<\/a>]. Yerel y\u00f6neticilere onlar\u0131n giri\u015f ve yerle\u015fmelerine kar\u0131\u015f\u0131l-mamas\u0131, iyi kaq\u0131lanmalan, tersine davrananlar\u0131n \u00f6l\u00fcmle cezaland\u0131r\u0131lacak-lar\u0131 bildirildi. Gelen Yahudiler \u0130stanbul, Selanik, Edirne gibi \u015fehirlere yerle\u015ftirildiler.<\/p>\n\n\n\n Birbirlerinden farkl\u0131 k\u00fclt\u00fcrlere sahip \u00e7e\u015fitli Yahudi guruplar[9<\/a>] y\u00fczy\u0131l-larca Osmanl\u0131 ho\u015fg\u00f6r\u00fcs\u00fc ve korumas\u0131 alt\u0131nda her t\u00fcrl\u00fc dinsel bask\u0131dan uzak olarak ya\u015fad\u0131lar[10<\/a>].<\/p>\n\n\n\n Yahudiler, Osmanl\u0131 Devletindeki di\u011fer H\u0131ristiyan guruplarla hak ve m\u00fckellefiyetler bak\u0131m\u0131ndan e\u015fit tutulmu\u015flar, onlar i\u00e7in daha farkl\u0131 bir uy-gulama geli\u015ftirilmemi\u015ftir. Bu nedenle, Tanzimat’a kadar olan d\u00f6nemde Osmanl\u0131 Devletinde ya\u015fayan gayrim\u00fcslimler i\u00e7in getirilen hukuki ve sosyal d\u00fczenlemeler [11<\/a>] Yahudiler i\u00e7in de ge\u00e7erlidir ve onlara tan\u0131nan ayncal\u0131k ve getirilen s\u0131n\u0131rlamalann temelinde \u0130slam Hukukunun zimmet kurumuna uygunluk yatmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n \u2014 TAN\u0130MAT’TAN SONRA OSMANLI YAHUD\u0130LER\u0130<\/p>\n\n\n\n 1839 Tanzimat Ferman\u0131’n\u0131n kapsad\u0131\u011f\u0131 ilkeleri ger\u00e7ekle\u015ftirmek i\u00e7in hu-kuk alan\u0131nda yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalarla zimmet kurumu yerini yeni k\u0131stas ve kavramlara b\u0131rakt\u0131.<\/p>\n\n\n\n Tanzimat sonras\u0131 d\u00f6nem i\u00e7in di\u011fer gayrim\u00fcslim gruplarla Yahudileri ay\u0131ran en \u00f6nemli fark, di\u011fer guruplar\u0131n milliyet\u00e7ilik bilinciyle Devletten ayr\u0131lma m\u00fccadelesine girmelerine kar\u015f\u0131n, Yahudilerin Devlet’e ba\u011fl\u0131 kal-malar\u0131, y\u00fczy\u0131l\u0131n sonlar\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kan Siyonizmi de desteklememeleridir. Yahudilere ili\u015fkin en \u00f6nemli sorun ise, \u00f6zellikle yeni g\u00f6\u00e7 eden Yahudile-rin Kutsal Topraklara yerle\u015fmek istemelerinin do\u011furdu\u011fu “Filistin” soru-nudur. Bu nedenle biz bu ba\u015fl\u0131k alt\u0131nda Osmanl\u0131 Yahudilerinin Tanzimat sonras\u0131 durumunu inceleyecek, sonra da ayr\u0131 bir ba\u015fl\u0131kla Filistin sorununa de\u011finece\u011fiz.<\/p>\n\n\n\n A\u2014 Genel Olarak Hukuki Durumlar:<\/p>\n\n\n\n Tanzimat’tan \u00f6nce II. Mahmut’un “Ben tebaam\u0131n m\u00fcsl\u00fcman\u0131n\u0131 ca-mide, H\u0131ristiyan\u0131n\u0131 kilisede, Musevisini de havrada fark ederim. Aralar\u0131n-da ba\u015fka bir fark yoktur. Hepsi hakiki evl\u00e2d\u0131md\u0131r”[12<\/a>], \u015feklindeki s\u00f6zlerini, Abd\u00fclmecit 1846’da “din ve mezhep ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 tebaan\u0131n \u015fahsi i\u015fidir. Vatan-da\u015fl\u0131k haklar\u0131 ile ilgisi yoktur. Ayn\u0131 idarede, ayn\u0131 \u00fclkede ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z hal-de ay\u0131r\u0131m yapmak yanl\u0131\u015ft\u0131r” diyerek teyit ediyordu [13<\/a>]. \u015eu halde ilk kez teo-kratik bir \u00fclkenin h\u00fck\u00fcmdarlar\u0131, siyasal haklarla din i\u015flerinin ayr\u0131 oldu\u011fu-nu dile getiriyorlard\u0131.<\/p>\n\n\n\n 1853 y\u0131l\u0131nda t\u00fcm cemaat \u015feflerine yollanan birer fermanla onlar\u0131n eski imtiyazlanna sayg\u0131 g\u00f6sterildi\u011fi de a\u00e7\u0131klan\u0131yordu [14<\/a>].<\/p>\n\n\n\n 1856 Islahat Ferman\u0131yla zimmileri “vatanda\u015f” haline getiren haklar vurgulan\u0131rken, bir yandan da millet \u015feflerinin eski haklar\u0131 teyit edilerek, m\u00fcsl\u00fcman olan ve olmayanlann e\u015fitli\u011fi ilkesi konusunda yine \u00e7\u0131kmaza s\u00fcr\u00fckleniliyordu. Ancak, Millet Sisteminin yap\u0131s\u0131na getirilen bir de\u011fi\u015fiklikle, cemaat \u015feflerinin ellerinden d\u00fcnyevi yetkileri al\u0131narak, her cemaat i\u00e7in kurulacak meclislere din adam\u0131 olmayan cemaat \u00fcyelerinin kat\u0131l\u0131m\u0131 da sa\u011flan\u0131yordu. Cemaat liderlerinin cemaatlerce hep \u015fikayet konusu edilen vergi koyma yetkileri de ellerinden al\u0131narak, onlara maa\u015f ba\u011flan\u0131yordu.<\/p>\n\n\n\n Gayrim\u00fcslimlere, devlet hizmetine ve t\u00fcm askeri ve sivil okullara gire-bilme hakk\u0131 tan\u0131n\u0131yordu. Gayrim\u00fcslimler \u00fczerindeki zimmet stat\u00fcs\u00fcne da-yanan di\u011fer sosyal k\u0131s\u0131tlamalar da giderek ortadan kalk\u0131yordu [15<\/a>].<\/p>\n\n\n\n Osmanl\u0131 Yahudileri di\u011fer cemaatlerden farkl\u0131 olarak, kendilerine tan\u0131-nan geni\u015f h\u00fcrriyet ve imtiyazlardan memnun oldular ve bunlardan sessiz-ce yararland\u0131lar. Di\u011fer topluluklar Avrupa Devletlerince ba\u011f\u0131ms\u0131z birer ulus olma yolunda desteklenirken, Yahudiler dinsel bir gurup olarak ya\u015fa-may\u0131 s\u00fcrd\u00fcrd\u00fcler. Tanzimat sonras\u0131 reformlar, zimmet stat\u00fcs\u00fcn\u00fcn kald\u0131-r\u0131lmas\u0131 ve m\u00fcsl\u00fcman gayrim\u00fcslim e\u015fitli\u011fini sa\u011flarken,di\u011fer gayrim\u00fcslim cemaatler bu yeniliklerden \u00e7e\u015fitli nedenlerle [16<\/a>] memnun kalmad\u0131lar. Patrik-teri Protokolde di\u011fer cemaat liderlerinin \u00f6n\u00fcnde yer alan ve zimmiler i\u00e7inde en imtiyazl\u0131 gurup olan Rumlar (terc\u00fcmanl\u0131k, Eflak-Bo\u011fdan Beyli\u011fi gibi i\u015fler i\u00e7in se\u00e7imler Rumlar aras\u0131ndan yap\u0131l\u0131yor ve b\u00f6ylece bir \u00f6l\u00e7\u00fcde devlet idaresine kat\u0131l\u0131yorlard\u0131) “Devlet bizi Yahudilerle beraber etti. Biz is-lam\u0131n \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcne raz\u0131 idik” diyerek ayr\u0131cal\u0131klar\u0131n\u0131 kaybetmeye tepki g\u00f6stediler[17<\/a>].<\/p>\n\n\n\n Reformlar sonras\u0131 kurulan eyalet ve liva meclislerine Yahudi temsilci-leri de al\u0131nd\u0131 [18<\/a>]. Ocak 184.9’da eyaletlerin y\u00f6netimine ili\u015fkin \u00e7\u0131kar\u0131lan y\u00f6netmelikle Eyalet Meclisleri kuruluyordu. Valinin bulundu\u011fu yerlerde metropolit veya hahamba\u015f\u0131 gibi ruhani reislerle 2 nefer kocaba\u015f\u0131lar da, meclise girdiler[19<\/a>]. Bu meclislerde bulunan m\u00fcsl\u00fcman ve gayrim\u00fcslim \u00fcye-lerin se\u00e7im usullerini ve reylerinin do\u011fru olarak kullan\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flamak amac\u0131yla bu meclislerin nizamnameleri Meclis-i V\u00e2l\u00e2’da tekrar g\u00f6zden ge-\u00e7irilirken, her cemaat \u015fefinin l’er y\u0131l i\u00e7in se\u00e7ece\u011fi l’er memurun g\u00f6r\u00fc\u015fmelere kat\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flanmas\u0131 kararla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Gayrim\u00fcslimler, idari meclis-lerin yan\u0131s\u0131ra, Bat\u0131dan al\u0131nan yeni kanunlar\u0131 uygulamak \u00fczere kurulan Ni-zamiye mahkemelerinde de \u00fcye olarak bulunmak hakk\u0131na kavu\u015ftular[20<\/a>]. Bat\u0131dan al\u0131nan kanunlar\u0131n uygulanaca\u011f\u0131 bu mahkemelere e\u015fit say\u0131da m\u00fcsl\u00fcman ve gayrim\u00fcslim \u00fcye se\u00e7ilecekti.Gayrim\u00fcslimler dilerlerse kendi dini mahkemelerine gidebileceklerdi. Mahkeme il\u00e2mlar\u0131 T\u00fcrk\u00e7e yaz\u0131lacak, ana metin, mahkemenin bulundu\u011fu yerdeki halk \u00e7o\u011funlu\u011funun konu\u015ftu\u011fu dillere de terc\u00fcme edilecekti.<\/p>\n\n\n\n \u00dclkede uygulanacak kanun, t\u00fcz\u00fck tasar\u0131lar\u0131n\u0131n haz\u0131rlayacak \u015euray-\u0131 Devlet (kur. 1868)’e de gayrim\u00fcslim \u00fcyeler al\u0131narak onlar\u0131n da yasama i\u015f-lerine kat\u0131lmas\u0131 sa\u011fland\u0131. \u015eura-i Devletin a\u00e7\u0131l\u0131\u015f konu\u015fmas\u0131n\u0131 yapan Sultan Abd\u00fclaziz (lo May\u0131s 1868), “Mezhep fark\u0131 g\u00f6zetilmeksizin b\u00fct\u00fcn uyrukla-r\u0131n ayn\u0131 vatan\u0131n evlatlar\u0131” oldu\u011fu belirtiyordu[21<\/a>]. Gayrim\u00fcslimlerin m\u00fcsl\u00fcmanlara kar\u015f\u0131 \u015fahitlik edememeleri ve mirasta din ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131= intikal manii olmas\u0131 gibi \u0130slam Hukuku kurallar\u0131 da art\u0131k uygulanm\u0131yordu[22<\/a>].<\/p>\n\n\n\n 1865 Islahat Ferman\u0131n\u0131n haz\u0131rlan\u0131\u015f\u0131 s\u0131ras\u0131nda \u0130ngiliz, Frans\u0131z ve Avus-turya El\u00e7ileri, “milletler”in yeniden organize edilmelerini savunmu\u015flard\u0131. 1856 fermamyla her topluluktan kendi y\u00f6netimlerini d\u00fczenlemek amac\u0131yla birer komisyon kurmalar\u0131 istendi. Ali Pa\u015fa bu konuda cemaat \u015fellerine yollad\u0131\u011f\u0131 bir buyrultu ile kurulacak komisyonlarla kendi i\u00e7i\u015flerini y\u00fcr\u00fctmek \u00fczere birer nizamname haz\u0131rlamalar\u0131n\u0131 istedi[23<\/a>]. Her milletin ha-z\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 nizamnameler Bab\u0131-\u0131 Ali taraf\u0131ndan onaylanarak y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girdi[24<\/a>].<\/p>\n\n\n\n Fuat Pa\u015fa d\u00fczenleme yapmak \u00fczere l\u00e2iklerden ve din adamlar\u0131ndan olu\u015fan bir komisyon kurmalann\u0131 Yahudilerden de bir mektupla istedi [25<\/a>].<\/p>\n\n\n\n Yahudilerin haz\u0131lad\u0131\u011f\u0131 Nizamname 1865 y\u0131l\u0131nda Bab-\u0131 Ali taraf\u0131ndan onayland\u0131 [26<\/a>]. 20 din adam\u0131 ve 6o laik ki\u015fiden olu\u015fan Umumi Meclis’in se\u00e7ti\u011fi 9 \u00fcyeden olu\u015fan Cismani Meclis, yine Umumi Meclis’in se\u00e7ti\u011fi 7 hahamdan olu\u015fan Ruhani Meclis Yahudi toplulu\u011funun dini ve d\u00fcnyevi i\u015flerini g\u00f6recekti. Yerel Meclisler kendi hahamlann\u0131 se\u00e7eceklerdi. Bunlar Hahamba\u015f\u0131na ba\u011fl\u0131 olmad\u0131klar\u0131 i\u00e7in eyaletlerdeki d\u00fczenleme de Nizamna-me’de g\u00f6sterilmi\u015fti.<\/p>\n\n\n\n B\u00f6ylece Yahudilere di\u011fer m\u00fcsl\u00fcman olmayanlara oldu\u011fu gibi bir yan-dan m\u00fcsl\u00fcmanlarla birlikte Bat\u0131dan kabul edilen yeni kanunlar uygulan\u0131-yor, bir yandan da kendi sosyal ve dini kurallar\u0131na tabi olmakta devam ediyorlard\u0131.<\/p>\n\n\n\n B. yahudilere Kar\u015f\u0131 Genel Tutum<\/p>\n\n\n\n Devletin m\u00fcsl\u00fcman olan ve olmayan di\u011fer unsurlar\u0131 gibi \u00e7\u00f6k\u00fc\u015ften et-kilenen ve ortak s\u0131k\u0131nt\u0131lar ya\u015fayan Yahudilere kar\u015f\u0131 Osmanl\u0131 y\u00f6netimi hi\u00e7 bir d\u00f6nemde inan\u00e7 veya k\u00f6kenleri nedeniyle olumsuz bir yakla\u015f\u0131m sergile-memi\u015f, onlar\u0131 di\u011fer gayrim\u00fcslim unsurlardan farkl\u0131 bir muameleye tabi tutmam\u0131\u015ft\u0131r[27<\/a>].<\/p>\n\n\n\n ABD’nin \u0130stanbul Ba\u015fkonsolosu H. Maynard 26 Haziran 1877 tarihli raporunda [28<\/a>], “T\u00fcrklerin Yahudilere Bat\u0131 Avrupa \u00fclkelerinin baz\u0131lar\u0131ndan \u00e7ok daha iyi davrand\u0131klarm\u0131, \u0130spanya’dan kovulduklar\u0131nda T\u00fcrkiye’de bir s\u0131\u011f\u0131nak bulduklar\u0131n\u0131, ardgelenlerinin bug\u00fcne kadar geldiklerini, kulland\u0131k-lar\u0131 \u0130spanyolca ile di\u011fer Yahudilerden ayr\u0131ld\u0131klann\u0131, Yahudilere H\u0131ristiyanlardan daha iyi davran\u0131ld\u0131\u011f\u0131 izlenimini edindi\u011fini, Hahamba\u015f\u0131n\u0131n \u00e7ok etkili oldu\u011funu” yazmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Devlet, t\u00fcm gayrim\u00fcslim uyruklanna e\u015fit davranmakta, aralar\u0131nda bir ay\u0131r\u0131m yap\u0131lmamaktad\u0131r [29<\/a>]. Yukar\u0131da da belirtildi\u011fi gibi, hukuk sistemi de bu \u015fekilde d\u00fczenlenmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131 Ali Pa\u015fa, Londra B\u00fcy\u00fckel\u00e7isi Musurus pa\u015fa’ya 30 Kas\u0131m 1865 tarihli mektubunda, “1856 ferman\u0131yla cemaat \u015fefierinin dini ve yarg\u0131sal haklar\u0131n\u0131n devam etti\u011fini, ancak bunun yan\u0131s\u0131ra, herbirine e\u015fit haklar\u0131n tan\u0131nd\u0131\u011f\u0131, din h\u00fcrriyetlerini engelleyen hi\u00e7 bir yasa olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, t\u00fcm kutsal kitaplar\u0131n\u0131n imparatorlu\u011fun her taraf\u0131nda bas\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131, Osmanl\u0131 Devletinde ya\u015fayan t\u00fcm H\u0131ristiyan ve Yahudilerin Avrupa’da sahip olmak-tan mutluluk duyacaklar\u0131 her haktan yararland\u0131klar\u0131n\u0131” yazmaktad\u0131r [30<\/a>].<\/p>\n\n\n\n Yahudiler 1876 Anayasas\u0131n\u0131n kabul\u00fc ile, di\u011fer milletlerle birlikte [31<\/a>] Meclis’te de temsil edilmeye ba\u015flad\u0131lar.<\/p>\n\n\n\n 1876 Anayasas\u0131na g\u00f6re, Osmanl\u0131 t\u00e2blyetinde bulunan herkes hangi din ve mezhepten olursa olsun, istisnas\u0131z Osmanl\u0131 tabir olunacakt\u0131 (Md. 8). Anayasa’da m\u00fcsl\u00fcm olan ve olmayan uyruklann hak ve g\u00f6revlerdeki e\u015fitli\u011fine de\u011finilirken (Md. \u0131 7) [32<\/a>],bir yandan da \u0131l. md. ile, “Milletlere verilmi\u015f olan mezhep imtiyazlan” teyit ediliyordu. Ayn\u0131 \u015fekilde, 25 md. ile verginin t\u00fcm Osmanl\u0131 tebaas\u0131ndan din ve \u0131rk fark\u0131 g\u00f6zetilmeksizin al\u0131naca-\u011f\u0131 belirtilirken, din ve mezhep imtiyazlan devam etti\u011fi i\u00e7in millet gurupla-r\u0131ndan kendi \u015fefleri \u00e7e\u015fitli mezhep vergilerini toplamaya devam ediyorlar-d\u0131[33<\/a>]. G\u00f6r\u00fcl\u00fcyor ki, 1876 Anayasas\u0131 da Millet sistemini s\u00fcrd\u00fcrmekte, re-formlara ve kanun \u00f6n\u00fcnde e\u015fitlik \u00e7abalar\u0131na ra\u011fmen m\u00fcslim olan ve olmayanlar ayr\u0131 guruplar halinde Osmanl\u0131 toplumunu olu\u015fturmaya devam etmektedirler [34<\/a>].<\/p>\n\n\n\n C. \u2014 Filistin’de Yahudi Yerle\u015fimi<\/p>\n\n\n\n 19. yy.’\u0131n bir \u00f6zelli\u011fi de Balkanlardaki kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131ktan etkilenen baz\u0131 Yahudilerin Selanik’e, Rusya’daki bask\u0131lardan ka\u00e7an pek \u00e7ok Yahudinin ise Filistin’e g\u00f6\u00e7 etmeleridir[35<\/a>]. \u0130ngiliz konsolosu J. Finn, B\u00fcy\u00fckel\u00e7i S. Canning’e yazd\u0131\u011f\u0131 bir raporda[36<\/a>], bu Yahudilerin Filistin’deki Yahudilerin \u00f6nemli bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc olu\u015fturduklar\u0131n\u0131 ve \u0130ngiliz korumas\u0131nda olduklar\u0131n\u0131 yazmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n \u0130ngiltere’nin Rusya’dan Filistin’e g\u00f6\u00e7eden Yahudileri korumaya ba\u015flamas\u0131 1839 y\u0131l\u0131nda ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. 1839 Ocak ay\u0131nda Kud\u00fcsteki \u0130ngiliz konsolos yard\u0131mc\u0131s\u0131na Londra’dan, “Yahudileri korumalann\u0131n art\u0131k g\u00f6revlerinin bir gere\u011fi oldu\u011fu” direktifi verilmi\u015ftir[37<\/a>]. \u013184.1 ‘de istanburclaki \u0130ngiliz B\u00fcy\u00fckel\u00e7isi, kendi g\u00f6rev b\u00f6lgesinde adaletsizlik ve k\u00f6t\u00fc davran\u0131\u015ftan ac\u0131 \u00e7eken Yahudilere ili\u015fkin rapor vermelerini konsoloslar\u0131ndan istemi\u015ftir [38<\/a>].<\/p>\n\n\n\n 20 Ocak 184. ‘de Suriye’deki \u0130ngiliz ba\u015fkonsolosuna (Hollanda konsoloslu\u011fu bulunmayan Suriye’de oturan) Hollanda vatanda\u015f\u0131 Yahudileri koruma yetkisi verilmi\u015ftir[39<\/a>]. 1837’de de Suriye’deki Rus konsolosu, Suriye’de oturan baz\u0131 Rus tabiyetli Yahudilere \u0130ngiliz korumas\u0131 tan\u0131nmas\u0131 talebinde bulunmu\u015ftur[40<\/a>]’. Uygulamada, Rusya’dan g\u00f6\u00e7 eden Yahudilerin pasaportla-nna Osmanl\u0131 h\u00fck\u00fcmetince vurulan bir damga ile onlara Filistin’de t y\u0131l kalma s\u00fcresi tan\u0131nmaktad\u0131r[41<\/a>]. \u0130ngiliz konsolosu, “Rus h\u00fck\u00fcmetinin bu Yahudilere ters davranmak istemedi\u011fini ancak bir yandan da kendi d\u00fczenlemelerinin d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131karak, g\u00f6n\u00fcll\u00fc olarak bir ba\u015fka \u00fclkede yerle\u015fen uyruklanna tam koruma vermedi\u011fini, H\u0131ristiyanlann Yahudilere olan kar-\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u00e7ok g\u00fc\u00e7l\u00fc olmas\u0131 nedeniyle Yahudilerin hep s\u0131k\u0131nt\u0131 ve g\u00fc\u00e7l\u00fckler i\u00e7inde olduklar\u0131n\u0131, Yahudilerin avukatl\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00fcstlenmelerinin hep lehlerine \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131 Rumlar \u00fczerindeki etkileme zarar verebilece\u011fi i\u00e7in de bundan ka\u00e7\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131” yazmaktad\u0131r. Burada ilgin\u00e7 olan, Rusya’n\u0131n Rumlar’ g\u00fccen-dirmemek gibi “d\u0131\u015f”, kanunlar\u0131na uymayan Yahudilere tam destek vermek istemeyi\u015fi gibi “i\u00e7” nedenlere dayanarak, kendi uyruklu\u011funu ta\u015f\u0131yan Ya-hudileri \u0130ngiltere’nin koruyuculu\u011funa devredebilmesidir.B\u00f6ylece, Osmanl\u0131 Yahudilerinden farkl\u0131 hukuki konumda olan bir Yahudi grubu yarat\u0131l-makta ve \u0130ngiltere kapit\u00fclasyonlara dayand\u0131rd\u0131\u011f\u0131 koruma hakk\u0131 ile, Os-manl\u0131 i\u00e7 hukuk d\u00fczenlemelerine m\u00fcdahale etmekte, Osmanl\u0131 topraklar\u0131n-da ya\u015fam niyeti ile gelip yerle\u015fen bu insanlara Osmanl\u0131 hukukunun d\u0131\u015f\u0131n-da kalma f\u0131rsat\u0131n\u0131 tek tarafl\u0131 olarak tan\u0131yabilmektedir[42<\/a>]. Osmanl\u0131 Devleti ise tamamen insani ama\u00e7larla, bu insanlara \u00fclkede oturma hakk\u0131n\u0131 tan\u0131-maya devam etmektedir.<\/p>\n\n\n\n \u0130ngiliz H\u00fck\u00fcmeti, 1848 Kas\u0131m’\u0131nda, Rusya’n\u0131n Filistin’e yerle\u015fmi\u015f Rus Yahudilerini koruma iste\u011fini kabul etmi\u015ftir[43<\/a>]. Rus Yahudileri, \u0130ngiliz korumas\u0131na ge\u00e7mek veya Osmanl\u0131 h\u00fck\u00fcmetinin y\u00f6netimine b\u0131rak\u0131lmakta serbest b\u0131rak\u0131l\u0131yorlard\u0131. Yahudilerin pek \u00e7o\u011fu \u0130ngiliz korumas\u0131na ge\u00e7tiler[44<\/a>]. \u0130ngiliz H\u00fck\u00fcmetri’nin bu karar\u0131 \u00fczerine Londra’da oturan etkili Yahudiler Lord Palmerston’a s\u0131cak \u015f\u00fckranlar\u0131n\u0131 sundular'[45<\/a>]. B\u00f6ylece Kutsal Topraklar’a yerle\u015fen “\u0130ngiliz korumas\u0131ndaki” Yahudi-ler’in say\u0131s\u0131 giderek artt\u0131.<\/p>\n\n\n\n D. Yahudilere rdnelik Sald\u0131r\u0131lar<\/p>\n\n\n\n Yahudilerin g\u00f6\u00e7lerinden ve ekonomik hayatta olu\u015fturduklar\u0131 etkinlik-lerinden rahats\u0131z olan H\u0131ristiyanlarla aralar\u0131nda b\u00fcy\u00fck \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n \u00e7\u0131kma-s\u0131 da 19. y\u00fczy\u0131l\u0131n \u00f6zelliklerindendir. Yahudiler, haklar\u0131nda \u00e7\u0131kar\u0131lan baz\u0131 as\u0131ls\u0131z s\u00f6ylentiler[46<\/a>] nedeniyle H\u0131ristiyanlardan b\u00fcy\u00fck bask\u0131lar g\u00f6rd\u00fcler ve sald\u0131r\u0131lara u\u011frad\u0131lar[47<\/a>]’. Bu konuda 184.0’a kadar pek az olay g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015fken, 184.43 y\u0131l\u0131nda \u015eam’da H\u0131ristiyanlarm Yahudilere sald\u0131nlanyla ortaya \u00e7\u0131kan ciddi olaylar \u00fczerine Abd\u00fclmecid \u0131 84o’da bir ferman yay\u0131nlad\u0131[48<\/a>]. \u0130stanbul Kazaskerine yaz\u0131lm\u0131\u015f olan bu Ferman \u015f\u00f6yledir: “Yahudiler Passover bay-ramlanndan kanlann\u0131 kullanmak \u00fczere insan kurban etmekle su\u00e7lanmak-tad\u0131rlar. Bu d\u00fc\u015f\u00fcnceyle \u015eam ve Rodos’ta, \u0130mparatorlu\u011fumuz vatanda\u015f\u0131 olan Yahudiler ba\u015fka milletlerce \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015flerdir. Bu iftiralar taraf\u0131m\u0131z-dan duyulmu\u015f, Rodos’tan getirilen Yahudiler yeni kanunlara g\u00f6re yarg\u0131-lanm\u0131\u015f ve su\u00e7suzluklann\u0131 kan\u0131tlam\u0131\u015flard\u0131r. Adalet ve e\u015fitlik bunu gerektir-mi\u015ftir. Bunun yan\u0131s\u0131ra, ulema, Yahudilerin dini kitaplar\u0131n\u0131 kontrol etmi\u015f, dini literat\u00fcrlerini taram\u0131\u015ft\u0131r. Sonu\u00e7, Yahudilerin kesinlikle insan kan\u0131 kul-lanmalann\u0131n yasakland\u0131\u011f\u0131 ve hayvan kan\u0131 kulland\u0131kland\u0131r. Bu nedenle on-lara kar\u015f\u0131 yap\u0131lan su\u00e7lamalar iftirad\u0131r. Bu nedenle ve halk\u0131m\u0131za duydu\u011fu-muz sevgi i\u00e7in, Yahudi Halk\u0131na ger\u00e7ekle ilgisi olmayan su\u00e7lamalar y\u00f6neltilmesine izin veremeyiz. G\u00fclhane Hatt\u0131nda da belirtildi\u011fi gibi, Yahudi milletine de di\u011fer milletler gibi ayn\u0131 avantaj ve ayncal\u0131klardan yararlanma hakk\u0131 ba\u011f\u0131\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r. Yahudi milleti korunacak ve m\u00fcdafaa edilecektir”.<\/p>\n\n\n\n Ancak bu fermana ra\u011fmen sald\u0131r\u0131lar devam etti. \u015eam’daki Prusya Konsolosu 24 Eyl\u00fcl \u0131 86o tarihli raporunda [49<\/a>],”T\u00fcrk D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131 Fuat Pa\u015fa ile ola\u011fan\u00fcst\u00fc adalet mahkemesi ba\u015fkan\u0131 (Extraordenery Court of Justice) Hur\u015fit Efendi’nin \u00e7\u0131kan olaylar \u00fczerine H\u0131ristiyanlann katliam\u0131n\u0131 soru\u015fturmakla g\u00f6revlendirilerek Suriye’ye yolland\u0131klann\u0131, yerel Yahudiler yaranna gerekli tedbirleri ald\u0131klar\u0131n\u0131, Yahudilerin korku i\u00e7inde olduklar\u0131n\u0131, baz\u0131 cinayetlerle su\u00e7land\u0131ldann\u0131, baz\u0131 Yahudilerin tutukland\u0131klann\u0131, ara-nan baz\u0131lann\u0131n da isimlerini i\u00e7eren listelerin \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131, daha \u00f6nce H\u0131-ristiyanlann katliam yapt\u0131klar\u0131 s\u0131rada oldu\u011fu gibi, sabah tekrar konsolos-luk binas\u0131n\u0131 a\u00e7arak 14 Yahudi’yi ald\u0131\u011f\u0131n\u0131, onlar\u0131, Istanbul’dan bir emir ge-lene ya da Fuat Pa\u015fa’n\u0131n, yerel h\u00fck\u00fcmetin Yahudilere kar\u015f\u0131 hareketi dur-durmas\u0131n\u0131 sa\u011flamas\u0131na kadar koruyaca\u011f\u0131n\u0131” yazmaktad\u0131r. Bu arada, Osmanl\u0131 Devletinden ayr\u0131lm\u0131\u015f ancak hen\u00fcz ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 tam olarak kazanmam\u0131\u015f olan S\u0131rbistan ve Romanya’daki h\u00fck\u00fcmetlerin Yahudilere k\u00f6t\u00fc davrand\u0131klan [50<\/a>] konusunda Osmanl\u0131 Devletine de \u015fikayetler geliyordu [51<\/a>].<\/p>\n\n\n\n Il! \u2014 S\u0130YON\u0130ZM VE OSMANLI POL\u0130T\u0130KASI<\/p>\n\n\n\n Osmanl\u0131 Devletindeki Yahudilerin say\u0131s\u0131 1881, 1884, 1892 [52<\/a>] \u0131 go3’de Rus z\u00fclm\u00fcnden ka\u00e7an ve Balkan \u00fclkelerinden gelen binlerce Yahudi g\u00f6\u00e7menle birlikte giderek artt\u0131; gelenler Osmanl\u0131 topraklar\u0131na yerle\u015ftirildiler [53<\/a>].<\/p>\n\n\n\n Ancak, Filistin ve \u00e7evresinde bir Yahudi bir Devleti kurmay\u0131 ama\u00e7la-yan “Siyonizm”adl\u0131 Yahudi ulusal kurtulu\u015f ak\u0131m\u0131n\u0131n Dr. Theodor Herzl’in (1860-1904) ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131nda do\u011fu\u015fu, Osmanl\u0131 Devleti’ni, Yahudile-rin Filistin’de bir Devlet kurmalann\u0131 engellemek yolunda kararlar almaya itti. Devlet s\u00fcrekli Osmanl\u0131 topraklar\u0131na akan Yahudilere kucak a\u00e7makta devam ediyor, onlara uyruklu\u011funu veriyor, ama Filistin’e yerle\u015fmelerini yasakl\u0131yordu [54<\/a>].<\/p>\n\n\n\n Bu durum il Temmuz 1882 tarihli 1882 y\u0131l\u0131nda bir Amerikan rapo-runda[55<\/a>] \u015fu \u015fekilde teyit edilmektedir. “Osmanl\u0131 D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131, konunun Bakanlar kurulunda g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc, g\u00f6\u00e7 konusunda uyulmas\u0131 gerekli bir kanun oldu\u011funu, her isteyenin Osmanl\u0131 topraklar\u0131na yerle\u015febilece\u011fini ve Osmanl\u0131 uyru\u011fu olabilece\u011fini, gelenlerin Mezopotamya’ya, Halep civar\u0131-na, 200, 250 ailelik guruplar halinde yerle\u015ftirilebilece\u011fini, ama Filistin’e yerle\u015femeyeceklerini, gelenlerin yerle\u015ftirildilderi topraklar\u0131n iyi oldu\u011funu, kanunun liberal ve cesaretlendirici oldu\u011funu, sonu\u00e7 olarak t\u00fcm Yahudile-rin T\u00fcrk topraklar\u0131na yerle\u015fmelerini engelleyici hi\u00e7 bir h\u00fck\u00fcm olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, tek yasa\u011f\u0131n Filistin’e yerle\u015fmemeleri oldu\u011funu” bildirmi\u015ftir[56<\/a>]. Ancak bu yasa\u011fa ra\u011fmen, k\u0131smen yerel yetkililerin g\u00f6zyummas\u0131 ile, k\u0131smen de b\u00fcy\u00fck Devletlerin bask\u0131lar\u0131 sonucu, diplomatlar\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla Osmanl\u0131 H\u00fck\u00fcmetinin verdi\u011fi m\u00fcnferit izinlerle Yahudiler Filistin’e yerle\u015fmeye de-vam ettiler[57<\/a>]. Bu konuda tipik bir \u00f6rnek olarak 1897 tarihli bir belge veri-lebilir[58<\/a>]:Belgeye g\u00f6re, Amerikan vatanda\u015f\u0131 bir Yahudinin Kud\u00fcste arazi alma iste\u011fi yerel yetkillilerce 1309 tarihli yasa\u011fa [59<\/a>]dayan\u0131larak reddedilmi\u015f-tir. Amerikan diplomat, Osmanl\u0131 D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131na “Amerikan H\u00fck\u00fcme-tinin Amerikan Vatanda\u015flar\u0131n\u0131n dini inan\u0131\u015flanna g\u00f6re ay\u0131r\u0131ma tabi top-lumlann\u0131 kabul edemiyeceklerini” s\u00f6yledi\u011fini, bu yasa\u011f\u0131n Yahudilerin Kud\u00fcs’te baz\u0131 ciddi politik g\u00fc\u00e7l\u00fcklere sebep olabilece\u011fi kaygusuyla \u00e7\u0131kar\u0131l-d\u0131\u011f\u0131n\u0131, Osmanl\u0131 D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131n\u0131n bu Yahudi’yle ilgili bir memorandum istedi\u011fini [60<\/a>]Sadrazam’\u0131n dosyay\u0131 inceledikten sonra bu Yahudiye [61<\/a>] Kud\u00fcs’te arazi alma izni verilmesi i\u00e7in emir verdi\u011fini, Sadrazam’\u0131n kendi-sine “bu yasa\u011f\u0131n b\u00fcy\u00fck miktarlarda gelebilecek Rus Yahudileri i\u00e7in \u00e7\u0131ka-nld\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve Amerikal\u0131lara uygulanma niyeti olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131” s\u00f6yledi\u011fini yaz-maktad\u0131r. G\u00f6r\u00fcl\u00fcyor ki, aslen Osmanl\u0131 Vatanda\u015f\u0131 olduklan halde ka-pit\u00fclasyonlardan yararlanmak i\u00e7in Amerikan vatanda\u015fl\u0131\u011f\u0131na ge\u00e7en Yahudi-ler, Amerikan korunmas\u0131ndan yararlanarak Filistin’e ili\u015fkin yasa\u011f\u0131 Sadra-zam izniyle delebiliyorlard\u0131 [62<\/a>].<\/p>\n\n\n\n Bu arada Siyonizm ak\u0131m\u0131 yeni yanda\u015flar anyordu. Osmanl\u0131 Yahudile-rinin benimsemedikleri ve baz\u0131 Yahudilere milliyet\u00e7ilik ak\u0131m\u0131n\u0131n Yahudi dinine zarar verebilece\u011fi gerek\u00e7esiyle desteklenmeyen bu ak\u0131m Osmanl\u0131 Yahudilerinden ziyade, Romen, Rus ve Avusturya, Macaristan Yahudileri-ni etkiledi [63<\/a>].<\/p>\n\n\n\n Yahudiler ama\u00e7lar\u0131n\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirmek i\u00e7in \u00e7e\u015fitli \u00f6rg\u00fctler kurdular[64<\/a>].<\/p>\n\n\n\n 1897’de Basel’de Birinci Uluslararas\u0131 Siyonist kongresi topland\u0131. 31 A\u011fustos 1897 tarihli Staatsb\u00fcrger Zeitung “Kongrenin \u00f6nce M\u00fcnih’te ya-p\u0131lmas\u0131n\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc, ancak Almanya’daki hahamba\u015f\u0131lann oybirli-\u011fiyle bir milli Yahudi hareketine ve bir Yahudi devletinin kurulmas\u0131na \u015fiddetle kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kan bir a\u00e7\u0131klama yay\u0131nlamalar\u0131 \u00fczerine toplant\u0131n\u0131n Basel’e al\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131” yazmaktad\u0131r[65<\/a>]. Kongrede Yahudi devletinin ancak b\u00fcy\u00fck dev-letlerin deste\u011fiyle kurulabilece\u011fini savunan Herzl, bu nedenle B\u00fcy\u00fck dev-letlerin k\u0131ral ve y\u00f6neticilerinden, \u00f6zellikle de Alman k\u0131ral\u0131 Friedrich’den destek arad\u0131. Dr. Theodor Herzl, 3 Mart 1899’da II. Wilhelm’e yazd\u0131\u011f\u0131 mektupta[66<\/a>], k\u0131ral\u0131n huzuruna \u00e7\u0131kma izni isteyerek, bu ziyaret iste\u011finin se-beplerini \u015f\u00f6yle \u00f6zetlemektedir:<\/p>\n\n\n\n “Filistin ziyaretimden beri, \u00f6nceden ama\u00e7lanan himayenin \u00fcstlenilme-si konusunda hi\u00e7 bir haber almamam beni siyasi zorluklar\u0131n \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncesine sevketti. San\u0131r\u0131m Sultan’\u0131n g\u00fcvensizli\u011fi ve di\u011fer g\u00fc\u00e7leri k\u0131s-kan\u00e7l\u0131\u011f\u0131 kendini g\u00f6stermi\u015f olmal\u0131.<\/p>\n\n\n\n Bu nedenle gelecek vaadeden bir plan\u0131n uygulanmas\u0131ndan vaz m\u0131 ge-\u00e7ilecek? Imparatorluk h\u00fck\u00fcmetinin bizim y\u00fcz\u00fcm\u00fczden bir \u00e7\u0131kmaza girme-yi g\u00f6ze almayaca\u011f\u0131n\u0131 anl\u0131yorum.Ancak, g\u00f6ze \u00e7arpmadan ama amac\u0131n mutlaka ger\u00e7elde\u015ftirilebilece\u011fi bir form\u00fcl bulunamaz m\u0131?<\/p>\n\n\n\n B\u00f6yle bir form\u00fcl\u00fc siz majestelerine sunma cesaretimi ba\u011f\u0131\u015flay\u0131n\u0131z. O da \u015fudur: \u00f6nce \u0130ngiltere’de T\u00fcrk h\u00fck\u00fcmetinden seyahat ve yerle\u015fme izinlerini temin edecek ve gerekli ad\u0131mlar\u0131 atacak bir t\u00fczel ki\u015filik olu\u015fturaca-\u011f\u0131z. Bu d\u00fczenlemeye dayan\u0131larak esas imtiyazl\u0131 \u015firket kurulacak, yani \u015fart-lar elverirse, siz Majesteleri b\u00fcy\u00fck d\u00fck (G. Herzog) Friedrich’in himayele-rinde merkezi Karlsruhe’de bulunan as\u0131l yetkili dernek kurulur. Derne\u011fin \u0130mparatorlukla siyasi koruma ili\u015fkisi kendili\u011finden do\u011far ve buna kar\u015f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc ki\u015filer itiraz edemez.<\/p>\n\n\n\n imparatorluk h\u00fck\u00fcmetinin ise herhangi bir a\u00e7\u0131klama bulunma zorun-lulu\u011fu yoktur. Hatta biz, \u0130ngiliz H\u00fck\u00fcmetinin Cecil Rodhes ile yapt\u0131\u011f\u0131 gi-bi, kendi kendimize i\u015f yapabiliriz. Bir Cecil ile benim aramda ku\u015fkusuz ki ki\u015fisel olarak benim aleyhime olan b\u00fcy\u00fck farklar bulunmaktad\u0131r. Ancak, t\u00fcm Do\u011fu Avrupa’daki insan malzemesi ve di\u011fer sermayelerin elimizde bulunmas\u0131 maddi olarak hareketimizin \u00e7ok lehine bir durumdur.<\/p>\n\n\n\n Ha\u015fmetmeablan Filistin’deki kolonistlerimizin mevcut faaliyetlerini maalesef g\u00f6rmediler. Kud\u00fcs’te bir araya s\u0131k\u0131\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f Yahudilerin durumu sevindirici de\u011fildir. Onlar, e\u011fer T\u00fcrk h\u00fck\u00fcmeti tuhaf bir \u015fekilde yasak koymasa, k\u00f6ylere yerle\u015fip (k\u0131rsal kesime) topra\u011fa i\u015flemek istiyorlar.<\/p>\n\n\n\n Ayr\u0131ca baz\u0131 yanl\u0131\u015f bilgilerin beni korkuttu\u011funu belirtmem gerekiyor. Majestelerinin benim g\u00f6r\u00fc\u015flerimi payla\u015fmayan Yahudi dan\u0131\u015fmanlann\u0131n hareketimizle ilgili a\u015fa\u011f\u0131lay\u0131c\u0131 bilgilere kulak verdiklerine inan\u0131yorum. Bu-nun a\u00e7\u0131klamas\u0131 zor de\u011fildir. Kimi zengin Yahudiler bizim onlar\u0131 al\u0131p g\u00f6t\u00fcrece\u011fimizden korkuyorlar, bu nedenle de bizi konu\u015fmalannda ve ya-z\u0131lar\u0131nda g\u00fcl\u00fcn\u00e7 ve a\u015fa\u011f\u0131l\u0131k duruma d\u00fc\u015f\u00fcrmek istiyorlar.<\/p>\n\n\n\n \u00c7abalar\u0131m\u0131z \u00e7ok y\u00f6nl\u00fcd\u00fcr. Bunlardan birisi, her \u00fclkedeki Yahudi un-surlar\u0131n\u0131n (bir araya) toplanmas\u0131d\u0131r. Bununla birlikte, onlar\u0131n halk haline d\u00f6n\u00fc\u015fmesinin zor kullanarak yap\u0131lmas\u0131 fikrinde de\u011filim. Mutlak asimilas-yon kiliseler arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile sa\u011flanabilir. Temel d\u00fc\u015f\u00fcncemiz \u015fudur: Sadece \u015fimdi oturduklar\u0131 \u00fclkeye uyum sa\u011flayamam\u0131\u015f ya da sa\u011flamak istemeyen Yahudiler gelmelidir. Kalanlar ise, zorunlu olarak, gittik\u00e7e daha iyi yurt-ta\u015flar olacaklard\u0131r. \u00c7elik kasalarla petrol varilleri aras\u0131nda do\u011fal olmayan anla\u015fma (birlik) olmamal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Say\u0131n Kral, hareketimizin koloni politikas\u0131nda oldu\u011fu gibi, sosyopoli-tik de\u011feri de gizlilik durumundan \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Ger\u00e7ekte, hareketimiz sizden tek bir adam ya da Fenig destek olmasa da yeterince g\u00fc\u00e7l\u00fc olabilcek du-rumdad\u0131r. Rusya, Romanya, Gali\u00e7ya, \u0130ngiltere ve G\u00fcney Afrika’da kay-nalclar\u0131m\u0131z bulunmaktad\u0131r. Buna ra\u011fmen Almanya, \u015fimdilik gizli tutula-cak, daha sonra da ba\u011flay\u0131c\u0131 olmayan bir etkiyi gelecek i\u00e7in garanti edebilir.Ve Kolonizasyonumuzun ba\u015flamas\u0131yla birlikte birinci derecede \u00f6nemli end\u00fcstriyel bir pazar kazanabilir. Bunun \u00f6nko\u015fulu, bizim Almanya’da \u00f6rg\u00fctlenmemizdir. Bu konu hakk\u0131nda hen\u00fcz yaz\u0131l\u0131 a\u00e7\u0131klama beklenmemesi gerekti\u011fini anl\u0131yorum. Bu nedenle siz majestelerinin, d\u00f6nd\u00fckten sonra be-ni kabul etmesini istirham ediyorum. B\u00f6ylesi bir cesaretlendirmeye, hele \u015fimdi, \u00e7ok acele ihtiyac\u0131m vard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Bundan sonra daha da ileri giderek Rus \u00c7ar’\u0131na meseleyi kabul ettir-meye \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131m ve huzurunuza elimdeki i\u015fleri bitirmeden bir daha gel-meyece\u011fim. Huzurunuza kabul edilmemem, bana art\u0131k bu konuda bir \u015fey \u00fcmit etmemem gerekti\u011finin de i\u015fareti olacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n U\u011frunda \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m d\u00fc\u015f\u00fcnce, bu y\u00fczy\u0131lda bir b\u00fcy\u00fck Monark’l s\u0131y\u0131rd\u0131: I. Napoleon. Yahudilerin \u01318o6’daki Paris Synodrion’u bu d\u00fc\u015f\u00fcncenin za-y\u0131f bir tezah\u00fcr\u00fcyd\u00fc. Hareket o zaman hen\u00fcz olgunla\u015fmam\u0131\u015fm\u0131yd\u0131 ve hen\u00fcz Yahudilerin yeterli say\u0131da, hedefinin bilincinde olan temsilcisi yok muydu? Ula\u015f\u0131m ara\u00e7lar\u0131 m\u0131 yetersizdi?<\/p>\n\n\n\n Ama zaman\u0131m\u0131zda ula\u015f\u0131m ara\u00e7lar\u0131 sorun olmamaktad\u0131r. Tek c\u00fcmley-le, \u00e7a\u011f\u0131m\u0131z art\u0131k kanatland\u0131. Yahudi sorunu bu anlamda de\u011ferlendirildi-\u011finde \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc m\u00fcmk\u00fcn olmaktad\u0131r. I. Napoleon’un h\u00fck\u00fcmdarl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda m\u00fcmk\u00fcn olmayan, II. Wilhelm’in h\u00fck\u00fcmdarl\u0131\u011f\u0131nda m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr”.<\/p>\n\n\n\n G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi, Herzl, yard\u0131mlar\u0131na kar\u015f\u0131l\u0131k, Almanya’ya Filistin’i bir pazar olarak sunmay\u0131 vaad ediyordu.<\/p>\n\n\n\n Filistin’e bir Yahudi Devleti kurmak amac\u0131yla g\u00f6\u00e7eden Yahudilerin yan\u0131 s\u0131ra, Osmanl\u0131 uyru\u011fu olan Yahudilerin de bu b\u00f6lgeye yerle\u015fme arzu-lar\u0131 \u00fczerine sorunlar devam edince, 14 Cemaziyelahir 1318 (1900) de bir kararname \u00e7\u0131kart\u0131larak[67<\/a>], Osmanl\u0131 uyruklu veya yabanc\u0131 Filistin’e gidecek t\u00fcm Yahudilere Filistin’de en fazla \u00fc\u00e7 ay kalma izni verildi. Bu kanunun 1. md. ile Filistin’e gidecek t\u00fcm Yahudilere mutlaka t\u00e2bliyetlerini, meslek-terimi ve seyahat maksatlar\u0131n\u0131 i\u00e7eren birer tezkere veya pasaporta sahip ol-ma \u015fart\u0131 getirildi. Bu ki\u015filer, Beyrut ya da Kud\u00fcs’de vard\u0131klar\u0131 iskelede bu belgeleri ilgili tezkere memuruna verecekler ve ondan \u00fccret mukabilinde (I kuru\u015f) Filistin’de 3 ay m\u00fcddetle seyahat ve ikamet iznini i\u00e7eren, di\u011fer-lerinden farkl\u0131 renkli bir ge\u00e7ici tezkere alacaklard\u0131. Bu s\u00fcreyi ge\u00e7iren Os-manl\u0131 vatanda\u015flar\u0131 zab\u0131ta taraf\u0131ndan, yabanc\u0131lar ise mensup olduklan dev-let konsolosu arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla Filistin’den cebren \u00e7\u0131kanlacaklard\u0131 (md. 2). Tezkere memurlar\u0131 bu tezkere listelerini her ay bir cetvel tanzim ederek ince-leyecek, m\u00fcddeti ge\u00e7irenleri h\u00fck\u00fcmet memuruna ve zab\u0131taya bildirecek, aksi halde sorumlu olacaklard\u0131 (md.3).<\/p>\n\n\n\n Bu kanun \u00e7e\u015fitli tepki ve yorumlara yol a\u00e7t\u0131. 27 Aral\u0131k \u0130 goo tarihli bir Avusturya gazetesi[68<\/a>], “Paris anla\u015fmas\u0131na imza koyan yabanc\u0131 devletlerin uyruklar\u0131n\u0131n T\u00fcrk topraklar\u0131n\u0131n her yerinde serbest\u00e7a yerle\u015fme hakk\u0131na sahip olduklar\u0131n\u0131, El\u00e7iliklerin bu karar\u0131 protesto etmelerine ra\u011fmen T\u00fcrk H\u00fck\u00fcmetinin direndi\u011fini, bunun nedeninin B\u00e2bl\u00e2li’nin Siyonizmin politik amac\u0131n\u0131 engellemeye \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 oldu\u011funu” yazmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n 31 Ocak \u0131o\u0131 tarihli bir Amerikan raporunda ise bu konuda \u015funlar yaz\u0131l\u0131d\u0131r[69<\/a>]: “Kud\u00fcs konsolosu Merril’e Osmanl\u0131 \u0130\u00e7i\u015fleri Bakan\u0131, Kud\u00fcs Va-lisi arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla, yasa\u011fa ili\u015fkin 15 Ocaktan itibaren ge\u00e7erli bir mektup yol-lam\u0131\u015ft\u0131r. Buna g\u00f6re, t\u00fcm \u00fclkelerden Filistin’e hac veya ziyaret i\u00e7in gelen Yahudiler Yaffa’da pasaportlarm\u0131 yetkililere verip T\u00fcrk\u00e7e bir belge alacak-lar ve ayr\u0131l\u0131rken bu belgeyi ibraz ederek pasaportlar\u0131n\u0131 geri alacaklard\u0131r. \u00dc\u00e7 ay ge\u00e7mesine ra\u011fmen \u00fclkeden ayr\u0131lmak isteyenlerin, \u00fclkeden \u00e7\u0131kar\u0131l-malar\u0131n\u0131n sa\u011flanmas\u0131, uyrukluklar\u0131nda olduklar\u0131 \u00fclke konsolosundan iste-necektir [70<\/a>].<\/p>\n\n\n\n Bu problemler s\u00fcrerken, Herzl ‘gol ‘de II. Abd\u00fclhamit’le g\u00f6r\u00fc\u015ferek [71<\/a>] yabanc\u0131 sermaye, teknoloji ve ek kalk\u0131nma vaadi kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 Filistinde \u00f6zerk bir Yahudi devleti kurulmas\u0131na izin verilmesini istedi. Ancak bu teklif red-dedildi ve yabanc\u0131 uyruklu Yahudilerin Filistin’de bir aydan fazla kalma-lar\u0131 da yasakland\u0131. Bu karar, Kud\u00fcs valisine, b\u00f6lgedeki konsoloslara da tebli\u011f edildi[72<\/a>].<\/p>\n\n\n\n Ancak Sultan\u0131n bu ziyaret s\u0131ras\u0131nda Dr. Herzl’e Mecidiye ni\u015fan\u0131 ver-mesi, baz\u0131 Alman gazetelerinde \u00e7e\u015fitli yorumlara yol a\u00e7t\u0131 [73<\/a>]. Bu arada Ya-hudiler Almanya’dan destek aray\u0131\u015flar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyor ve bu destekle ama\u00e7-lar\u0131 ger\u00e7ekle\u015firse, Suriye ve Filistin’de bir Alman \u00e7\u0131kar b\u00f6lgesi (Interressen-gebiet) yarat\u0131laca\u011fin\u0131 vaadediyorlard\u0131 [74<\/a>].<\/p>\n\n\n\n Yahudi milliyet\u00e7ili\u011fini istemeyen Yahudiler, Filistinli Araplar ve H\u0131ris-tiyanlar ise, Filistin’de bir Yahudi Devleti kurulmas\u0131na kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131yorlard\u0131. Buna ra\u011fmen Filistindeki Yahudilerin say\u0131s\u0131 giderek art\u0131yordu. Bir \u0130ngiliz raporunda[75<\/a>], “y\u00fczy\u0131l \u00f6nce 500 Yahudinin bile bulunmad\u0131\u011f\u0131 Kud\u00fcs’te, 1861 ‘de 13.000 n\u00fcfusun 6.000 inin Yahudi, gorde ise \u015fehrin 80.000 ki\u015fi-lik n\u00fcfusunun 50.000 inin Yahudi oldu\u011fu yaz\u0131l\u0131d\u0131r. Hahamba\u015f\u0131 Naum Efendi’nin Ittihat ve Teralad ile olan yak\u0131nl\u0131\u011f\u0131, Ya-hudilerin h\u00fck\u00fcmetle ili\u015fkilerini daha da d\u00fczeltti. II. Me\u015frutiyet’ten sonra[76<\/a>]\u00e7al\u0131\u015fan Meclislerde hep d\u00f6rder Yahudi milletvekili bulunuyordu.<\/p>\n\n\n\n Ancak yine de Filistin’e yerle\u015fme yasa\u011f\u0131n\u0131 tam uygulamak i\u00e7in \u00f6nlem-ler al\u0131nmaya devam edildi. Devlet, Yahudilerin Filistin’de yerle\u015fmelerinin yasaklanmas\u0131na dair ve hari\u00e7ten gelecekler hakk\u0131nda daha \u00f6nce ald\u0131\u011f\u0131 ka-rarlara ra\u011fmen, bu kararlar\u0131n “lay\u0131k-\u0131 ve\u00e7hile” tatbik ve icra edilmedi\u011fi ge-rek\u00e7esiyle, gereken kanunlar\u0131n \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131na karar verdi[77<\/a>].<\/p>\n\n\n\n II. Me\u015frutiyet’ten sonra bir ara Yahudilere de Filistin’de toprak sat\u0131n alma serbestli\u011fi tan\u0131nd\u0131.\u0130ttihat ve Terakki’nin Yahudilerle ili\u015fkilerinin d\u00fczelmesi, Meclis’te tenkitlere yol a\u00e7t\u0131 ve Maliye Bakan\u0131 Cavit Bey b\u00fct\u00e7e g\u00f6r\u00fc\u015fmeleri s\u0131ras\u0131nda Siyonist olmakla ve Siyonistlerle i\u015fbirli\u011fi yapmakla su\u00e7land\u0131 [78<\/a>]. Gazetelerde Siyonizmin tehlikesi \u00fczerine makaleler yay\u0131nlan-d\u0131 [79<\/a>]<\/p>\n\n\n\n Siyonizmin devletin toprak b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcne kar\u015f\u0131 bir tehlike olarak g\u00f6r\u00fclmesi \u00fczerine tekrar lus\u0131tlamalara gidildi.<\/p>\n\n\n\n Ancak, B\u00fcy\u00fck Devletlerin Filistin’deki \u00f6rg\u00fctleri (Alman Tempalar gi-bi) Yahudi g\u00f6\u00e7\u00fcn\u00fc kolayla\u015ft\u0131rd\u0131lar ve Osmanl\u0131 Devletinin ald\u0131\u011f\u0131 tedbirleri ortadan kald\u0131rmaya y\u00f6nelik bir politika izlediler”[80<\/a>].<\/p>\n\n\n\n 24 Nisan \u0131g\u0131 I tarihli bir \u0130ngiliz raporu, B\u00fcy\u00fck Devletlerin Yahudi lo-bilerinin de bask\u0131lar\u0131yla Filistin’de Yahudi yerle\u015fimini kolayla\u015ft\u0131rmak ama-c\u0131yla \u00e7e\u015fitli faaliyetlerde bulunmalanna a\u00e7\u0131k bir \u00f6rnektin Raporda [81<\/a>], Al-man Yahudilerinin bu meselede en aktif \u00e7al\u0131\u015fanlar oldu\u011fu, P. Rothsc-hild’in Frans\u0131z h\u00fck\u00fcmeti \u00fczerindeki etkisiyle t\u00fcm yabanc\u0131 misyonlann Bab-\u0131 Ali’ye bir nota yollayarak Suriye ve Kud\u00fcs’teki yabanc\u0131 Yahudilere ili\u015fkin s\u0131n\u0131rlamalann kald\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 istedikleri, Osmanl\u0131 h\u00fck\u00fcmetinin cevap olarak “Devletin i\u00e7 i\u015flerinde hareket h\u00fcrriyetini muhafaza etmek zorunda oldu\u011funu” bildirdi\u011fi yaz\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Raporda, ayr\u0131ca, “Gaza’daki \u0130ngiliz konsolosunun son \u00fc\u00e7 ayd\u0131r b\u00f6lge ve M\u0131s\u0131r s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131n T\u00fcrk kesiminde Yahudi kolonizasyonu \u00f6rg\u00fct\u00fc yarar\u0131na faaliyetlerde bulundu\u011fu belirtilerek, bunun M\u0131s\u0131rl\u0131 Araplarla ve Osmanl\u0131-larla ili\u015fkileri etkileyebilece\u011fi, 7 Nisan ig\u0131 ‘de “Times”da bu konuda \u00e7\u0131-kan bir yaz\u0131n\u0131n da ayn\u0131 \u015fekilde ho\u015f olmad\u0131\u011f\u0131” belirtilmektedir. Rapora g\u00f6re, Osmanl\u0131 \u0130\u00e7i\u015fleri Bakan\u0131 Halil Bey, 24 Nisan 191 \u0131 tarihli gazetelerde yay\u0131nlanan demeciyle “Siyonzimin Osmanl\u0131l\u0131\u011fa kar\u015f\u0131 oldu\u011funu, Osmanl\u0131 H\u00fck\u00fcmetinin siyonizme sayg\u0131 g\u00f6steremeyece\u011fini ve bu t\u00fcr propoganday\u0131 onaylamad\u0131\u011f\u0131n\u0131” belirtmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n I. D\u00fcnya sava\u015f\u0131 ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 s\u0131rada Filistin’deki n\u00fcfusun % 9 una yak\u0131n miktar\u0131n\u0131 Yahudiler olu\u015fturuyordu [82<\/a>].<\/p>\n\n\n\n Ayn\u0131 tarihlerde Osmanl\u0131 H\u00fck\u00fcmeti \u00fclkenin m\u00fcsl\u00fcman, H\u0131 ristiyan ve Yahudi uyruklar\u0131n\u0131n aile hukuklar\u0131n\u0131 i\u00e7erecek ortak bir medeni kanun haz\u0131rlanmas\u0131 i\u00e7in komisyonlar kurmu\u015ftu [83<\/a>]. Bu komisyonlann \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 sonunda 1917 y\u0131 l\u0131nda \u00e7\u0131kart\u0131lan Hukuk-u Aile Kararnamesi’nin [84<\/a>]. 2. fasl\u0131nda Yahudilerle ilgili evlenme manileri, nik\u00e2hlarm\u0131 n feshi, butlan\u0131, evlenme, bo\u015fanma usulleri d\u00fczenlenmi\u015fti[85<\/a>].<\/p>\n\n\n\n 16 May\u0131s 1916 Sykes-Picot gizli Anla\u015fmas\u0131 ile Osmanl\u0131 Devleti’nin Ortado\u011fu topraklar\u0131 \u0130ngiltere ve Fransa taraf\u0131ndan payla\u015f\u0131lm\u0131\u015f, kuzey Filistin bu Anla\u015fma ile Ingiltere’ye verilirken, Filistin’in geri kalan topraklar\u0131 \u00fczerinde uluslararas\u0131 bir rejim ve s\u0131n\u0131 rlar\u0131 belirsiz bir Arap Devleti kurulmas\u0131 kararla\u015ft\u0131nlm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n\n\n\n 1917’de Filistin \u0130ngiliz ordusu taraf\u0131ndan i\u015fgal edildi. \u0130 ngiliz D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131 Balfour, Siyonist hareketin \u00f6nderlerinden Lord Rothschild’a bir mektup yollayarak, \u0130ngiliz h\u00fck\u00fcmetinin Yahudiler i\u00e7in Filistin’de bir ulusal yurt kurulmas\u0131 \u00e7abas\u0131n\u0131 destekleyece\u011fini bildirdi. B\u00f6ylece, Sava\u015ftaki \u0130ngiltere, \u00e7ok say\u0131da Yahudi vatanda\u015f\u0131 olan ABD’nin sempati ve sava\u015fa kat\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flamay\u0131 planl\u0131yordu. Bu mektup, Osmanl\u0131 Devleti ve Almanya’n\u0131n da Siyonistlere baz\u0131 \u00f6d\u00fcnler vermelerine yol a\u00e7t\u0131 [86<\/a>].<\/p>\n\n\n\n Ancak 30 Ekim 1918’de[87<\/a>]Mondoros Ate\u015fkesi sadece osmanl\u0131 Devleti i\u00e7in sava\u015f\u0131 bitirmekle kalmay\u0131 p, Devletin de fiilen sona ermesine sebep oldu. \u00c7\u00fcnk\u00fc Ate\u015fkesin 7. md.e dayanan galip devletler \u00fclkenin her taraf\u0131na asker \u00e7\u0131kard\u0131lar ve daha bar\u0131\u015f anla\u015fmas\u0131 imzalanmadan Arap topraklanyla birlikte Filistin de Osmanl\u0131 Devletinin s\u0131n\u0131rlar\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda kald\u0131.<\/p>\n\n\n\n \u0130ngiltere, San Remo Konferans\u0131na dayanarak, Filistin’de 1920 Tem-muzu’nda mandat y\u00f6netimini ba\u015flatt\u0131. Bu y\u00f6netimle birlikte Yahudilerin, b\u00f6lgede toprak al\u0131m\u0131 kolayla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131 ve h\u0131zland\u0131r\u0131ld\u0131.<\/p>\n\n\n\n Milletler Cemiyeti, 1922 Temmuz’unda Filistin’in sorunlar\u0131n\u0131n saptan-mas\u0131 ve mandat alt\u0131na konmas\u0131n\u0131 onaylad\u0131.\u0130ngiltere ertesi y\u0131l Mandat bel-gesinin 25. maddesinde verilen yetkiye dayanarak Yahudi Ulusal yurdu h\u00fck\u00fcmlerinin uygulanaca\u011f\u0131 alan\u0131 saptad\u0131.<\/p>\n\n\n\n Bu arada, y\u0131k\u0131lan Osmanl\u0131 Devleti’nin yerine yeni bir T\u00fcrk Devleti kurulmas\u0131 i\u00e7in yap\u0131lan Kurtulu\u015f Sava\u015f\u0131 zaferle sonu\u00e7lanm\u0131\u015ft\u0131. Lozan Bar\u0131\u015f g\u00f6r\u00fc\u015fmeleri s\u0131ras\u0131nda, Cenevre’deki Yahudiler \u0131 o Aral\u0131k 1922’de \u0130smet Pa-\u015fa’y\u0131 bir ziyafete davet ettiler. Hahamba\u015f\u0131 burada yapt\u0131\u011f\u0131 konu\u015fmada, “d\u00fcnyan\u0131n katliam\u0131ndan kurtulan Yahudilerin T\u00fcrklerden g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc h\u00fcsn\u00fc kabul ve \u015f\u00fckranlar\u0131n\u0131” belirtti[88<\/a>]. G\u00f6r\u00fc\u015fmeler s\u00fcrerken, \u0130stanbul Yahudileri Filistin mandas\u0131n\u0131n T\u00fcrk Devletine verilmesi i\u00e7in BMM ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131na m\u00fcracaat ettiler. Ancak bu m\u00fcracaat, Misak-\u0131 Milli kararlar\u0131 d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131k\u0131l-mama karar\u0131 nedeniyle reddedildi[89<\/a>].<\/p>\n\n\n\n Lozan Anla\u015fmas\u0131n\u0131n 37-45. maddelerinde -hen\u00fcz l\u00e2ik bir Medeni Kanunumuz olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in- “Az\u0131nl\u0131klar\u0131n Korunmas\u0131” ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda az\u0131nl\u0131kla-r\u0131n siyasi, dini, medeni haklar\u0131 d\u00fczenledi. 15 Eyl\u00fcl 1925’de Yahudiler Adliye Vekaletine art\u0131k aile hukuku ve \u015fahsi h\u00fck\u00fcmler bak\u0131m\u0131ndan ayr\u0131 bir muameleye tabi olmak ihtiyac\u0131 duymad\u0131klar\u0131n\u0131 bildirdiler[90<\/a>]. 1926 y\u0131l\u0131nda \u0130svi\u00e7re Medeni Kanununun T\u00fcrkiye taraf\u0131ndan iktibas\u0131ndan (reception) beri, bu Kanun hi\u00e7 bir ay\u0131r\u0131m yap\u0131lmaks\u0131z\u0131n, t\u00fcm T\u00fcrk vatanda\u015flar\u0131na uygulanmaktad\u0131r. T\u00fcrk vatanda\u015flar\u0131, \u00f6zel hukuk a\u00e7\u0131s\u0131ndan oldu\u011fu gibi, kamu hukuku a\u00e7\u0131s\u0131ndan da e\u015fittirler. ‘<\/p>\n\n\n\n \u015eekil 1.<\/a><\/p>\n\n\n\n \u015eekil 2.<\/a><\/p>\n\n\n\n \u015eekil 3.<\/a><\/p>\n\n\n\n \u015eekil 4.<\/a><\/p>\n\n\n\n \u015eekil 5.<\/a><\/p>\n\n\n\n \u015eekil 6.<\/a><\/p>\n\n\n\n \u015eekil 7.<\/a><\/p>\n\n\n\n \u015eekil 8.<\/a><\/p>\n\n\n\n \u015eekil 9.<\/a><\/p>\n\n\n\n \u015eekil 1.<\/a><\/p>\n\n\n\n \u015eekil 2.<\/a><\/p>\n\n\n\n \u015eekil 3.<\/a><\/p>\n\n\n\n \u015eekil 4.<\/a><\/p>\n\n\n\n \u015eekil 5.<\/a><\/p>\n\n\n\n \u015eekil 6.<\/a><\/p>\n\n\n\n \u015eekil 7.<\/a><\/p>\n\n\n\n![\"\"\/](\"https:\/\/belleten.gov.tr\/files\/images\/173\/3ea667d637ff10161bd82722f985fff2_tur_small.jpg\")
<\/a><\/figure>\n\n\n\n![\"\"\/](\"https:\/\/belleten.gov.tr\/files\/images\/174\/0adf285165c913366c3161251118cea4_tur_small.jpg\")
<\/a><\/figure>\n\n\n\n![\"\"\/](\"https:\/\/belleten.gov.tr\/files\/images\/175\/55db10ab959e27771f582f6c5f1d4bde_tur_small.jpg\")
<\/a><\/figure>\n\n\n\n![\"\"\/](\"https:\/\/belleten.gov.tr\/files\/images\/176\/871b8571153dcbb706307b83a4ff8e6f_tur_small.jpg\")
<\/a><\/figure>\n\n\n\n![\"\"\/](\"https:\/\/belleten.gov.tr\/files\/images\/177\/b20477f26e5ce9566d1070ca9906bd19_tur_small.jpg\")
<\/a><\/figure>\n\n\n\n![\"\"\/](\"https:\/\/belleten.gov.tr\/files\/images\/178\/1d8adad0aca0cfbda48aad770e999782_tur_small.jpg\")
<\/a><\/figure>\n\n\n\n![\"\"\/](\"https:\/\/belleten.gov.tr\/files\/images\/179\/90ade7cc250e221737e7e15c0797c60e_tur_small.jpg\")
<\/a><\/figure>\n\n\n\n![\"\"\/](\"https:\/\/belleten.gov.tr\/files\/images\/180\/4bfb8f7ca042c543e17a1b6120c82b53_tur_small.jpg\")
<\/a><\/figure>\n\n\n\n![\"\"\/](\"https:\/\/belleten.gov.tr\/files\/images\/181\/357f14ef31025b21a40eca3065a73eed_tur_small.jpg\")
<\/a><\/figure>\n\n\n\nDipnotlar<\/h2>\n\n\n\n
\n
\u015eekil ve Tablolar<\/h2>\n\n\n\n
<\/a><\/figure>\n\n\n\n<\/a><\/figure>\n\n\n\n<\/a><\/figure>\n\n\n\n<\/a><\/figure>\n\n\n\n<\/a><\/figure>\n\n\n\n<\/a><\/figure>\n\n\n\n<\/a><\/figure>\n\n\n\n<\/a><\/figure>\n\n\n\n